نوع مقاله: مقاله پژوهشی

چکیده

در بررسی زیست شناسی سوسک Lilioceris faldermanni (Guerin-.Meneville,1829) در شرایط آزمایشگاهی، دوره­های مختلف رشد و نمو، میزان بقاء، تخمگذاری، نحوه خسارت و زمستانگذرانی مورد بررسی قرار گرفتند. نتایج بدست آمده نشان داد که حشرات کامل این آفت، بالپوشهایی برنگ قرمز، شاخکها، چشم ها، قفس­سینه، شکم و پاهایی برنگ سیاه دارند. این آفت دارای 4 سن لاروی است و لاروها از نوع اروسیفرم می­باشند. مرحله شفیرگی در زیرخاک گیاه میزبان و در داخل پیله ابریشمی با استفاده از ذرات خاک سپری می­شود. مراحل لاروی و حشره کامل این آفت روی برگ، گل، غنچه و کپسول بذر خسارت وارد می­آورند. میانگین طول دوره­های رشد و نمو سوسکL. faldermanni از تخم تا حشره کامل در دماهای ثابت 14، 18، 22 و 26 درجه سلسیوس به ترتیب 07/0 ± 4/63، 09/0 ±15/46، 08/0 ± 8/32، 1/0 ± 25/27 روز بود و بیشترین درصد بقاء مراحل رشد و نمو آن در دمای 22 درجه سلسیوس بدست آمد. همچنین مقدار متوسط تخمگذاری روزانه در دمای 26 درجه سلسیوس (2/0 ± 62/ 16 عدد) بیشتر از دماهای 14، 18 و 22 درجه سلسیوس (06/0 ± 86/ 9، 08/0 ± 71/12 و 06/0 ± 95/14 عدد) بود. 

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Biology of beetle Lilioceris faldermanni (Guerin) (Col.: Chrysomelidae), pest of Chel cheragh lily in different temperature conditions

چکیده [English]

In the study biology of the Chel cheragh. lily beetle Lilioceris faldermanni (Guerin), different stages of growth and development, survival percent, fertility and damage manner, hibernation were studied under laboratory conditions. The results of different experiments indicated that, Adult insects have red elatera and black antenna, eyes, thorax, abdomen and leges. The Chel cheragh Lily beetle larvae has four stages and are eruciform type. Pupation occurs in the soil beneath the host plant where a silken cocoon incorporating soil particles is constructed. Both adult and larvae damage on leaf, bud, flower and seed capsule. The mean development period of this pest from egg to adult under costant temperature of 14, 18, 22 and 26 °C took 63/4 ± 0.07, 46/15 ± 0.09, 32/8 ± 0.08, 27/25 ± 0.1 days. The maximum percent survival of different developmental stages was at 22 °C. The mean daily egg laying period at temperature of 26 °C (16/62 ± 0.02) was more than temperature of 14, 18 and 22 °C (9/86 ± 0.06, 12/71 ± 0.08 and 14/95 ± 0.06). 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Lilium ledebourii
  • Damage
  • Biology
  • Iran

زیست شناسی سوسک Lilioceris faldermanni (Guerin-.Meneville,1829) (Col.:Chrysomelidae) آفت گیاه سوسن چلچراغ در شرایط دمایی مختلف

زهرا مجیب حق قدم1،*، محسن یوسف پور2 و محمد نقی پاداشت3

1 رشت، مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان گیلان

2 رشت، اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان گیلان

3 لاهیجان، ایستگاه تحقیقات گل و گیاهان زینتی لاهیجان 

تاریخ دریافت: 27/6/90               تاریخ پذیرش: 10/3/91 

چکیده

در بررسی زیست شناسی سوسک Lilioceris faldermanni (Guerin-.Meneville,1829) در شرایط آزمایشگاهی، دوره­های مختلف رشد و نمو، میزان بقاء، تخمگذاری، نحوه خسارت و زمستانگذرانی مورد بررسی قرار گرفتند. نتایج بدست آمده نشان داد که حشرات کامل این آفت، بالپوشهایی برنگ قرمز، شاخکها، چشم ها، قفس­سینه، شکم و پاهایی برنگ سیاه دارند. این آفت دارای 4 سن لاروی است و لاروها از نوع اروسیفرم می­باشند. مرحله شفیرگی در زیرخاک گیاه میزبان و در داخل پیله ابریشمی با استفاده از ذرات خاک سپری می­شود. مراحل لاروی و حشره کامل این آفت روی برگ، گل، غنچه و کپسول بذر خسارت وارد می­آورند. میانگین طول دوره­های رشد و نمو سوسکL. faldermanni از تخم تا حشره کامل در دماهای ثابت 14، 18، 22 و 26 درجه سلسیوس به ترتیب 07/0 ± 4/63، 09/0 ±15/46، 08/0 ± 8/32، 1/0 ± 25/27 روز بود و بیشترین درصد بقاء مراحل رشد و نمو آن در دمای 22 درجه سلسیوس بدست آمد. همچنین مقدار متوسط تخمگذاری روزانه در دمای 26 درجه سلسیوس (2/0 ± 62/ 16 عدد) بیشتر از دماهای 14، 18 و 22 درجه سلسیوس (06/0 ± 86/ 9، 08/0 ± 71/12 و 06/0 ± 95/14 عدد) بود.

