نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 هیات علمی پژوهشکده کشاورزی دانشگاه زابل

2 دانشجوی کارشناسی ارشد گروه گیاهپزشکی دانشکده کشاورزی دانشگاه زابل

3 هیات علمی دانشگاه زابل، دانشکده کشاورزی، گروه گیاهپزشکی

چکیده

بالاخانواده Cynipoideaیک گروه بزرگ با حدود 223 جنس و 3000 گونه در دنیا می باشد. در این تحقیق فون زنبورهای این بالاخانواده در منطقه سیستان مورد بررسی قرار گرفت. نمونه‌برداری در طول سال‌های 1389-1390 صورت پذیرفت. کلیه نمونه‌برداری‌ها با استفاده از تور حشره گیری و تله مالیز انجام شد. در مجموع 80 نمونه جمع آوری گردید که شامل 6 گونه متعلق به 6 جنس و 4 زیر خانواده به شرح ذیل می باشند:Melanips sp. از زیرخانواده Figitinae، Aspicera abbreviata Belizin 1952 و Callaspidia aberrans Kieffer, 1901 از زیرخانوادهAspicerinae ، Alloxysta brevis Thomson, 1862 از زیرخانوادهCharipinae ، Saphonecrus irani Melika and Pujade-Villar و Isocolus sp. از زیرخانواده Cynipinaeگزارش شد. گونه C. aberrans برای اولین بار از ایران گزارش می شود.
در مجموع 80 نمونه جمع آوری گردید که شامل 6 گونه متعلق به 6 جنس و 4 زیر خانواده به شرح ذیل می باشند:Melanips sp. از زیرخانواده Figitinae، Aspicera abbreviata Belizin 1952 و Callaspidia aberrans Kieffer, 1901 از زیرخانوادهAspicerinae ، Alloxysta brevis Thomson, 1862 از زیرخانوادهCharipinae ، Saphonecrus irani Melika and Pujade-Villar و Isocolus sp. از زیرخانواده Cynipinaeگزارش شد. گونه C. aberrans برای اولین بار از ایران گزارش می شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Fauna of Cynipoidea (Hymenoptera) in Sistan region

نویسندگان [English]

  • Hossein Barahoei 1
  • Fatemeh Goli Mahmoudi 2
  • Soltan Ravan 3
  • Ehsan Rakhshani 3
  • Abbas Khani 3

1 University of Zabol

2 University of Zabol

3 University of Zabol

چکیده [English]

Superfamily Cynipoidea is a large group with about 223 genera and 3000 species in the world. In this study fauna of this superfamily were studied in Sistan region. Samples collected in 2010-2011. All samples were collected by sweeping net and Malaise trap. Tottaly, eighty samples were collected which consist six species belonging six genera and four subfamily as follow: Melanips sp. from the subfamily Figitinae, Aspicera abbreviata Belizin, 1952 and Callaspidia aberrans Kieffer, 1901 from the subfamily Aspicerinae, Alloxysta brevis Thomson, 1862 from the subfamily Charipinae, Isocolus sp. and Saphronecrus irani from the subfamily Cynipinae. C. aberrans is recorded for the first time from Iran.
Tottaly, eighty samples were collected which consist six species belonging six genera and four subfamily as follow: Melanips sp. from the subfamily Figitinae, Aspicera abbreviata Belizin, 1952 and Callaspidia aberrans Kieffer, 1901 from the subfamily Aspicerinae, Alloxysta brevis Thomson, 1862 from the subfamily Charipinae, Isocolus sp. and Saphronecrus irani from the subfamily Cynipinae. C. aberrans is recorded for the first time from Iran.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sistan
  • Callaspidia aberrans
  • Cynipidae
  • Fauna
  • Figitidae

