نوع مقاله: مقاله پژوهشی

چکیده

 پری­بیوتیک ایمنواستر در سطوح­ صفر، 2 و 4 درصد با هدف بررسی مشخصه­های ­وزن و طول و تغییرپذیری لوکوسیت­های خونی بچه­ماهی سفید با وزن ­اولیّه 02/0± 35/0 گرم به ­مدت 8 هفته­ مطالعه ­شد. آزمایش­ با استفاده ­از طرح کاملاً تصادفی­ در قالب 1 گروه شاهد و 2 تیمار آزمایشی ­هر یک ­با 3 تکرار و به­­ تعداد 150 عدد بچه­ماهی در هر تانک ­انجام شد. غذادهی20-15 درصد توده­ زنده متغیّر بود. در پایان آزمایش اگرچه میانگین ­وزنی و طولی بین شاهد و تیمارهای ­آزمایشی اختلاف­ معنی­دار نداشت (P > 0.05)، امّا تفاوت­ مثبت ­و معنی­داری ­در تشخیص افتراقی لوکوسیت­ها مشاهده­­­ شد (P ≤ 0.01). لذا، با افزایش ­­سطح ایمنواستر در جیره­ درصد لنفوسیت­ افزایش ­­و بترتیـب درصد مونوسیت، نوتروفیل­ و ائوزینوفیل­ کاهش­ معنی­داری­ یافت. بطوری که، سطح ایمنواستر 4 درصد دارای بیشترین میزان ­لنفوسیت­ و کمترین­ مقدار مونوسیت، نوتروفیل و ائوزینوفیل بود (P ≤ 0.01). نتـایج حاصله مشخّص ­­ساخت سطوح مورد مطالعه پری­بیوتیک ایمنواستر تأثیر قابل ­توجّهی ­بر عملکرد رشدی­­ در بچه­ماهیان ­­­سفید نداشته، درحالی که ­بعنوان ­یک محرّک ­­ایمنی قادر است ­تأثیر مثبت­­ و معنی­داری­ را بر لوکوسیت­های­­­ خون و افزایش­ راندمان لنفوسیت­ها بعنوان­ ­یکی ­­از شاخص­های مهم ایمنی اختصاصی سلّولی ­ایفا نماید.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The study of Immunoster prebiotic effects on biometric factors with emphasis on weight and lenght and differential specification of leukocytes in Caspian sea Rutilus kutum fingerlings

چکیده [English]

Immunoster prebiotic was studied in 0, 2, 4 percent levels with the purpose of survey of weigh and lenght features and variability of blood leukocytes of Kutum fingerling with initial weight of 0.35±0.02gr in a period of 8 weeks. The experiment was performed with use of random design in one control group and two experimental treatments with 3 replicates and with 150 fingerlings in each tank. Feeding was varied from 15% to 20% of fish biomass. At the end of experiment, although weight and length average had no significant difference between control and experimental treatments (P > 0.05), but positive and significant difference was observed in differential specification of leukocytes (P ≤ 0.01). Therefore, by increasing Immunoster levels in diet, the lymphocyte percent increased and respectively the monocyte, neutrophil and eosinophil percent decreased significantly. As, the Immunoster 4% level had highest lymphocyte and least monocyte, neutrophil and eosinophil (P ≤ 0.01). The obtained results were showed that the study levels of Immunoster prebiotic didn't have considerable effects on growth performance in Kutum fingerlings, while it was able to play a positive and significant influence as an immunostimulant on blood leukocytes and increasing lymphocyte as an important cellular specific immune index.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Immunoster prebiotic
  • Biometric
  • Leukocytes
  • Rutilus kutum

مطالعه اثرات پری­بیوتیک ایمنواستر بر فاکتورهای بیومتریک با تأکید بر وزن و طول و تشخیص افتراقی لوکوسیت­ها در بچه­ماهیان انگشت­قد ماهی ­سفید دریای­ خزر (Rutilus kutum) 

مریم آفتابگرد1،*، عباسعلی زمینی1، هادی ارشاد لنگرودی1 و  نریمان میراعلمی2

1 لاهیجان، دانشگاه آزاد اسلامی، دانشکده منابع طبیعی، گروه شیلات

2رشت، آزمایشگاه تشخیص دامپزشکی، کنترل کیفی و آنالیز مواد غذایی

تاریخ دریافت: 13/4/90               تاریخ پذیرش: 28/12/91 

چکیده

 پری­بیوتیک ایمنواستر در سطوح­ صفر، 2 و 4 درصد با هدف بررسی مشخصه­های ­وزن و طول و تغییرپذیری لوکوسیت­های خونی بچه­ماهی سفید با وزن ­اولیّه 02/0± 35/0 گرم به ­مدت 8 هفته­ مطالعه ­شد. آزمایش­ با استفاده ­از طرح کاملاً تصادفی­ در قالب 1 گروه شاهد و 2 تیمار آزمایشی ­هر یک ­با 3 تکرار و به­­ تعداد 150 عدد بچه­ماهی در هر تانک ­انجام شد. غذادهی20-15 درصد توده­ زنده متغیّر بود. در پایان آزمایش اگرچه میانگین ­وزنی و طولی بین شاهد و تیمارهای ­آزمایشی اختلاف­ معنی­دار نداشت (P > 0.05)، امّا تفاوت­ مثبت ­و معنی­داری ­در تشخیص افتراقی لوکوسیت­ها مشاهده­­­ شد (P ≤ 0.01). لذا، با افزایش ­­سطح ایمنواستر در جیره­ درصد لنفوسیت­ افزایش ­­و بترتیـب درصد مونوسیت، نوتروفیل­ و ائوزینوفیل­ کاهش­ معنی­داری­ یافت. بطوری که، سطح ایمنواستر 4 درصد دارای بیشترین میزان ­لنفوسیت­ و کمترین­ مقدار مونوسیت، نوتروفیل و ائوزینوفیل بود (P ≤ 0.01). نتـایج حاصله مشخّص ­­ساخت سطوح مورد مطالعه پری­بیوتیک ایمنواستر تأثیر قابل ­توجّهی ­بر عملکرد رشدی­­ در بچه­ماهیان ­­­سفید نداشته، درحالی که ­بعنوان ­یک محرّک ­­ایمنی قادر است ­تأثیر مثبت­­ و معنی­داری­ را بر لوکوسیت­های­­­ خون و افزایش­ راندمان لنفوسیت­ها بعنوان­ ­یکی ­­از شاخص­های مهم ایمنی اختصاصی سلّولی ­ایفا نماید.