واژه کلیدی: Lilium ledebourii ، خسارت، زیست شناسی، ایران

* نویسنده مسئول، تلفن: 6690113-0131، پست الکترونیکی: z_mojib@yahoo.com

مقدمه

 

سوسن چلچراغ با نام علمی Boiss Lilium ledebourii (Baker) تنها گونه از جنس لیلیوم می­‌‌باشد که از مناطق داماش عمارلو رودبار و کلچوله درفک در استان گیلان، منطقه خانقاه در اردبیل و منطقه کلاردشت در مازندران گزارش شد. طی چند سال اخیر در رویشگاههای طبیعی گیاه سوسن چلچراغ در مناطق جنگلی استانهای گیلان، اردبیل و مازندران گونه Lilioceris faldermanni (Guerin-.Meneville,1829) بعنوان آفت مهم گیاه سوسن چلچراغ، شناسایی و معرفی شد. در مورد فعالیت سوسک L. faldermanni روی سوسن چلچراغ تحقیقات علمی در ایران صورت نگرفته و مدارک مستندی موجود نیست. تنها در طی تحقیقاتی که بین سالهای 1383- 1381 روی ویژگیهای رشد و نمو، تکثیر و گلدهی گیاه سوسن چلچراغ در منطقه داماش عمارلو رودبار صورت گرفت، فعالیت و خسارت شدید این آفت از روی گیاه مذکور مشاهده و گزارش شد (1). این گونه در ایران در سالهای قبل از استانهای آذربایجان شرقی، غربی و کرمانشاه از روی گیاهان دیگر جمع آوری و شناسایی شد (2). حشرات کامل زمستانگذران این حشره در ابتدای فصل بهار همزمان با رویش گیاه سوسن ظاهر می­شوند و شروع به تغذیه و جفتگیری می­کنند. هم لارو و هم حشره کامل این آفت خسارتزا می­باشد و با تغذیه از برگ، گل، غنچه و کپسول بذر خسارت غیر قابل جبرانی به گیاه سوسن وارد می آورند (3). این حشره از نظر رده بندی در شاخه Arthropoda، رده Insecta، راسته Coleoptera، خانواده Chrysomelidae، جنس Lilioceris (Rietter:1912) و گونهfaldermanni (Guerin-meneville) قرار دارد (14). خانواده سوسک­هایChrysomelidae  یکی از بزرگترین خانواده­های راسته سخت بالپوشان است که بالغ بر 50000 هزار گونه از آن در سراسر جهان شناسایی و معرفی شده و در اکثر گونه­ها هم لاروها و هم حشرات بالغ بعنوان آفات مهم محصولات کشاورزی خسارت­های زیادی به گیاهان ایجاد می­کنند (11). در تحقیقی که در سال 1976 روی فون سوسکهای خانواده Chrysomelidae در آسیا صورت گرفت، جنسهایCrioceris  وDonacia  از کشورهای ایران و افغانستان جمع­آوری و گزارش شدند (5). همچنین در بررسی دیگری که روی سوسکهای برگخوار خانواده Chrysomelidae در کشور آذربایجان انجام شد، 377 گونه از 69 جنس و 11 زیر خانواده شناسایی و معرفی شدند که گونهL. faldermanni  به همراه گونه های دیگر نظیرOulema melanopus (L)  وAntipa macropus (Illiger)  در محدوده گیاهان وحشی که شامل درختان و بوته های جنگلی بودند دیده شدند و خسارتهای فراوانی ایجاد کردند (12). همچنین در تحقیق دیگری که روی گونه های موجود در خانواده Chrysomelidae در فلسطین اشغالی انجام گرفت، فهرست کاملی از گونه­هایChrysomelid  ارائه شد که گونه L. faldermanni بهمراه گونه هایL. lilii Scopoli ،Oulema melanopa L ،Crioceris bicruciata Sahlberg ، C. paracenthesis L و C. asparagi در این منطقه جمع­آوری و شناسایی شدند (11). در سال 2005 در تحقیقی که روی پراکنش سوسکهای برگخوار خانواده Chrysomelidae در کشور­های حوزه بلکان صورت گرفت، گونهL. faldermanni  از کشورهای ترکیه، رومانی و یونان و گونه­های L. lilii  و L. meridegera از کشورهای ایتالیا، اسلواکی، کروواسی، صربستان، مونتنگرو، آلبانی، یونان و بلغارستان جمع آوری، شناسایی و گزارش شدند (6). همچنین در مطالعه ای که در سال 2008 روی گونه های زیر خانوادهCriocerinae  در ترکیه انجام شد، گونه L. faldermanni  به همراه گونه­هایL. meridegera ،L. lilii ،Oulema melanopus ، Crioceris asparagi و C. bicruciata از شهرهای آنکارا، آنتالیا و ازمیر گزارش شد (13). نکته قابل توجه درمورد گونهL. faldermanni  این است که در منابع علمی اطلاعات اندکی درخصوص زیست شناسی آن موجود است و تا زمانی که اطلاعات کافی در خصوص زیست شناسی و نحوه زندگی آن حاصل نشود، نمی‌توان از یک روش درست و منطقی جهت مبارزه با آن اقدام نمود. لذا نظر به اهمیت و حفاظت گیاه سوسن چلچراغ بعنوان یک گیاه زینتی منحصر به فرد در ایران و جلوگیری از اشاعه آلودگی و کاهش خسارت سوسک سوسن چلچراغ روی گیاه مذکور و مشکلاتی که در آینده ممکن است توسط این آفت روی لیلیوم های تحت پرورش تولیدکنندگان ایجاد شود لزوم اجرای چنین مطالعه­ای با عنوان بررسی زیست شناسی مقدماتی سوسک L. faldermanni (Guerin) روی گیاه سوسن چلچراغ در شرایط آزمایشگاهی ضروری می­باشد.