فون زنبورهای بالاخانواده Cynipoidea (Hymenoptera) در منطقه سیستان 

حسین براهوئی1*، فاطمه گلى محمودى2، سلطان روان2 و عباس خانى2

1 زابل، دانشگاه زابل، پژوهشکده کشاورزی

2 زابل، دانشگاه زابل، دانشکده کشاورزی، گروه گیاهپزشکی

تاریخ دریافت: 24/9/92                تاریخ پذیرش: 23/12/93

چکیده

بالاخانواده  Cynipoideaیک گروه بزرگ با حدود 223 جنس و 3000 گونه در دنیا می باشد. در این تحقیق فون زنبورهای این بالاخانواده در منطقه سیستان مورد بررسی قرار گرفت. نمونه‌برداری در طول سال‌های 1389-1390 صورت پذیرفت. کلیه نمونه‌برداری‌ها با استفاده از تور حشره گیری و تله مالیز انجام شد. در مجموع 80 نمونه جمع آوری گردید که شامل 6 گونه متعلق به 6 جنس و 4 زیر خانواده بشرح ذیل می باشند:Melanips sp.  از زیرخانواده Figitinae، Aspicera abbreviata Belizin 1952 و Callaspidia aberrans Kieffer, 1901 از زیرخانوادهAspicerinae ، Alloxysta brevis Thomson, 1862 از زیرخانوادهCharipinae ، Saphonecrus irani Melika and Pujade-Villar و Isocolus sp. از زیرخانواده  Cynipinae گونه Callaspidia aberrans برای اولین بار از ایران گزارش می شود.

واژه های کلیدی: ایران، سیستان، Callaspidia aberrans، Cynipidae، فون، Figitidae.

* نویسنده مسئول، تلفن: 09155422700 ، پست الکترونیکی: barahoei@uoz.ac.ir 

مقدمه

 

بالاخانواده Cynipoidea (Hymenoptera; Apocrita) مجموعه ای نسبتا غنی، با گستره جهانی و دارای حدود 223 جنس و 3000 گونه توصیف شده است (25). زنبورهاى این بالا خانواده اغلب بدنى تیره رنگ بدون جلاى فلزى دارند. شاخک در نرها معمولا 14 بندى و ماده ها 13 بندى است. فقدان  Radicleدر پایه شاخک، برجستگى کامل سپر و رشد قابل ملاحظه آن، فشردگى متازوما از طرفین، تشکیل Petiol، فقدان رگبال Costa در بال جلو، اتصال رگبال M در بال جلو به انتهاى پشتى سلول مارجینال و رسیدن پرونوتوم به تگولا از ویژگى هاى این زنبورها مى باشد (5).

اعضای خانواده  Cynipidaeبعلت ایجاد گال روی قسمتهای مختلف گیاهان و نیز زیست­شناسی جالبشان مورد توجه بسیاری از حشره شناسان قرار گرفته اند. مورفولوژی گال ها نشان از پیچیده و منحصربفرد بودن گال این حشرات نسبت به سایر حشرات گالزا دارد (1).

خانواده Figitidae، خانواده­ای با زنبورهای کوچک است که در سراسر جهان یافت می­شوند. در مقایسه با سایر زنبورهای پارازیتویید از لحاظ مورفولوژیک، یک گروه قابل اشتقاق و منحصربفرد بوده و دارای یک سلول رادیال در بال جلو می‌باشند، درحالیکه سایر رگبال­ها یا کاهش یافته­اند یا وجود ندارند (3). این خانواده دارای 1369 گونه متعلق به 77 جنس و 6 قبیله می باشد (25). این حشرات پارازیتویید لارو دو بالان هستند اگرچه لارو بالتوری­ها و سایر زنبورها نیز مورد حمله برخی از گونه­های این خانواده قرار می­گیرد (4).

مطالعات انجام شده در ایران، اغلب در زمینه فون زنبور­های خانواده Cynipidae می باشد (9، 13، 14، 15، 17، 18، 23، 28 و 29).

تحقیقات بسیار اندکی در زمینه شناسایی گونه­های متعلق به خانواده Figitidae نیز در ایران صورت گرفته ­است (2، 10، 11، 12، 19، 22 و 24).

مواد و روشها

نمونه برداری در منطقه سیستان (شکل 1) از اسفند ماه 1389 تا آذر ماه 1390 با استفاده از تور حشره گیری و تله مالیز صورت گرفت. نمونه‌برداری بر روی کلیه گیاهان زراعی و باغی حتی الامکان از مزارع و باغات عاری از سم‌پاشی انجام شد.