واژه­های کلیدی: پری­بیوتیک ­ایمنواستر، بیومتریک، لوکوسیت­ها، ماهی ­سفید (Rutilus kutum)

* نویسنده مسئول، تلفن: 09113440855، پست الکترونیکی:  maryam.aftabgard86@gmail.com 

مقدمه

 

ماهی ­سفید دریای­ خزر (Rutilus kutum) گونه­ای منحصر بفرد، بومی و دارای ارزش اکولو‍ژیکی، اقتصادی و غذایی فراوان می­باشد (3) که در سال­های اخیر بدلیل صید بی رویه، افزایش آلودگی­ها، تخریب بستر رودخانه­ها، عدم امنیّت جهت مهاجرت و... نسل­شان کاهش یافته (6)، با توجّه به موارد ذکر شده در سال­های اخیر شیلات ­ایران از طریق ­احداث­ کارگاه­های تکثیر و پرورش ­ماهی­ در استان­های شمالی ­کشور برای تجدید نسل این گونه و با هدف بازسازی در حفظ ذخایر دریای­­ خزر، اقدام به ­تکثیر و پرورش­ و سپس­ رهاسازی ­میلیونها قطعه بچه­ماهی ­­سفید با وزن ­­حدود 1 گرم­ به ­رودخانه­های منتهی ­به­ حوزه­­­­ جنوبی­ دریای­ خزر نمود؛ بدین­­­ منظور تغذیه مصنوعی بچه­ماهیان سفید یکی ­­از مهمترین عوامل ­موفقیت­ در امر بازسازی ذخایر می­باشد.

در راستای­ شناسایی­ باکتری­های­ اسید لاکتیک ­در فلور باکتریایی ­روده ­ماهی و میگو در دهة اخیر و مشخص شدن ­نقش آنها در سلامتی و رشد میزبان، تحقیقـات به ­سمـت معرّفی ­مکمّل­هایی در این ­زمینه سوق داده­ شد (12، 13و14)، که از جمله­ این مکمّل­ها می­توان به پری­بیوتیک اشاره­ کرد. پری­بیوتیک­ها عناصر غذایی ­غیر قابل­هضمی هستند که از طریق تحریک ­رشد یا فعّال ­کردن یک ­یا تعداد محدودی از گونه­های ­باکتریایی که در روده وجود دارند اثرات سودمندی بر میزبان داشته و سلامتی آن را بهبود می­بخشند (9).

یکی­ از شاخص­های ­مهم و قابل­اطمینان در بررسی وضعیّت سلامتی و فیزیولوژی ­ماهیان سنجش پارامترهای­ خون­ آنان بوده که تحت­ تأثیر تغذیه، عوامل ­محیطی و سن می­باشد. بنابراین برای ­مقایسه رژیم­های ­­­متفاوت­­ غذایی بر سلامت­ و سیستم دفاعی می­توان شاخص­های­ خونی را مورد بررسی قرارداد (16). اهمیّـت­ خون­شناسی امروزه به­ حدّی رسیده که در رهاسازی بچه­ماهیان ­­استخوانی و خاویاری بجای استفاده­ از شاخص­های­­ بیولوژیک (وزن و طول) می­توان از شاخص­های هماتولوژیک استفاده نمود، زیرا اختلال در هر بافتی از بدن ماهی در خون نمودار می­شود.

در رابطه با برخی تحقیقات انجام گرفته در زمینه تأثیر ترکیبات پری­بیوتیک در ماهیان می­توان به مواردی نظیر تأثیر منفی اینولین ­بر عملکرد ایمنی­ در ماهی­ سیم­ دریایی (Sparus aurata) (7)، عملکرد مثبت پارامترهای رشد و ایمنی ­غیراختصاصی تحت ­تأثیر پری­بیـوتیک Bio-MOS® در ماهی­ قزل­آلای­ رنگین­کمان ­(22) و کپورمعمولی (23) و ماهی ­باس ­جوان ­دریایی (Dicentrarchus labrax) (26)، افزایش مقاومت ­در برابر باکتریF.columnar در گونه Notemigonus crysoleucas تحت­ تأثیر پری­بیوتیک Grobiotic®-AE (20 و 21)، روند افزایش رشد با افزودن پری­بیوتیک XOS به ­­جیره­غذایی ماهی کاراس (gibelio Carassius auratus) (28)، تأثیر اینولین جیره غذایی ­بر فاکتورهای ­هماتولوژیک و میزان ­فعّالیت ­آنزیم­های­ سرم­ خون­ در فیل­ماهیان ­جوان پرورشی (1)، تأثیر مثبت ­اینولین ­بر تحریک ­سیستـم ­ایمنی ­در ماهی ­قزل­آلای­ رنگین­کمان ­در برابر باکتری بیماریزای استرپتوکوک (4) و تأثیر دو پری­بیوتیک ایمنووال­ و ایمنواستر بر روند افزایش ­رشد و فاکتورهای خونی ­در ­فیل­ماهیان­ جوان پرورشی (Huso huso) (24 و 25) اشاره نمود.