مواد و روشها

بمنظور مطالعه شکل شناسی مراحل مختلف این آفت، تعداد 20 نمونه از هر یک از مراحل مختلف انتخاب و بطور جداگانه در زیر بینوکولار مجهز به عدسی چشمی مدرج طول و عرض آنها اندازه­گیری شد. همچنین جهت بررسی طول دوره رشد و نمو مراحل مختلف سوسک L. faldermanni  تعداد20 نمونه (تکرار) از هریک از مراحل رشدی که از اولین نسل پرورش یافته در آزمایشگاه بدست آمده بودند از ابتدای شروع هر مرحله انتخاب و جداگانه در داخل ظروف پرورش پلاستیکی به ابعاد 12×8 سانتی­متر که در پوش آن مجهز به توری ارگانزا به قطر دهانه 2 سانتی­متر بود، قرار داده شدند. روزانه این ظروف جهت تغییرات شکل و پوست اندازی لاروی مورد بازدید قرار گرفته و طول مدت مراحل مختلف زیستی شامل مرحله تخم، سنین مختلف لاروی، پیش شفیرگی و شفیرگی در دماهای 14، 18، 22 و 26 درجه سلسیوس ثبت شد و نسبت جنسی در این دما از طریق تشریح اندام تناسلی حشرات نر و ماده بررسی شد. همچنین به منظور بررسی میزان تخمگذاری سوسک L. faldermanni در دماهای مذکور تعداد 6 جفت سوسکهای هم سن انتخاب و جداگانه در ظروف آزمایشگاهی پلاستیکی به ابعاد 8 × 12 سانتی­متر تحت شرایط دمایی 14، 18، 22 و 26 درجه سلسیوس، رطوبت نسبی 5 ± 65 درصد،14:10 ساعت (روشنایی به تاریکی) در اتاقک رشد قرار داده شدند. بررسی های روزانه در مورد تخمگذاری تا پایان عمر حشرات ماده ادامه یافت. از اطلاعات حاصله برای تعیین متوسط تخمگذاری روزانه، طول عمر حشرات ماده و نحوه توزیع تخم ها در طول عمر حشره ماده در دماهای مختلف استفاده شد (4). همچنین جهت بررسی نحوه زمستانگذرانی سوسک L. faldermanni، خاک زیر بوته های گیاه سوسن چلچراغ تا عمق 10 سانتی متر و کلوخهای اطراف بوته ها با دقت مورد بررسی قرار گرفتند و حشرات مذکور در محل زمستانگذرانی مشاهده و جمع آوری شدند.

 

 

 

 

شکل1. دسته های تخم L. faldermanni (بزرگنمایی x3)

شکل2. سنین اول تا چهارم لاروی (بزرگنمایی x2)

 

 

شکل3. پیله خاکی، مرحله شفیرگی (بزرگنمایی x2)

شکل4. شفیره سوسک L. faldermanni (بزرگنمایی x3)

 

 