 

 

شکل 1- نقشه منطقه سیستان

 

حشرات جمع­آوری شده با تور با آسپیراتور بلافاصله به تیوب های حاوی اتانول 75% و نمونه های تله مالیز بصورت دوره ای جمع­آوری شده و به آزمایشگاه منتقل شد. سپس نمونه ها با استفاده از بینی‌کولر مدل Nikon SMZ 645 و بر اساس خصوصیات مرفولوژیک و رنگ­آمیزی ظاهری در حد جنس و گونه تفکیک و شناسایی ­شد. عکسبرداری با دوربین دیجیتال (Sony T9) و میکروسکوپ الکترونی (SEM) صورت گرفت. برای شناسایی از ترمینولوژی ارایه شده توسط Fontal-Cazalla و همکاران (2002) استفاده شد. برخی از نمونه ها برای تایید شناسایی به خارج از کشور برای پروفسور ویلار از کشور اسپانیا ارسال شد. تمامی نمونه ها توسط نویسنده دوم جمع آوری شده و بجز نمونه های ارسالی به اسپانیا بقیه در بخش حشره شناسی، دانشکده کشاورزی دانشگاه زابل نگهداری می شود.

نتایج

طی نمونه‌برداری که در طول سال‌های 1389 و1390 صورت پذیرفت در مجموع 80 نمونه از منطقه مورد مطالعه جمع آوری گردید که از بین آنها 6 گونه متعلق به 6 جنس و 4 زیر خانواده شناسایی شد (جدول 1). گونه Callaspidia aberrans برای اولین بار از ایران گزارش می‍گردد.

کلید شناسایی زیر خانواده های خانواده Figitidae :

1-   دومین سلول کناری بال جلو دارای پتروستیگمای دروغین .............................................. Pycnostigminae

 

 

جدول 1- زنبورهای بالاخانواده Cynipoidea (Hymenoptera) شناسایی شده از منطقه سیستان.

ردیف

خانواده

زیرخانواده

جنس و گونه

1

Figitidae

Figitinae

Melanips sp.

2

Figitidae

Aspicerinae

Aspicera abbreviata Belizin 1952

3

Figitidae

Aspicerinae

Callaspidia aberrans Kieffer, 1901

4

Figitidae

Charipinae

Alloxysta brevis Thomson, 1862

5

Cynipidae

Cynipinae

Saphonecrus irani Melika and Pujade-Villar, 2006

6

Cynipidae

Cynipinae

Isocolus sp.

 


-        دومین سلول کناری بال جلو بدون پتروستیگمای دروغین..................................................................... 2

2-   کوکسای پای سوم متورم، کشیده شدن بندهای 8 و 5 سطح پشتی متازوما در جنس ماده، کوچک بودن بند 7 سطح پشتی متازوما و پوشانده شدن کم و بیش آن توسط بندهای 5 و 6، کاهش سطح پشتی بند 3 شکم، کارینای پیش قفس سینه ای از طرفین کوتاه، قوی و برجسته ................................................................... Thrasorinae

-        عدم وجود مشخصات فوق ....................................... 3

3-   سپر گرد، صاف بدون ساختار مجزا و مشبک، منحصرا هیپرپارازیت زنبورهای پارازیتویید شته.............Charipinae

-        سپر بدون ویژگی های فوق ..................................... 4

4-   برآمدگی مشخص در جلوی بدن، پتیول تقریبا طویل.......................................................... Anacharitinae

-        عدم وجود برآمدگی در جلوی بدن، پتیول کوتاه ........................................................................................ 5

5-   رگ­بال Rs+M از وسط رگ­بال بسمت انتها و عقب کشیده شده ................................................... Aspicerinae

-        رگ­بال Rs+ M از قاعده رگ­بال بطور مستقیم بسمت عقب کشیده شده ............................................................ 6

6-   سپر فنجان مانند یا صفحه ای شکل، ادغام بندهای 3 تا 5 شکم از سطح پشتی در جنس ماده............... Eucoilinae

-        سپر متفاوت، عدم ادغام بندهای 3 تا 5 شکم............. 7

7-   وجود محوطه ای هاله ای شکل در بال جلو، داشتن بیش از یک خار بلند در ساق پای سوم..... Euceroptrinae

-        عدم وجود محوطه ای هاله ای شکل در بال جلو، داشتن یک خار بلند در ساق پای سوم....Plectocynipinae  

ریخت‌شناسی گونه های شناسایی شده بشرح ذیل می‍‍باشد. گونه ها براساس حروف الفبا مرتب شده اند. 