با توجّه ­به ­اثرات ­مثبت ­پری­بیوتیک­ها در آبزی­پروری، تحقیق­ حاضر با هدف ­بررسی ­افزودن پری­بیوتیک تجاری ایمنواستر در جیره غذایی ­بر میزان­ تأثیرپذیری پارامترهای ­کمّی­ رشد با تأکید بر میانگین­های وزن و طول جهت دستیابی به میزان ­بالاتری از بیوماس (زی­توده) بچه­ماهیان ­سفید بمنظور رهاسازی ­و تحریک ­شاخص­های­ خونی ­از طریق تأثیر بر­­ لوکوسیت­های افتراقی بعنوان شاخص­ سیستم ایمنی ­و تولید بچه­ماهیان­ سفید مقاوم در برابر عوامل نامساعد محیطی در شرایط تراکم بالا در استخرهای خاکی پرورش تا رسیدن به ­وزن رهاسازی (1 گرم) صورت­گرفت.

مواد و روشها

ماهی: در این بررسی 1350 عدد بچه­ماهی­ سفید با وزن متوسّط 02/0±35/0 گرم از استخرهای خاکی به محل آزمایش واقع در سالن ­پرورش ­کارگاه­ تکثیر، پرورش ­و بازسازی­ ذخایر ماهیان ­استخوانی ­شهید انصاری ­رشت منتقل شده و به 9 تانک فایبرگلاس پرورشی به ابعاد 4/0×2×2 متر و به حجم آبگیری 2000 لیتر و به تعداد 150 عدد در هر تانک معرفی شدند.

غذا و غذادهی : پری­بیوتیک ایمنـواستر در دو سطح 2 و 4 درصد به غذای کنستانتره آغازین بچه­ماهی­ سفید (S.F.K) (غذای پودری رایج بچه­ماهیان ­سفید در کارگاه تکثیر و پرورش شهید انصاری رشت) اضافه شده و در سه ­تکرار به بچه­ماهیان داده­ شد. ایمنواستر محصول کشور استرالیا بوده و نماینده انحصاری آن در ایران شرکت شفـق داروی پارسیان است. این مادّه محرّک سیستم ایمنی ­در آبزیان می­باشد و براساس خاصیّت تحریک­کنندگی بتاگلوکان­های مشتق­ شده از دیوارۀ سلولی مخمّر Saccharomyces cerevisiae  عمل می­کند. ترکیب این پری­بیوتیک حاوی: 20%β-1,3- Glucan، 19% کربوهیدرات­ مانان­ اولیگوساکارید (MOS) (ترکیبی­ که ­منبع ­­تغذیه­ای­ مناسب برای رشد و فعالیّت باکتریهای­ فلور دستگاه ­گـوارش (لاکتوباسیل­ها و سایر باکتریها) می­باشد و از جایگزینی­ و اشغال سلول­های روده­ای توسّط ­باکتری­های بیماریزا جلوگیری­می­کند)، 32% پروتئین، 8% خاکستر خام، 3% فسفر، 2% سدیم، 4/1% فیبر و 8/0% کلسیم و غیره می­باشد. اجزاء بیوشیمیایی جیره پایه بچه­ماهی سفید (S.F.K) نیز عبارتند از: کربوهیدرات 7/17%، رطوبت 1/8%، خاکستر 7/16%، پروتئین 21%، مواد ازته فرار 21%، فیبر خام 6% و چربی 5/9%.

در این مطالعه بچه­ماهیان­ سفید بر اساس 20-15 درصد بیوماس با توجّه به دمای ­آب و وجود یا عدم وجود مواد غذایی باقیمانده در ظروف غذا، روزانه­ سه­ وعده (ساعات 9، 13 و 17) بمدّت 8 هفته مورد تغذیه قرار گرفتند. در طول ­دورۀ­ آزمایش بمنظور زیست­سنجی هر 15 روز یکبار از هر تانک به­ تعداد 20 عدد بچه­ماهی بصورت تصادفی نمونه­برداری ­شد و بعد از بیهوشی با عصاره گل­ میخک (200 میلی­گرم در لیتر) بوسیله ترازوی دیجیتال با دقّت 001/0 گرم برای سنجش وزن و کولیس با دقّت 01/0 میلی­متر برای سنجش­ طول اندازه­گیری و ثبت ­­­شد. ضمناً فاکتورهای ­کیفی ­آب در طول دورۀ پرورش مورد اندازه­گیری و سنجش قرار گرفت. دمای ­آب­ طی 8 هفتـه 48/0±86/22­ درجه­ سانتی­گراد، میزان اکسیژن محلول 08/0±89/6 میلی­گرم­ در لیتر و دامنه pH آب 03/0±68/7 بود.

خونگیری از بچه­ماهیان سفید: نمونه­گیری­ از بچه­ماهیان­ سفید جهت تهیّه ­گسترش ­خونی و شمارش­ افتراقی لوکوسیت­ها در انتهای دورۀ­ پرورش صورت گرفت. بدین ­منظور 30 عدد بچه­ماهی از هر تیمار بطور تصادفی انتخاب­ شدند. برای­ خونگیری ابتدا با پارچه یا توری تمیز بدن بچه­ماهی را خشک ­کرده تا رطوبت ­سطح­ بدن ­تأثیری روی نمونه برداشت­ شده نداشته­ باشد، سپس با قطع ساقه­ دمی­ از طریق ورید دمی به ­میزان مورد نظر خون بچه­ماهی خارج گردید.