نتایج و بحث

شکل شناسی: تخم سوسکL. faldermanni  کپسولی شکل به طول006/0± 08/1 و عرض 006/0± 42/0 میلی متر است (20n=). تخم­ها در ابتدای تخمگذاری برنگ نارنجی براق و پوشیده از یک لایه چسب نارنجی مایل به قرمز بودند که این چسب کمک به چسبیدن تخم به سطح برگ می­کند. پس از سپری شدن دوران جنینی رنگ تخم متمایل به خاکستری می­شود که تمام بدن لاروها ساعتی قبل از تفریخ زیر پوسته قابل رویت می­شود (شکل1). لاروهای گونه L. faldermanni از نوع اروسیفرم خمیده می­باشند که در ناحیه پشتی بصورت کوهانی شکل و قوزکرده و ظاهر کثیف دارند. این لاروها در هر 4 سن دارای سر و پاهایی برنگ سیاه هستند که در بند اول شکم دارای 2 عدد لکه بزرگ می­باشند. ناحیه شکم در این لاروها برنگ سیاه و لخت است که از سن اول به بعد با تغذیه، ترشحات دفعی بصورت یک ماده لزج سبز رنگ از ناحیه پشتی روی بدن لاروها مستقر و تا ناحیه سر ادامه می­یابد و ظاهر لارو را به صورت کثیف و لجنی در می آورد. سوسک L. faldermanni دارای چهار سن لاروی است که همراه با افزایش سن لاروی طول بدن و عرض کپسول سر افزایش می­یابد (جدول1 و شکل 2). هنگامی که لارو سن چهارم به حداکثر رشد خود رسید میزان تغذیه و تحرک آن کاهش می­یابد و پس از اتمام تغذیه در نقطه­ای ثابت می­ماند و به بدن در ناحیه پشتی حالت قوس می­دهد رنگ لارو در این مرحله برنگ نارنجی کمرنگ تغییر رنگ می­یابد. پس از مدت زمان کوتاهی لارو از ناحیه سر به سمت خاک گرایش می­یابد و در عمق 5-4 سانتی­متری ظروف پرورش نفوذ می کند. در این زمان با استفاده از ترشحات دهانی ذرات خاک را در کنار هم قرار داده و ایجاد پیله ابریشمی- خاکی می کند این پیله کپسولی شکل است و در حالت عادی اطراف پیله با ذرات خاک کاملاً محصور شده است که امکان تمایز پیله با کلوخه­های کوچک خاک بسیار دشوار می­شود. در داخل پیله مرحله شفیرگی آغاز می­شود (شکل3). شفیره سوسک  L. faldermanni  از نوع غیر آزاد، بدن شفیره در ناحیه پشتی حالت قوسی و در داخل پیله­ای که توسط مرحله پیش شفیرگی با ذرات خاک ایجاد می­شود تا پایان دوره قرار می­گیرد رنگ شفیره نارنجی پرنگ می­باشد. در خصوص تشکیل مرحله شفیرگی باید به این نکته اشاره کرد که مرحله پیش شفیرگی، شفیرگی و تشکیل پیله ابریشمی خاکی در گونه L. faldermanni مانند سایر گونه­های جنسLilioceris  بود بطوری که در گونه L.lilii نیز برای تبدیل شدن لارو سن چهارم به شفیرگی، پیله ابریشمی - خاکی در عمق 4-3 سانتی­متری در داخل خاک اطراف بوته لیلوم تشکیل و حشره کامل از داخل خاک خارج می شود (8 و 15). طول بدن شفیره در گونه L. faldermanni 01/0± 54/4 و عرض آن در عریض ترین قسمت 02/0± 98/2 میلی­متر است (شکل4). حشره کامل این آفت دارای بدنی کشیده و به طول 02/0± 8/6 و عرض 01/0± 35/3 میلی متر و بالپوشها برنگ قرمز براق و سطح آن دارای نقاط متعدد فرورفته است. شاخک­ها در این گونه 11 بندی و پنجه­ها 3 بندی می باشد. از خصوصیات مهم این گونه که آن را از گونه­های مشابه متمایز می­کند رنگ قرمز سر و رنگ سیاه شاخکها، چشم ها، قفس سینه، شکم و پاها است که فقط نصف ران در نزدیکی ساق پا، به رنگ قرمز نمایان می­باشد (شکل5).

 

 

 

جدول 1- اندازه طول، عرض بدن و کپسول سر در سنین مختلف لاروی سوسک L. faldermanni

سن لاروی

طول بدن (میلی متر)

عرض بدن (میلی متر)

عرض کپسول سر(میلی متر)

کمترین

بیشترین

(S.E± )

کمترین

بیشترین

(S.E± )

کمترین

بیشترین

(S.E± )

اول

1/2

7/2

01/0± 37/2

7/0

1/1

01/0± 97/0

32/0

4/0

003/0± 34/0

دوم

7/3

1/4

01/0±93/3

3/1

4/1

05/0± 35/1

5/0

59/0

002/0± 51/0

سوم

8/5

6

01/0± 98/5

8/1

2/2

01/0± 04/2

63/0

76/0

003/0±69/0

چهارم

9

12

34/0± 25/10

3

5/3

02/0± 24/3

84/0

1

003/0± 94/0

 

 

 

شکل5. حشره کامل سوسک L. faldermanni (بزرگنمایی x3)

شکل6. نحوه تغذیه لاروها از برگ (بزرگنمایی عادی)

 

 

 

شکل7. نحوه تغذیه حشره کامل از برگ و کپسول بذر گیاه سوسن چلچراغ (بزرگنمایی x2))

 