گونه Alloxysta brevis Thomson, 1862 (شکل 2)

نمونه‌های مطالعه شده: محل جمع آوری: زهک، سدسیستان، مختصات جغرافیایی: ۳۰.۸۹۴۴ درجه شمالی و ۶۱.۷۰۶۷ درجه شرقی، تاریخ جمع آوری: 27/02/1390، تعداد و جنس: 2 عدد ماده، جمع آوری کننده: فاطمه گلی محمودی.

ریخت‌شناسی: سر از نمای روبرو تقریبا چهار گوش، کم مو، شاخک 13 بندی، کوتاه تر از بدن، F1–F3 صاف و باریک‌تر از سایر بندها، F4–F11 بسمت انتها حالت چماقی، F1 کوتاه‌تر از پدیسل، F1–F3 از نظر اندازه برابر، F3 کوتاه‌تر از F4 (شکل 2-1)، پرونوتوم پوشیده با موهای تنک، بدون کارینا  (شکل 2-2)، پروپودئوم پوشیده با موهای متراکم، با دو کارینای مشخص، پوشیده با چندین مو و تشکیل یک صفحه در یک سوم پایینی، اطراف صفحه تا حدودی خمیده (شکل 2-6)، مزوپلورون بدون مو و صاف (شکل 2-5)، بال جلو طویل‌تر از بدن، سلول رادیال بسته، طول آن 1/2 برابر عرض سر، مزوزوما و متازوما قهوه ای (سر کمی روشن‌تر)، اسکاپ، پدیسل وF1–F3 زرد، F4–F11، پاها قهوه ای مایل به زرد، رگبال ها قهوه ای مایل به زرد (شکل 2).

جنس نر: شاخک 14 بندی، شبیه ماده، بدون هیچ بند خمیده.

 

 

شکل 2- ویژگی‌های مورفولوژیک Alloxysta brevis، 1- نمای جلوی سر، 2- مزوزوما، 3- بندهای اول شاخک، 4- پرونوتوم، 5- مزوپلورون، 6- پروپودئوم و 7- نمای جانبی متازوما.


گونه Aspicera abbreviata Belizin 1952 (شکل 3): 

نمونه‌های مطالعه  شده:  محل  جمع آوری:  جاده  زابل -

نهبندان، شهرک گلخانی، مختصات جغرافیایی: ۳۱.۱۲۴۲ درجه شمالی و ۶۱.۴۰۴۷ درجه شرقی، تاریخ جمع آوری: 12/08/1389، تعداد و جنس: 2 عدد ماده و 1 عدد نر، جمع آوری کننده: فاطمه گلی محمودی؛ محل جمع آوری: کوه خواجه، روستای سالاری، مختصات جغرافیایی: 30.9391 درجه شمالی و 61.2455 درجه شرقی، تاریخ جمع آوری: 09/08/1389، تعداد و جنس: 1 عدد ماده و 1 عدد نر، جمع آوری کننده: فاطمه گلی محمودی؛ محل جمع آوری: هیرمند، جنگل گز لنگر بارانی، مختصات جغرافیایی: ۳۱.۱۱۶۷ درجه شمالی و ۶۱.۷۳۳۳ درجه شرقی، تاریخ جمع آوری: 14/03/1390، تعداد و جنس: 3 عدد ماده و 2 عدد نر، جمع آوری کننده: فاطمه گلی محمودی.

 

 

شکل 3- ویژگی‌های مورفولوژیک Aspicera abbreviata: 1- نمای پشتی، 2- نمای جانبی، 3- نمای عمومی و 4- بال جلو.