تهیّه گسترش خونی و شمارش افتراقی لوکوسیت­ها: برای تهیّه گسترش خونی جهت شمارش افتراقی­ گلبولهای سفید خون (لوکوسیت ها) از روش­ دولامی (گوه­ای)­ استفاده شد. به این ترتیب یک قطره خون در انتهای لام شیشه­ای چکانده و بوسیله ­لام دیگر با زاویه­ای در حدود 30 تا 45 درجه با قطرۀ خون، از هر تیمار 30 عدد گسترش تهیّه شد. سپس با استفاده از متانول گسترش بدست آمده فیکس­ گردید و با گیمسا با رقّت 20% رنگ­­­آمیزی انجام ­شد. جهت بررسی مورفولوژیکی لوکوسیت­ها با ریختن یک ­قطره روغن ایمرسیون روی قسمت نازکتر گسترش، 100 عدد گلبول ­­سفید شامل: لنفوسیت، مونوسیت، نوتروفیل و ائوزینوفیل ­با بزرگنمایی100 میکروسکوپ (شکـل 4 - 1) شمارش شده و تعداد هر نوع لوکوسیت بصورت درصد بیان­ گردید (5).

آنالیز آماری: ابتدا کنترل نرمال بودن پراکنش داده ها با آزمون  Kolmogorov-Smirnov Zبررسی شد. بر اساس شاخص­های مورد نظر جهت بررسی میانگین­های وزن، طول و درصد لوکوسیت­های افتراقی بین تیمارها از آزمون تجزیه واریانس یکطرفه (ANOVA) استفاده گردید و در صورت مشاهده اختلاف بین داده­ها جهت مقایسه میانگین ­تیمارها از آزمون ­چند دامنه­ای دانکن (Duncan) برای تعیین معنی­دار بودن یا نبودن اختلاف موجود در سطوح خطای 1 و 5 درصد استفاده­ شد. تجزیه و تحلیل­ داده­ها با استفاده از نرم­افزار آماری SPSS (Ver 15.0) انجام ­شد.

 

 

 

                               
     
 
   
   

 

 
     
 
 
     
 
     
 
 
         
   
 
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


جدول 1- مقایسه میانگین پارامترهای وزن و طول بچه­­ماهیان سفید در آغازین و آخرین بیومتری

پارامترهای وزن و طول

 

تیمار

 

شاهد

ایمنواستر 2%

ایمنواستر 4%

وزن اولیه (گرم)

a 02/0±34/0

a 02/0±36/0

a 02/0±34/0

وزن نهایی (گرم)

a 06/0±00/1

a 06/0±10/1

a 06/0±18/1

طول ­استاندارداولیه (میلی­متر)

a 38/0±96/29

a 39/0±21/30

a 36/0±76/29

طول ­استانداردنهایی (میلی­متر)

a 76/0±04/42

a 76/0±92/42

a 74/0±72/43

طول چنگالی اولیه (میلی­متر)

a 40/0±10/33

a 38/0±24/33

a 41/0±97/32

طول چنگالی نهایی (میلی­متر)

a 84/0±85/45

a 85/0±92/46

a 75/0±76/47

طول کل اولیه (میلی­متر)

a 44/0±16/36

a 45/0±52/36

a 47/0±87/35

طول کل نهایی (میلی­متر)

a 91/0±28/50

a 94/0±28/51

a 85/0±44/52

بیوماس (زی­توده) اولیه (گرم)

a 07/8±51

a 02/9±54

a 05/8±51

بیوماس(زی­توده) نهایی (گرم)

a 55/6±147

a 47/6±4/151

a 13/6±1/154

      حروف مشابه در هر ردیف نشان­دهندۀ عدم وجود اختلاف معنی­دار می­باشد (P > 0.05) .

 

جدول 2- شمارش افتراقی گلبول­های سفید بچه ماهیان سفید تیمارهای مختلف

         تیمار 

شاخص (درصد)

شاهد

ایمنواستر 2%

ایمنواستر 4%

لنفوسیت

 a51/1±55/48

b 66/0±70/55

c 74/1±70/69

مونوسیت

 c46/1±55/43

b 72/0±37/38

a 75/1±60/27

نوتروفیل

c 40/0±60/4

b 29/0±10/3

a 09/0±47/1

ائوزینوفیل

b 34/0±30/3

b 17/0±83/2

a 08/0±23/1

                   حروف غیرمشابه در هر ردیف نشان­دهندۀ وجود اختلاف معنی­دار می­باشد (P ≤ 0.01) .

 


نتایج 

پارامترهای وزنی و طولی: در پایان ­دورۀ ­پرورش ­اگرچه با توجّه به آزمونهای آماری ANOVA و Duncan از نظر میانگین وزن و طول بچه ماهیان بین شاهد و تیمارها اختلاف معنی­دار مشاهده ­نشد (> 0.05 P)، امّا داده­های ذیل (جدول1) نشان­ می­دهد بچه­ماهیان ­سفید تیمارهای ­­آزمایشی ­بویژه تیمار ایمنواستر 4 درصد نسبت ­به­ گروه­­ شاهد از روند افزایش ­رشد نسبتاً بهتری برخوردار می باشند.

مقایسه افتراقی لوکوسیت­ها: نتایج شمارش افتراقی ­گلبولهای­سفید خون در گروه­های­ آزمایشی و شاهد در جدول (2) نشان­ داده ­شده است. بطوریکه مقادیر لنفوسیت (بر حسب ­درصد) در هر دو تیمار آزمایشی در مقایسه با شاهد افزایش معنی­داری را نشان داد ( 0.01≥ P)، و بترتیب مقـادیر مونوسیت، نوتروفیـل و ائوزینوفیـل (بر حسب ­درصـد) لوکوسیت­های خون بچه­ماهیان سفید تغذیه شده با هر دو سطح 2 و 4 درصد ایمنواستر نسبت به شاهد از کاهش معنی­داری برخوردار بود ( 0.01≥ P).