جدول 2- مدت زمان مراحل مختلف رشد و نمو سوسک L. faldermanni در دماهای مختلف

مراحل رشد و نمو

میانگین طول دوره رشد و نمو (S.E± ) در دماهای مختلف

Ċ 14

 Ċ18

Ċ 22

Ċ26

جنبنی

03/0± 15/9

02/0± 1/8

03/0± 05/5

03/0± 35/3

لارو سن اول

03/0 ± 05/5

02/0 ± 2/3

03/0 ± 6/2

03/0 ± 05/2

لارو سن دوم

03/0 ± 65/3

02/0 ± 05/3

03/0 ± 6/2

03/0 ± 00/2

لارو سن سوم

03/0 ± 6/3

02/0 ± 85/2

03/0 ± 9/1

03/0 ± 45/1

لارو سن چهارم

03/0 ± 9/4

02/0 ± 7/3

03/0 ± 75/2

03/0 ± 25/2

پیش شفیرگی

03/0 ± 5/13

03/0 ± 65/9

03/0 ± 95/5

03/0 ± 25/5

شفیرگی

04/0 ±55/23

04/0 ±6/15

03/0 ± 9/11

04/0 ± 9/10

تخم تا حشره کامل

07/0 ± 4/63

09/0 ±15/46

08/0 ± 8/32

1/0 ± 25/27


طول دوره­های رشد و نمو مراحل مختلف رشدی در دماهای مختلف: در بررسی که روی طول دوره­های مختلف رشدی در دماهای مختلف انجام شد، مشخص شد که طول دوره­های رشد و نمو از تخم تا حشره کامل در دمای 14 درجه سلسیوس 4/63 روز و در دمای 26 درجه سلسیوس 25/27 روز بود همچنین نتایج این تحقیقات نشان داد که سرعت رشد این گونه مانند سایر حشرات به دما بستگی دارد و با افزایش دما از 1±14 تا 1±26 درجه سلسیوس، طول دوره رشد و نمو آن در تمام مراحل رشدی از تخم تا حشره کامل کاهش یافت (جدول 2). همچنین نتایج حاصل از تجزیه واریانس داده های حاصل از آزمایش فوق به روش آزمون ناپارامتری کروسکال والیس نیز نشان داد که بین میانگین­های طول دوره رشد و نمو در دماهای مختلف اختلاف معنی دار در سطح 1 درصد وجود دارد (01/0>p) (جدول 3). نتایج بدست آمده از این آزمایشها با نتایج تحقیقات انجام شده در مورد اثر درجه حرارت روی بقاء، رشد و نمو، طول عمر و میزان تخمگذاری سوسکOphraella communa  از خانواده Chrysomelidae مطابقت داشت در این تحقیق مشخص شد که طول دوره های رشد و نمو این آفت از تخم تا ظهور حشره کامل با افزایش دما کاهش یافت (18). همچنین در تحقیق دیگری که در خصوص مطالعه پارامترهای زیست شناسی حشرهBrontispa longissima  از خانوادهChrysomelidae  انجام شد، مشخص شد که دو پارامتر دما و رطوبت نقش موثری در روند رشدی این گونه داشت بطوری که با افزایش دما از 35-20 درجه سلسیوس طول دوره رشدی مراحل نابالغ این گونه کاهش یافت و رطوبت بالا نیز درصد زنده مانی مراحل نابالغ را افزایش داد (7). همچنین این نتایج با تحقیقاتی که روی زیست شناسی و فنولوژی زیر خانواده Criocerinae انجام شد مطابقت داشت بطوریکه در این بررسی ها، مشخص شد که گونهL. lilii  در دماهای 18 تا 24 درجه سلسیوس دارای طول دروه جنینی بین 10 تا 5 روز و دوره لاروی بین 16 تا10 روز و طول دوره شفیرگی بین 25 تا20 روز می­باشد. همچنین در این تحقیق مشخص شد که بیشترین طول دوره مربوط به دوره شفیرگی است که بصورت پیله خاکی در داخل خاک سپری می­شود. همچنین در این تحقیق طول دوره رشد و نمو گونهL. tibialis  با طول دروه جنینی 7 تا 5 روز، دوره لاروی 12-10 روز و دوره شفیرگی 18 تا 14 روز در دمای 18 تا 24 درجه سلسیوس مشخص شد (16).  

تعیین نسبت جنسی در دماهای مختلف: با توجه به نتایج بدست آمده از آزمایش نسبت جنسی در سوسک L. faldermanni  مشخص شدکه نسبت جنسی افراد نر به ماده در دماهای 14، 18، 22 و 26 درجه سلسیوس بترتیب 1: 6/0، 1: 5/1،1: 8/1 و 1:1 می باشد که در دماهای بالاتر یا پایین­تر از دمای بهینه، گرایش حشره به تشکیل جنس ماده می­باشد. هورست علت این امر را عوامل محیطی می داند که سبب می­شود عوامل ارثی سیتوپلاسمی تلفات بیشتری به تخم­های دارای جنین نر وارد نماید (9).

تعیین میزان بقاء مراحل مختلف رشد و نمو در دماهای مختلف: نتایج حاصل از آزمایش میزان بقاء نشان داد که بیشترین میزان بقای مراحل مختلف رشد و نمو، در دمای 22 درجه سلسیوس بود و با دور شدن از این دما میزان بقاء کاهش پیدا کرد. با توجه به نتایج بدست آمده می­توان نتیجه گرفت که دمای بهینه برای طی شدن مراحل مختلف رشدی دمای 22 درجه سلسیوس است زیرا در این دما مراحل مختلف رشدی آفت، طول دوره رشد و نمو را با کمترین تلفات سپری می­نمایند (جدول 4). این نتایج با بررسی­های انجام شده روی میزان بقاءمراحل نابالغ سوسک O. communa در 7 دما (15 ،20 ،22، 25، 28، 30، 32 و 36 درجه سلسیوس) مطابقت داشت در این بررسی دمای بهینه برای حشره فوق 25 تا 28 درجه سلسیوس تعیین شدکه با دور شدن از دماهای مذکور میزان تلفات در مراحل نابالغ سوسک O. communa افزایش یافت (18).

تخمگذاری سوسک سوسن چلچراغ  L. faldermanni: سوسک­هایL. faldermanni  در منطقه داماش رودبار بسته به شرایط آب و هوایی از اواخر زمستان تا اوایل بهار از پناهگاههای زمستانه خود بصورت حشره کامل خارج می شوند و پس از تغذیه از برگهای نورسته گیاه میزبان شروع به جفتگیری و تخمگذاری می­کنند. این حشرات در اوایل دوران تخمگذاری دارای بیشترین و در اواخر دوران دارای کمترین میزان تخمگذاری می­باشند که این خصوصیت در اکثر حشرات بویژه حشرات راسته Coleoptera عمومیت دارد (4). حشرات ماده در تمام طول دوره تخمگذاری، تخم های خود را بصورت گروه­های خطی و موازی در دسته های 32-2 تایی کنار هم رو یا زیر برگ می گذارند. این زمان حدوداً مصادف با اواخر فروردین و اوایل اردیبهشت ماه است. از این تاریخ به بعد نسل تازه این آفت پدیدار می­شود و با توجه به شرایط آب و هوایی منطقه نسل دوم آن تا اواخر تیر ماه و آخرین فعالیت­های این آفت در اواخر شهریور در منطقه مشاهده می­شود. با توجه به اطلاعات حاصل از طول دوره­های رشدی این آفت در دماهای 26 -14 درجه سلسیوس در این پروژه و انطباق آن با شرایط محیطی این امکان داده می­شود که این آفت دارای2 نسل در سال باشد. این نتایج با (15،16) در خصوص زیست شناسی سوسک L. lilii مطابقت دارد. در این تحقیقات مشخص شد که گونه مذکور دراوایل فصل بهار پدیدار می­شود و در اوایل اردیبهشت تخمگذاری می­کند و فعالیت آنها روی گیاهان زینتی لیلیوم و لاله واژگون تا اوایل مهرماه بطول می­انجامد. در این تحقیقات تعداد نسل این آفت بین 3-1 نسل تخمین زده شد.