ریخت‌شناسی: سر از منظر پشتی کم عرضتر از قفسه سینه، مو­­های آن نسبتاً کوتاه، پراکنده ، بخش پس سری صاف و موها کوچک و پراکنده (شکل 3-1)، چشم­های مرکب بیضوی (شکل 3-2)، برجسته، پیشانی و فرق سر بدون فرورفتگی، مو­های روی پیشانی کوتاه و پراکنده، گونه از نمای جانبی گرد، فرق سر بدون شیار، دارای چین، چشم‌های ساده کمی برجسته (شکل 3-2)، شاخک 14 بندی و مویی، بند انتهایی نوک تیز، موهای روی شاخک بسیار ریز (شکل 3-3)، پرونوتوم مسطح و مودار، از طرفین بیرون زده، مزوپلورون صاف، بال‌ها شفاف، سلول رادیال در بال جلو باز، طول سلول رادیال 2.4 تا 2.6 بار طویل‌تر از عرض آن، r2 کمی مایل، r1 طویل‌تر از  r2، سایر رگ بال‌ها نا مشخص و وجود ندارند، موهای حاشیه بال کم، موهای اطراف مارجینال کوتاه (شکل 3-4)، پاها طویل، ساق پای سوم طویل‌تر از ران پا، ساق پا در انتها دارای خار کوچک، پتیول کاملاً واضح، متازوما براق، انتهای متازوما بدون هیچ برآمدگی و موازی افق، وجود نقاط ریز واضح روی متازوما، اندازه حدود 3.5 میلی متر، رنگ عمومی بدن قهوه ای مایل به سیاه، سر و متازوما سیاه، چشم­های مرکب نقره ای ، پدیسل و اسکاپ قهوه ای تیره، سایر بندها نارنجی، سپر روشن­تر از رنگ بدن، متازوما قهوه ای تیره، پتیول روشن‌تر از متازوما، مزوپلورون نارنجی و براق، بال‌ها شفاف، رگبال ها قهوه ای، ران قهوه‍ای تیره، در انتها روشن، ساق و پنجه پاها روشن‌تر از بدن (شکل 3-3).

گونه Callaspidia aberrans Kieffer, 1901 (گزارش جدید) (شکل 4):

نمونه‌های مطالعه شده: محل جمع آوری: زهک، سدسیستان، مختصات جغرافیایی: ۳۰.۸۹۴۴ درجه شمالی و ۶۱.۷۰۶۷ درجه شرقی، تاریخ جمع آوری: 28/02/1390، تعداد و جنس: 2 عدد نر، جمع آوری کننده: فاطمه گلی محمودی.

ریخت‌شناسی: سر از منظر پشتی کمی عریض­تر از قفسه سینه، مو­های آن نسبتا کوتاه، کم تراکم، بخش پس سری صاف با مو­های پراکنده، صورت پرمو، گونه پوشیده از موهای متراکم، چشم‌های مرکب برجسته و بزرگ (شکل 4-1)، شاخک 13 بندی، بند­های میانی شاخک استوانه ای، بند انتهایی نوک تیز، بیش از دو برابر سایر بندها، موهای روی شاخک خیلی ریز (شکل 4-5)، پرونوتوم صاف، از طرفین تا حدودی بیرون زده، توسط دو کارینا از مزونوتوم جدا شده، مزونوتوم شیار دار، با 4 لکه سیاه بر روی آن، سپر مشخص (شکل 4-2)، مزوپلورون صاف، براق، موهای روی آن بسیار پراکنده (شکل 4-1)، سلول رادیال در بال جلو باز، موهای روی بال ریز و پراکنده، r1 راست، r2 کمی خمیده، sc-3 وجود ندارد، سایر رگبالها نامشخص (شکل 4-4)،

 

 

 

شکل 4- ویژگی‌های مورفولوژیک Callaspidia aberrans، 1- نمای جانبی، 2- نمای پشتی، 3- پای سوم، 4- بال جلوو 5- شاخک.

 

ران پا باریک و طویل‌تر از ساق پا، ساق پای سوم دارای دو خار در انتها (شکل 4-3)، متازوما کشیده، کاملا جدا از مزوزوما، سطح شکمی آن راست، پتیول کاملا مشخص (شکل 4-4)، رنگ عمومی بدن قهوه ای تیره، سر قهوه­ای مایل به سیاه، چشم­های مرکب سیاه، شاخک­ها قهوه­ای روشن، نوک شاخک کمی تیره (شکل 4-5)، قفسه سینه قهوه­ای روشن، رگبال ها قهوه ای روشن (شکل 4-4)، پاها قهوه ای، پنجه‌ها کمی روشن‌تر، متازوما تیره تر از سایر قسمت‌ها، پتیول قهوه ای روشن.

جنس نر: شاخک 14 بندی، اسکاپ و پدیسل قهوه­ای تیره، چشم­های مرکب نقره ای، رگبال ها کمی تیره تر. 