بحث

علیرغم جدید بودن ایـده بکارگیری ترکیبات مختلف پری­بیوتیک در جیره­ غـذایی آبزیـان، بیشتر بررسیها نشان­دهندۀ این ­است ­که پری­بیوتیک­ها دارای اثرات مثبت و مناسبی بر روند رشد و نمو، عملکرد فیزیولوژیک و دفاعی بدن آبزیان در شرایط و مراحل مختلف زیستی می­باشند.

نتایج­ این­ مطالعه بیانگر این بود که در پایان ­دوره پرورش بین­ تیمارهای مورد بررسی ­از نظر میانگین وزن و طول ­بدن بچه­ماهیان اختلاف معنی­دار آماری وجود نداشت (> 0.05 P)، با مـراجعه به جدول (1) مشاهده می­گردد که بچه­ماهیانی ­که با جیره حاوی ­سطوح 2 و 4 درصد پری­بیوتیک ایمنواستر تغذیه شدند از نظر مشخصه­های ­وزنی و طولی (طول ­استاندارد، طول چنگالی، طول­ کل و وزن) نسبت به­ گروه شاهد روند افزایشی را نشان­ دادند و با افزایش دوز ایمنواستر در جیره وزن و طول افزایش­ یافت بطوری که ­بیشترین افـزایش در سطح ایمنواستر 4 درصد مشاهده شد. هر چند این افزایش از نظر آماری معنی­دار نبود (> 0.05 P). میزان ­وزن­ توده­ زنده (بیوماس) نیز در تیمارهای آزمایشی­ در مقایسه­ با شاهد بالاتر بوده­ و بیشترین افزایش ­بیوماس بدون تفاوت معنی­دار آماری در تیمار ایمنواستر 4 درصد مشاهده­ گردید (> 0.05 P).

در این­ راستا بررسی ­مطالعات در خصوص میزان تأثیرپذیری­ خصوصیّات مورفولوژیکی بویژه میانگین وزنی و طولی در ماهیان تغذیه­ شده با ترکیبات ­پری­بیوتیک نتایج متفاوتی را نشان ­می­دهد. در اثر کاربرد دو پری­بیوتیک ایمنواستر و ایمنووال به مقدار 1% و 3% در جیره­ غذایی­ فیل­ماهیان ­جوان ­پرورشی (24). گرچه رشد طولی بین سطوح مختلف دو پری­بیوتیک یکسان و فاقد تفاوت معنی­دار بود ولی نسبت به گروه شاهد افزایش معنی­داری داشت (P < 0.05) بیشترین و کمترین وزن نهایی نیز بترتیب در سطح ایمنووال 1% و گروه ­­شاهد مشاهده­­ شد (P < 0.05)، در عین حال ­کل ­تیمارهای ­آزمایشی دارای افزایش ­وزن معنی­داری ­نسبت­ به شاهد بودند. در تحقیق دیگری پری­بیوتیک ایمونو‍ژن در سطوح (0، 5/0، 1، 5/1 و 5/2 gr.kg -1) در بچه­ماهیان ­انگشت­قد سفید آزمایش شد و عملکرد رشد و کارآیی­تغذیه در سطح gr.kg-1 5/1 بهبود معنی­داری یافت (P<0.05) (8) تغذیه بچه­ماهی تیلاپیا (Oreochromis niloticus) با افزودن سطوح (0، 2، 4 و 6 gr.kg -1) MOS به ­جیره منجر به افزایش معنی­دار متوسّط وزن و طول بچه­ماهیان در دو سطح gr kg -1  4 و 6 شد (P < 0.05) (18). بعلاوه کاربرد MOS در مقادیر (0، 5/1، 3 یا 5/ 4 gr.kg -1) در جیره­ غذایی­ قزل­آلای ­رنگین­کمان (Oncorhynchus mykiss) (29). میزان­ رشد را بطور معنی­داری افزایش ­داد (P < 0.05). که با نتایج این تحقیق مطابقت ندارد دلیل این اختلاف را می­توان به نوع جنس و گونه ماهی، کیفیّت آب، شرایط محیطی و کارگاهی، نحوه تغذیه و رژیم غذایی ماهیان و حتّی درصد خلوص ماده­ پری­بیوتیک نسبت داد. این­ در حالی ­است­ که­ در تحقیق اکرمی و همکاران (2) تغذیه­ بچه­ماهیان سفید با جیره حاوی­ پری­بیوتیک MOS در مقادیر فوق­الذکر سبب ­اختلاف ­معنی­داری از نظر میانگین وزن و طول بین ­تیمارهای مورد آزمایش نشد (P > 0.05)، همچنین بررسی اثر MOS در دوزهای (0، 2 و 6 gr.kg -1)، در هیبرید تیلاپیا (10) و به­ میزان (0 و 3 gr.kg -1) در تاس­ماهی ­خلیج­ مکزیک (Acipenser oxyrinchus desotoi) (15) نیز از نظر پارامترهای وزنی و طولی تفاوت معنی­داری را بین تیمارها نشان نداد (P > 0.05) که با نتیجه مطالعه­ حاضر همسو می­باشد.