 

جدول 3- مقایسه میانگین ها در دماهای مختلف با استفاده از آزمون ناپارامتری کروسکال والیس

متغیرها

میانگین رتبه ای تیمارهای دمایی

X2

14

18

22

26

دوره جنینی

72/66

28/54

5/29

5/11

**63/69

لارو سن 1

70/69

88/42

13/30

3/19

**79/55

لارو سن 2

38/60

42/46

9/34

3/20

**99/35

لارو سن 3

05/64

13/49

4/29

42/19

**49/47

لارو سن 4

2/67

35/47

9/27

55/19

**43/53

پیش شفیره

5/70

5/50

45/25

55/15

**22/70

شفیره

5/70

5/50

95/25

05/15

**97/69

تخم تا حشره کامل

5/70

5/50

14/30

82/10

**79/73

** در سطح 1 درصد اختلاف معنی دار وجود دارد

جدول 4- میزان بقای مراحل مختلف رشد و نمو سوسک L. faldermanni در 4 دمای مختلف

دما

تخم

(%)

سنین لاروی

پیش شفیره

(%)

شفیره

(%)

تخم تا حشره کامل(%)

1(%)

2 (%)

3 (%)

4 (%)

14

85

11/94

75/93

100

33/93

71/85

33/83

50

18

100

95

73/94

44/94

100

23/88

66/86

65

22

90

85

100

100

100

23/88

100

75

26

80

5/87

85/92

100

100

100

61/84

55

جدول 5- تجزیه واریانس پارامترهای تخمگذاری سوسک L. faldermanni در دماهای مختلف

منبع تغییرات

میانگین مربعات

درجه آزادی

طول دوره قبل از تخمگذاری

میزان تخمگذاری روزانه

مجموع تخم های نهاده

طول عمر حشرات ماده

طول عمر حشرات نر

طول دوره تخمگذاری

تیمار (دما)

3

*44/61

*41/51

*38/205793

*5/5916

*55/5932

*44/4715

اشتباه

20

45/1

595/0

38/8815

25/58

08/46

78/23

ضریب تغییرات

-

7/5

7/5

11

8/8

7/7

02/7

* درسطح احتمال 5% اختلاف معنی دار وجود دارد


اثر دماهای مختلف روی پارامترهای تخمگذاری حشرات ماده سوسک L. faldermanni : داده­های حاصل از تجزیه واریانس آزمایش اثر دما روی میزان تخمگذاری نشان داد که بین کلیه دماهای مختلف از نظر میزان تخمگذاری، طول دوره تخمگذاری و طول عمر حشرات کامل و دوره قبل تخمگذاری در سطح 5% اختلاف معنی دار وجود داشت (جدول 5). نتایج حاصل از مقایسه میانگین ها بروش دانکن نشان داد که با افزایش دمای محیط آزمایش از 1±14 تا 1±26 درجه سلسیوس میانگین متوسط تخمگذاری روزانه افزایش یافته و افزایش دما با میزان تخمگذاری روزانه رابطه مستقیم داشت و میانگین مجموع تخمهای نهاده شده در طول عمر، میانگین طول دوره تخمگذاری و میانگین طول عمر حشرات نر و ماده با افزایش دما کاهش یافت و در دمای 14 درجه سلسیوس طول عمر حشرات کامل طولانی­تر از همه دماها بوده و نزدیک به چهار ماه و نیم طول کشید (جدول 6). این نتایج با بررسی­های (17) در مورد بررسی زیست شناسی، پراکنش و دامنه میزبانی حشره Crioceris sp مطابقت داشت. در این تحقیق نیز مشخص شد که حشره مذکور دارای طول عمر بالا و نزدیک به 6 ماه بوده و با افزایش دما میزان طول عمر کاهش یافت. در خصوص اثر دما روی پارامترهای تخمگذاری نیز باید اشاره کرد که این نتایج با تحقیقات ژانگ شی و همکاران (18) در مورد اثر دماهای مختلف روی پارامترهای تخمگذاری O. communa مطابقت داشت. در این بررسی مشخص شد که طول دوره تخمگذاری و طول عمر حشرات ماده این حشره با افزایش دما کوتاهتر و در عوض با افزایش دما میزان تخمگذاری افزایش یافت که این افزایش میزان تخمگذاری در دمای بهینه 28 درجه سلسیوس بود.