گونه Isocolus sp. (شکل 5): 

نمونه‌های مطالعه شده: محل جمع آوری: کوه خواجه، روستای سنچولی، مختصات جغرافیایی: 30.9012 درجه شمالی و 61.2114 درجه شرقی، تاریخ جمع آوری: 05/03/1390، تعداد و جنس: 1 عدد ماده، جمع آوری کننده: فاطمه گلی محمودی.

 

 

شکل 5- ویژگی های مورفولوژیک Isocolus sp.: 1- بال جلو، 2- سر و 3- شاخک.


ریخت‌شناسی: سر از منظره پشتی بیش از 2 برابر عرض، سطح بالای فرق سر چرمی، پیشانی فاقد کارینای میانی وجوانب، لبه گونه قهوه ای، بالای چانه تعدادی موی قهوه‍ای (شکل 5-2)، بند های پایه شاخک وسط و در بالای چشم های مرکب، آرواره های بالا بزرگ، آرواره راست با 3 دندانه و چپ 2 دندانه،‌ طول پایه آرواره پایین 3 برابر عرض آن، پالپ لب پایین 5 بندی، شاخک14 بندی (در جنس نر) (شکل 5-3)، بند پایه ای حدود 3/1 برابر بند دوم، بند اول فلاژلوم 8/1 برابر پدیسل، بندهای اول فلاژلوم بلند تر از بندهای انتهایی، بند آخر کوتاه و نوک تیز (شکل 5-3)، طول قفسه سینه در نمای پشتی حدود 2 برابر عرض آن، اسکوتوم درخشان، نوتااولی مشخص و اسکوتلوم چرمی با گودال های کم عمق با ساختار نامنظمی، سطح اسکوتلوم با چین و چروک، میان گرده درخشان دارای خطوط طولی فراوان، نیمه شکمی میان گرده تقریبا بدون خط، کوکسا بطور واضح بلند تر از بند دوم، پنجه بدون ناخن و لوب، طول بال به اندازه بدن، سلول مارجینال در حاشیه قدامی باز، رگبال R1 منتهی به لبه جلویی بال، بدون Areolet، لبه پایینی بال جلو دارای موهای کوتاه (شکل 5-1)، سر و قفسه سینه سیاه، شکم قهوه ای (در ابتدا روشن تر)، بند اول شاخک تیره، بند دوم در انتها روشن تر، 6 بند اول فلاژلوم قهوه ای روشن و بند های انتهایی قهوه ای تیره (شکل 5-3)، کوکساها بویژه کوکسای پای عقب سیاه و در انتها قهوه ای، بند دوم پا کوتاه و تیره، ابتدای ران تیره و مابقی پا قهوه ای روشن، رگبالها تیره و مشخص (شکل 5-1).

گونه Melanips sp.  (شکل 6)

نمونه‌های مطالعه شده: کوه خواجه، روستای سالاری، مختصات جغرافیایی: 30.9391 درجه شمالی و 61.2455 درجه شرقی، تاریخ جمع آوری: 15/07/1389، تعداد و جنس: 8 عدد ماده و 10 عدد نر، جمع آوری کننده: فاطمه گلی محمودی.

 

 

شکل 6- ویژگی‌های مورفولوژیک گونهMelanips sp. : 1- نمای پشتی مزوزوما، 2- نمای جلوی سر، 3- نمای عمومی و 4- نمای جانبی مزوزوما.