تأثیر ­پری­بیوتیک­ها بر شاخص­های­ هماتولوژی ­و ایمنی­ متفاوت ­بوده ­است ­ولی ­آنچه­ مشخص است­ در مطالعة حاضر طبق ­داده­های­ جدول (2) تقریباً همه­ گلبولهای ­سفید متمایز شده ­­خون (لنفوسیت، مونوسیت، نوتروفیل ­و ائوزینوفیل) تحـت­ تأثیر دو سطح پری­بیوتیک ­ایمنواستر تغییرکرد، به­نحوی­ که ­با افزایش سطح ­ایمنواستر، درصد لنفوسیت­های خونی افزایش و بترتیب­ درصد هریک ­­از مقادیر مونوسیت، نوتروفیل­ و ائوزینوفیل ­کاهش­­­ معنی­داری­­ یافت (P ≤ 0.01). بیشترین درصـد مونوسیت، نوتروفیل ­و ائوزینوفیل که هر سه از گـروه لوکـوسیت­های دارای خـاصیّت­­ بیگانه­خواری می­باشند در گروه ­شاهد مشاهده شد و در تیمارهای ­تغذیه­­ شده­ با سطوح 2 و 4 درصد ایمنواستر افزایش ­درصد لنفوسیت­ها بعنوان ­شاخص ­ایمنی ­اختصاصی ­سلولار نسبت­ به گروه شاهد معنی­دار بود بطوری که تیمار 4 درصد ایمنواستر بالاترین میزان لنفوسیت را بخود اختصاص داد.

برخلاف ­یافته ­این­ مطالعه، در بررسی سطوح 1 و 3 درصد ایمنواستر در تغذیه فیل­ماهیان ­جوان (25) با افزایش سطح ایمنواستر در جیره ­درصد لنفوسیت­ها کاهش ­و درصد ائوزینوفیل افزایش ­معنی­داری ­یافت ­و بیشترین لنفوسیت در گروه شاهد و بیشترین ائوزینوفیل­ در تیمار 3 درصد مشاهده­ شد (P < 0.05). در عین ­حال ­مشابه تحقیق­ حاضر درصد مونوسیت با افزایش سطح ایمنواستر با کاهش­معنی­داری مواجه­ شد و تیمار 3 درصد دارای ­کمترین مقدار مونوسیت بود (P < 0.05)، امّا میزان نوتروفیل بین تیمارها اختلاف معنی­دار نداشت (P > 0.05). در حالی که با اضافه ­نمودن پری­بیوتیک اینولین به میزان 1، 2 و 3 درصد به­ جیره­­ غذایی ­فیل­ماهیـان ­­جوان­­ پرورشی (Huso huso) (1) بیشترین­ میزان ­لنفوسیت ­در سطح 1 درصد اینولین مشاهده و در سطوح 2 و 3 درصد اینولین، درصد لنفوسیت ­در مقایسه با گروه­ شاهد کاهش یافت (P < 0.05). میزان ­مونوسیت نیز تنها در سطح 1 درصـد اینولین ­از کـاهش معنی­داری برخوردار بود (P < 0.05). درصد نوتروفیل با وجود کاهش ­در سطح 1 درصد اینولین نسبت به گروه­ شاهد تفاوت معنی­دار نداشت (P > 0.05)، و پایین­ترین­ درصد ائوزینوفیل در تیمار 3 درصد اینولین با اختلاف معنی­داری نسبت­ به سایر تیمارها مشاهده­ شد (P < 0.05). همچنین­ تغذیه ­فیل­ماهیان­­­ جوان با جیره­ حاوی سطوح 1، 2 و 3 درصد پری­بیوتیک اولیگوفروکتوز منجر به افزایش معنی­دار میزان لنفوسیت­ها در دو سطح 1 و 2 درصد نسبت به­ گروه شاهد و سطح 3 درصد شد (P ≤ 0.01)، و درصد مونوسیت، نوتروفیل و ائوزینوفیل تفاوت ­معنی­داری را بین تیمارها نشان ­نداد (11). امّا همسو با یافته این مطالعه، افزودن اینولین به میزان 5/0 و 2 درصـد به جیره ماهی قزل­آلای رنگین­کمان منجر به افزایش معنی­دار درصد لنفوسیت­ در ماهیان تیمارشده با هر دو سطح اینولین درمقایسه با گروه شاهد گردید (P < 0.05) (4).

در برخی موارد بررسی ماهیان تغذیه ­شده با پری­بیوتیک­ها مبیّن عدم تحریک­پذیری مکانیسم ­ایمنی می­بـاشد به نحوی که تحت شرایط ­آزمایشگاهی با سنجش لوکوسیت­های بخش ­قدامی کلیه ماهی سیم­­ دریایی(Sparus aurata) با مکمّل اینولین در دامنه 1000-0 میکروگرم در لیتر دریافتند که اینولین تأثیری بر ایمنی ­ذاتی­ ندارد و حتّی در شرایط میدانی نیز عملکرد منفی ­به­جا گذاشت، به ­نحوی ­که­ افزودن ­اینولین ­به ­میزان (5/0 یا 1 درصد) بازدارندگی معنی­داری­ در پارامترهای سیستم­ ایمنی به­ دنبال ­داشت و بطور ­قابل توجّهی از فعّالیت فاگوسیتوزی و تنفّس سلّولی در لوکوسیت­ها جلوگیری ­نمود در نهایت نتیجه­گیری ­شد که اینـولین نمی­تواند محرّک ­ایمنی ­مناسبی برای ­این­ گونه ­باشد (7). مطالعه ­تأثیر MOS در دوزهای (0، 2، 4 و 6 gr.kg -1) در بچه­ماهیان ­انگشت­قد کپور معمولی نیز بیانگر این بود که با افزایش سطح MOS در جیره درصد لنفوسیت­ها کاهش ­یافت (19). همچنین ­افزودن سطوح­ متفاوت MOS به­ جیره­ غذایی ­ماهی ­­تیلاپیای­ جوان (Oreochromis  niloticus) (17) و گربه­ماهی کانالی (Ictalurus punctatus ) (27) پارامترهای هماتولوژیکی بویژه لوکوسیت­های­ خون را تحت تأثیر قرار نداد (P > 0.05).