 

 

جدول 6- مقایسه میانگین های اثر دماهای مختلف روی پارامتر های تخمگذاری سوسک L. faldermanni

دما

میانگین طول دوره قبل از

تخمگذاری

 S.E± 

میانگین متوسط تخمگذاری

روزانه S.E± 

میانگین مجموع تخمهای نهاده

شده S.E± 

میانگین طول دوره تخمگذاری

S.E± 

میانگین طول عمر نر

 S.E± 

میانگین طول عمر ماده

S.E± 

14

a     1/0±16/15

a    06/0±86/9

      a1/10±1018

    a7/0±66/105

a  2/1±6/128

a  2/1±129

 

18

b       1/0±12b

b   08/0±71/12

a   53/6±66/914

b      1±5/74

     b3/1±94

b 6/0±83/89

 

22

c     1/0±83/9

    c06/0±95/14

c     8/8±5/799

c    2/0±33/58

c  5/0±5/76

c9/0±3/72

 

26

d    2/0±66/7

d    2/0±62/16

d   5/27±16/586

d    9 0±5/39

d 1/1±16/54

d 8/1±83/55

 

حروف غیر متشابه در هر ستون بیانگر معنی دار بودن اعداد آن ستون است.


نحوه تغذیه و خسارت سوسک L. faldermanni روی گیاه سوسن چلچراغ: هم لارو و هم حشرات کامل این آفت خسارتزا می_باشد و از کلیه اندام_های هوایی گیاه میزبان تغذیه می­نمایند. لاروهای سن اول پس از خروج از تخم ابتدا بصورت دسته جمعی از اپیدرم فوقانی برگ تغذیه و اپیدرم تحتانی برگ را دست نخورده باقی می گذارند و از برگهای جوان و لطیف برای تغذیه استفاده می­کنند. پس از اولین پوست اندازی و ظهور لارو سن دوم نحوه تغذیه کمی تغییر می­کند در این سن در ابتدای ظهور نحوه تغذیه مانند سن اول است و اپیدرم فوقانی برگ مورد تغذیه قرار می­گیرد و اما با گذشت زمان و با بزرگ شدن لارو سن دوم نحوه تغذیه تغییر یافته و از تمام سطح برگ تغذیه بعمل می­آید و در این زمان محل تغذیه روی برگ بصورت سوراخ شدگی نمایان می شود. بدلیل قوی شدن قطعات دهانی در سنین بالاتر لاروها بطور یکپارچه برگ را مورد تغذیه قرار می­دهند و تغذیه آنها معمولاً از حاشیه برگ شروع می­شود و سوراخ های بجا مانده از تغذیه آنها روی برگ بزرگ تر از سنین قبلی می باشد. بدلیل تخمگذاری حشرات کامل روی برگها، لاروهای سن اول غالباً از برگها تغذیه می کنند اما سنین بالاتر یعنی از سن دوم تا سن چهارم بدلیل قدرت تحرک بیشتر نسبت به سن اول، علاوه بر برگها از غنچه ها، گلهای شکفته شده، کپسول­های بذر و اپیدرم ساقه نیز تغذیه می­نمایند (شکل 6). حشرات کامل زمستانگذران با مساعد شدن هوا در اواخر زمستان و اوایل بهار از پناهگاههای خود خارج می شوند و روی بوته های تازه رشد یافته گیاه سوسن چلچراغ مستقر و از برگهای جوان و نورسته شروع به تغذیه می­نمایند. نحوه تغذیه حشرات کامل مانند لاروهای سنین آخر است و با استفاده از قطعات دهانی جونده بطور یکپارچه از تمامی سطوح برگ تغذیه می­کنند و آثار سوراخ­شدگی در روی سطوح برگ بطور واضح آشکار می­شود. همچنین حشرات کامل L. faldermanni علاوه بر برگ از سایر اندامهای هوایی نظیر غنچه گل، گل شکفته شده، کپسول بذر، بذر و اپیدرم ساقه تغذیه می­کند. براساس نتایج حاصل از این پروژه و طی بازدید­های منظمی که در فصل رویش گیاه سوسن چلچراغ از منطقه داماش بعمل آمد مشخص شد که هم لارو و هم حشرات کامل این آفت تا پایان فصل رویش گیاه سوسن روی بوته های آن مستقر بوده و از اندامهای هوایی آن تغذیه می­کنند و در طی این مدت گیاه دیگری که در منطقه بوده مورد حمله این آفت قرار نگرفته است (شکل 7). این نتایج با تحقیقات انجام شده (10،15)توسط سالیسبوری (15) و کرون (10) در زمینه زیست شناسی سوسک L. lilii مطابقت داشت در این بررسی­ها نیز مشخص شد که گونه مذکور نظیر گونه L. faldermanni در سن اول از پارانشیم برگها تغذیه کرده و با افزایش سن لاروی نحوه تغذیه تغییر کرده و علایم خسارت بصورت سوراخ شدگی روی اندام آلوده مشخص می­شود همچنین لاروها و حشرات بالغ گونه L. lilii علاوه بر برگ از سایر اندام­های هوایی گیاه زینتی لیلوم تغذیه می­کند.