با استناد به مطالعات انجام شده توسّط سایر محققین می توان گفت مواردی نظیر زمان تغذیه، سن، گونه، جنس، دما و فاکتورهای محیطی می­تواند نفش مهمی را در جذب ترکیبات پری­بیوتیک داشته و باعث افزایش یا کاهش شاخص­های رشدی شود. همچنین همانطور که قبلاً اشاره شد با توجّه به مکانیسم عملکرد 1,3-Glucan-β و MOS در ترکیب ایمنواستر و تأثیر عمده این دو ماده در تحریک شاخص­های خونی بویژه افزایش تولید لوکوسیت­ها بخصوص ازنوع لنفوسیت­ها بعنوان یکی از فاکتورهای مهم ایمنی اختصاصی، عدم بهبود قابل ­توجّه رشد و افزایش درصد لنفوسیت­ها در بچه­ماهیان ­سفید تیمارهای آزمایشی نسبت به گروه شاهد توجیه می­شود. در مجموع نتایج کسب ­شده از این تحقیق نشان داد تغذیه بچه­ما­هیان­ سفید در فرآیند مکمّل­سازی جیره­ پایه با پری­بیوتیک ایمنواستر بعنوان­ محرّک­ ایمنی ­به­رغم­­ تحریک­ تفریقی­ لوکوسیت­ها، تأثیر افزایشی ­در تعداد لنفوسیت­ها و ­به­طبع ارتقاء توان ایمنی اختصاصی در بچه­ماهیان ­انگشت­قد سفید، افزایش­ رشد وزنی و طولی را بطور معنی­داری تحت ­تأثیر قرار نداد.

لذا با توجّه به­ اثرات­ مثبت ­پری­بیوتیک ­ایمنواستر بر وضعیّت ایمنی بچه­ماهیان­ سفید پیشنهاد می­گردد در خصوص تأثیر این ماده و سایر ترکیبات­ مشابه در سطوح ایمنی بچه­ماهیان ­سفید در شرایط­ پرورش در استخرهای خاکی و نیز سایر گونه­های اقتصادی ­جهت رسیدن به مـاهیان ­مقاوم­تر بمنظور حفظ ذخایر استفاده شود تا بتوان در مورد عملکرد پری­بیوتیکی این مواد اطمینان حاصل­ کرد. همچنین بهتر است در مطالعات آینده سیستم ایمنی ماهیان تیمار شده از نظر اندازه­گیری لیزوزیم سرم و تعیین IgM کل سرم خون نیز مورد بررسی قرار گیرد.  

تشکّر و قدردانی: بدین­وسیله از کلیه ­پرسنل محترم­ کارگاه ­تکثیر و پرورش ماهیان استخوانی شهید انصاری رشت که در فراهم ­نمودن امکانات این­ پ‍ژوهش نهایت مساعدت را مبذول داشتند قدردانی می­شود. همچنین از آزمایشگاه دامپزشکی دکتر میراعلمی رشت جهت همکاری صمیمانه شان در انجام عملیات خون­شناسی تقدیر و تشکّر می­گردد. 

1. اکرمی، ر.، قلیچی، ا. و احمدی­فر، ا. ، 1390. تأثیر پربیوتیک اینولین جیره غذایی بر پارامترهای هماتولوژی و بیوشیمی سرم خون فیل­ماهیان (Huso huso) جوان پرورشی. مجله تحقیقات دامپزشکی، دوره 66، شماره 2، صفحات 131-136.

2. اکرمی، ر.، کریم­آبادی، ع.، محمدزاده، ح. و احمدی­فر، ا. ، 1388. تأثیر پربیوتیک مانان­الیگوساکارید بر رشد،­ بازماندگی، ترکیب بدن و مقاومت به تنش شوری در بچه­ماهی ­سفید (Rutilus frisii kutum). مجله علوم و فنون دریایی، دوره 8، شماره 3 و 4، صفحات 47-57.

3. رضوی صیّاد، ب. ، 1378. مقدمه­ای بر اکولوژی دریای­ خزر. انتشارات مؤسّسه تحقیقات شیلات ایران.  صفحه90.

4. شیخ الاسلامی­امیری، م.، یوسفیان، م.، یاوری، و.، صفری، ر. و قیاسی، م. ،1390. بررسی تأثیر پری­بیوتیک اینولین بر فاکتورهای سیستم ایمنی و مقاومت ماهی قزل­آلای رنگین­کمان (Walbaum, 1972 Oncorhynchus mykiss) در برابر باکتری بیماری­زای استرپتوکوک. مجله زیست شناسی ایران، دوره  24، شماره 2، صفحات 303-312.

5. عامری ­مهابادی، م. ، 1378. روشهای­ آزمایشگاهی هماتولوژی دامپزشکی. انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.  صفحه126. 

6. غنی­نژاد، د.، مقیم، م.، عبدالملکی، ش. و صیّادبورانی، م. ، 1379. ارزیابی­ ذخایر ماهیان استخوانی ­دریای خزر در سال 79-78. انتشارات مرکز تحقیقات شیلاتی استان­ گیلان، بندرانزلی، صفحه 98.

 

7. Cerezuela, R., Cuesta, A., Meseguer, J. & Esteban, M. A. 2008. Effects of inulin on gilthead seabream (Sparus aurata L.) innate immune parameters. Fish Shellfish Immunol., 24, 663–668.

8. Ebrahimi, G. 2010. Effects of prebiotic supplementation on survival, growth performance and feed utilization of kutum, Rutilus frisii kutum (Kamenskii 1901). Research Journal of Animal Sciences 4(6): 125-129

9. Gibson, G.R. & Roberfroid, M.B. 1995. Dietary modulation of the human colonic microbiota: introducing the concept of prebiotics. J. Nutr., 125, 1401–1412.

10. He, S., Xu, G., Wu, Y., Weng, H. & Xie, H. 2003. Effects of IMO and FOS on the growth performance and non-specific immunity in hybrid tilapia. Chinese Feed, 23, 14–15. (In Chinese).

11. Hoseinifar, S. H., Mirvaghefi, A., Merrifield, D. L., Mojazi Amiri, B., Yelghi, S. & Darvish Bastami, K. 2011. The study of some haematological and serum biochemical parameters of juvenile beluga (Huso huso) fed oligofructose. Fish Physiol. Biochem., 37, 91–96.

12. Kihara M., Ohba, K. & Sakata, T., 1995. Trophic effect of dietary lactosucrose on intestinal tunica muscularis and utilization of this sugar by gut microbes in red seabream (Pagrus major) a marine carnivorous teleost, under artificial rearing. Comp. Biochemistry. Physiology. A: Physiology 112, 629-634.

13. Mahious, A.S. & Ollevier, F., 2005. Probiotic and prebiotic in aquaculture: Review. Lst Rrgional Workshop on Techniques for Enrichment of Life Food for used in Larviculture, AAARC, Urmia, Iran pp. 17-26.

14. Olsen, R. E., Myklebust, R., Kryvi, H., Mayhew, T. M. & Ringø, E. 2001. Damaging effect of dietary inulin on intestinal enterocytes in Arctic charr (Salvelinus alpinus L.). Aquacult. Res., 32, 931- 934.

15. Pryor, G. S., Royes, J. B., Chapman, F .A. & Miles, R. D. 2003. Mannanoligosaccharides in fish nutrition: effects of dietary supplementation on growth and gastrointestinal villi structure in gulf of Mexico sturgeon. N. Am. J. Aquac., 65, 106–111.

16. Rehulka, J., Minowk, B., Adamec, V. & Rehulka, E. 2005. Investigation of physiological and pathological levels of total plasma protein in rain bow trout (Oncorhynchus mykiss). Aquacult. Res., 36, 22-32.

17. Sado, R.Y., Almeida Bicudo, A.J.D. & Cyrino, J.E.P. 2008. Feeding dietary mannan oligosaccharides to juvenile Nile tilapia, Oreochromis niloticus, has no effect on haematological parameters and showed decreased feed consumption. J. World Aquac. Soc., 39, 821–826.

18. Samrongpan, C., Areechon, N., Yoonpundh, R. & Sirsapoome, P. 2008. Effect of mannan-oligosaccharides on growth, survival and disease resistance of Nile tilapia (Oreochromis niloticus Linnaeus) fry. 8th International Symposium on Tilapia in Aquaculture 2008. 345-353.

19. Shamlufar, M., Akrami, R. & Soleymani, N. 2010. Effect of mannan oligosaccharide (MOS) on some hematological parameters of common carp (Cyprinus carpio) fingerling. 2nd International Congress on Aquatic Animal Health Management and Diseases. October 26-27th; 2010, Tehran, Iran, Veterinary Council I.R. IRAN, p. 126.

20. Sink,T. D. & Lochmann, R. T. 2008. Preliminary observations of mortality reduction in stressed, Flavobacterium columnare – challenge golden shiners after treatment with a dairy–yeast prebiotic. N. Am. J. Aquac., 70, 192–194.

21. Sink, T. D., Lochmann, R. T., Goodwin, A. E. & Marecaux, E. 2007. Mortality rates in golden shiners fed high-fat diets with or without a dairy–yeast prebiotic before challenge with Flavobacterium columnare. N. Am. J. Aquac., 69, 305–308.

22. Staykov, Y., Spring, P., Denev, S. & Sweetman, J. 2007. Effect of a mannan oligosaccharide on the growth performance and immune status of rainbow trout (Oncorhynchus mykiss). Aquacult. Int., 15, 153–161.

23. Staykov, Y., Denev, S. & Spring, P. 2005. Influence of dietary mannan oligosaccharides (Bio-Mos®) on growth rate and immune function of common carp (Cyprinus carpio L). In: Lessons from the Past to Optimise the Future (B. Howell and R. Flos, eds). European Aquaculture Society, Special Publication No 35, June 2005, pp. 431-432.

24. Ta'ati, R., Soltani, M., Bahmani, M. & Zamini, A. A. 2011. Effects of the prebiotics Immunoster and Immunowall on growth performance of juvenile beluga (Huso huso). J. Appl. Ichthyol., 27, 796-798.

25. Ta'ati, R., Soltani, M., Bahmani, M. & Zamini, A. A. 2011. Growth performance, carcass composition, and immunophysiological indices in juvenile great sturgeon (Huso huso) fed on commercial prebiotic, Immunoster. Iranian Journal of Fisheries Sciences 10(2): 324-335.

26. Torrecillas, S., Makol, A., Caballero, M. J., Montero, D., Robaina, L., Freal, F., Sweetman, J., Tort, L. & Izquierdo, M. S. 2007. Immune stimulation and improved infection resistance in European sea bass (Dicentrarchus labrax) fed mannan oligosaccharides. Fish Shellfish Immunol., 23, 969–981.

27. Welker, T. L., Lim, C., Yildirim-Aksoy, M., Shelby, R. & Klesius, P. H. 2007. Immune response and resistance to stress and Edwardsiella ictaluri challenge in channel catfish, Ictalurus punctatus, fed dcontaining commercial whole-cell yeast or yeast subcomponents. J. World Aquac. Soc., 38(1): 24–35.

28. Xu, B., Wang, Y., Li, J. & Lin, Q. 2009.  Effects of prebiotic xylooligosaccharides on growth performance and digestive activities of allogynogenetic crucian carp (Carassius auratus gibelio). Fish Physiol. Biochem., 35, 351–357.

29. Yilmaz, E., Genc, M. A. & Genc, E. 2007. Effects of dietary mannanoligosaccharides on growth, body composition, and intestine and liver histology of rainbow trout, Oncorhynchus mykiss. Isr. J. Aquacult-Bamid., 59, 182–188.