نحوه زمستانگذرانی سوسک L. faldermanni : با توجه به شرایط اقلیمی آن منطقه و شروع زود هنگام فصل سرما، این حشرات پس از پایان فصل رویشی گیاه به زمستانگذرانی در داخل خاکهای اطراف بوته گیاه سوسن چلچراغ می­پردازد و طی بررسی های بعمل آمده حشرات کامل این آفت در بین کلوخه­ها، خار و خاشاک و لا به لای خاک اطراف بوته­های سوسن چلچراغ در عمق تقریبی 5-6 سانتی­متری مشاهده و جمع آوری شدند. این نتایج با تحقیقات سالیسبوری (15) در مورد نحوه زمستانگذرانی سوسک L. lilii  مطابقت دارد. در این بررسی مشخص شد که آفت مذکور زمستان را بصورت حشره کامل در داخل خاک و در زیر بوته­های گیاه میزبان و یا در داخل خاک نزدیک به گیاه میزبان می­گذراند. 

  1. پاداشت دهکایی، م. ن.، (1383). بررسی خصوصیات مربوط به روش‌های مختلف کشت و ازدیاد گیاه سوسن چلچراغ (Lilium ledebourii) گیاه بومی ایران، و امکان معرفی آن به عنوان محصول جدید زینتی. رسالۀ دکتری. دانشگاه آزاد واحد علوم و تحقیقات تهران. صفحه155.
  2. مجیب حق قدم، ز.، پاداشت دهکایی، م. ن.، (1385). معرفی پراکنش و نحوه خسارت سوسک سوسن چلچراغ در استان گیلان. هفدهمین کنگره گیاه پزشکی ایران. 14-11 شهریور ماه 1385. کرج ایران، صفحه 238.
  3.  مجیب حق قدم، ز.، پاداشت دهکایی، م. ن.، رادفر، ط.، تیرداد، م.، علی پور، ر. (1387). بررسی زیست شناسی سوسک Lilioceris faldermanni (Guerin) روی گیاه سوسن چلچراغ در شرایط آزمایشگاهی. هجدهمین کنگره گیاه پزشکی ایران. 6-3 شهریور 1387 .همدان. ایران. صفحه 336.
  4.  مجیب حق قدم، ز.، جلالی سندی، ج.، صادقی، س. ا.، یوسف پور، م.، (1388). معرفی کفشدوزکOenopia conglobata بعنوان شکارگر شته نارون Timocallis saltans در استان گیلان و بررسی زیست شناسی آن در شرایط آزمایشگاهی. مجله زیست شناسی ایران. جلد22. شماره 2. صفحات 370-363.
    1. Berti, N., and Rapilly., M. (1976). Fauna of Iran, list of species and a revision of the genus Lilioceris reitter (Col: Chrysomelidae). Annale Society Entomology France,12(1). PP: 31- 73.
    2. Gruev, B. A. (2005). A Comparative list of the leaf beetles of the Balkan countries (Col: Chrysomelidae). Animalia, 41. PP: 23-46.
    3. Guang, H. T. T., and S. Nakamura. (2009). The study on biological characteristics of Brontispa longissima (Col: Chrysomelidae). Journal Scientific Development, 7. PP: 159-164.
    4. Haye, T. and M. Kenis. (2004). Biology of Lilioceris spp (Col: Chrysomelidae) and their parasitoids in Europe, Journal Biological Control. 29. PP: 399-408.
    5. Hurst, G. D. D., M. E. N. Majerus., and L.E. Walker. (1993). The important of cytoplasmic male killing elements in natural populations of the tow spot ladybird Adalia bipunctata (L.). Biological of Linnean Society. 49. PP: 195-202.
    6.  Kroon, H. (2009). Biology of Lilioceris lilii (Col:Chrysomelidae) and occurrence of their parasitoides Sweden. Master dissertation, University of Sweden.
    7. Lopaten, I., Chikatunov. V., and Pavlicek., T. (2003). Catalogue of the beetles (Coleoptera) in Israel and adjacent areas: 3 Chrysomelidae(except Alticinae), Zoology in the middle East. 28. PP: 112- 87.
    8. Mirzoeva, N. (2001). A study of the ecofaunal complexes of the leaf eating beetles (Col: Chrysomelidae) in Azarbaijan. Turkey Journal Zoology, 25. PP: 41-52.
    9. Ozdikmen, H., and Turgut., S. (2008). The subfamily Criocerinae of Turkey (Col: Chrysomelidae) with two new records and zoogeographical remarks. Munis Entomology & Zoology, 3(1). PP: 239-250.
    10. Riley, E. G., Clark, S., and Seeno, T. (2003). Catalog of the leaf beetle of America north of Mexico. The Cleopterists Society Special Publication.
    11. Salisbury, A. (2008). The Biology of liliy beetle, Lilioceris lilii (Scopoli) (Coleoptera: Chrysomelidae), Doctoral dissertation, University of imperial London.
    12. Schmitt, M. (1988). The Criocerinae: Biology, Phylogeny and Evolution. Academic Publishers.
    13. Witt, A. B. R., and Edwards., P. B. (2003). Aspects of the biology, distribution, and host range of Crioceris sp. (Col: Chrysomelidae: Criocerinae), a potential biological control agent for Asparagus asparagoides in Australia. Biological control, 23. PP: 56-63.
    14. Zhang-Shi, Z., Jian-Ying, G., Hong-Song, C. and Fang- Hao., W. (2010). Effects of temperature on survival, development, longevity, and fecundity of Ophraella communa (Col: Chrysomelidae), a potential biological control agent against Ambrosia artemisiifolia (Asterales: Asteraceae). Environmental Entomology, 39(3). PP: 1021-1027.