ریخت‌شناسی: شاخک هم اندازه طول بدن و از نوع مویی، آنتنومر شاخک در جنس ماده طویل و بند سوم شاخک هم اندازه بند 4، قسمت داخلی بند اول فلاژلوم در جنس نر فرو رفته، افزایش طول بندهای شاخک بسمت انتها، بند آخر نوک تیز و 2.5 برابر بند قبلی، سر از نظر اندازه عریض‌تر از مزوزوما، چشم‌های مرکب مشخص ولی کمتر بر جسته (شکل 6-2)، برآمدگی سپر کم، نوتااولی فقط در نیمه عقبی مشخص (شکل 6-1)، بال‌ها شفاف، بال عقب بدون سلول شعاعی، رگبالRS بشکل منحنی واضح، R2 مایل، سلول رادیال بسته، طول آن بیش از دو و نیم برابر عرض آن، سلول کوستال کشیده، سایر رگبال­ها یا نامشخص­اند یا خیلی کمرنگ (شکل 6-3)، پاها طویل و ساق پای سوم دارای دو خار در انتها ، کوکسا متورم و ران پای سوم از نظر اندازه برابر ساق پا (شکل 6-3). دومین بند متازوما کاملا بشکل حلقوی، تقریبا برابر با طول مزوزوما، GasterTergat فقط در جنس ماده و در دومین بند از حاشیه پشتی وجود دارد، شیارهای روی parapsidal بسمت جلو می‌باشند (شکل 6-4)، پتیول مشخص (شکل 6-4). طول بدن کمتر از 3 میلی‌متر، رنگ عمومی قهوه ای تیره، سر قهوه ای تیره، هم‌رنگ بدن، پالپ­ها روشن‌تر از سر، شاخک‌ها به رنگ قهوه ای روشن، پدیسل و اسکاپ تیره­تر از سایر بند­ها، ران پا سیاه، انتهای پا آجری رنگ مایل به زرد، انتهای ساق پا و ناخن­ها سیاه و ران زرد آجری، کوکسای پاها قهوه­ای تیره.

گونه Saphonecrus irani Melika and Pujade-Villar, 2006 (شکل 7): 

نمونه‌های مطالعه شده: محل جمع آوری: زهک، سدسیستان، مختصات جغرافیایی: ۳۰.۸۹۴۴ درجه شمالی و ۶۱.۷۰۶۷ درجه شرقی، تاریخ جمع آوری: 21/02/1390، تعداد و جنس: 1 عدد ماده و 1 عدد نر، جمع آوری کننده: فاطمه گلی محمودی.

 

 

شکل 7- نمای عمومی Saphonecrus irani Melika and Pujade-Villar


ریخت‌شناسی: سر از منظره پشتی حدود 2/1 برابر عرض قفسه سینه، موهای آن نسبتا کوتاه و پراکنده، بخش پس سری صاف با موهای کوتاه، چشم های ساده خیلی کوچک،‌ فرق سر در فاصله بین چشم های ساده صاف، گونه دارای موهای بسیار ظریف و به پشت چشم های مرکب کشیده نشده  (شکل 7)، شاخک در جنس نر 14 بندی، در ماده 13 بندی، طول بند اول فلاژلوم 6/1 برابر بند پایه و 3/1 برابر بند دوم، بند 11 شاخک طولانی ترین بند شاخک، و حدود 1/2 برابر بند دهم (شکل 7)، قفسه سینه درخشان، از پشت کمی مودار، گودال های پرونوتال خیلی کوچک و گرد، عدم وجود نوتااولی و خط وسط اسکوتلوم، میان گرده دارای تعدادی سوراخ و موی ظریف و مثلث نیمه بالایی آن درخشان (شکل 7)، بال جلو دارای رگبال های روشن، سلول Radial باز، کوتاه (طول کمتر از 2 برابر عرض)، R1 و R2 به حاشیه جلویی بال می رسند، رگبال M تیره تر، عدم وجود Areolet، پنجه پا دارای لوب های پایه ای، طول شکم بلندتر از مجموع سر و قفسه سینه (شکل 7)، طول بدن حدود 9/1-2/1 mm، سر و قفسه سینه کاملا سیاه، شکم قهوه ای تیره، چشم های مرکب نقره ای، تمام بند های شاخک بند های پا زرد مایل به سفید، رگبالها زرد روشن (شکل 7).

بحث

نتایج این تحقیق که در سال‌های 1389 و 1390 انجام شد، منجر به جمع آوری تعدادی جنس و گونه از بالاخانواده Cynipoidea از قسمت‌های مختلف منطقه سیستان در استان سیستان و بلوچستان شد که برخی قبلا از ایران جمع آوری و شناسایی شده و یک گونه برای اولین بار از ایران گزارش شد. بطور کلی در این تحقیق 6 گونه از 6 جنس و 3 زیرخانواده از خانواده Figitidae (زیرخانواده های Figitinae، Aspicerinae و Charipinae) و دو گونه از خانواده Cynipidae (قبیله Aylasini وSynergini ) بدست آمد. از خانواده Cynipidae و قبیله Synergini، گونه Saphonecrus irani قبلا از کرمانشاه، آذربایجان غربی و لرستان از روی گال Neuroterus lanuginosus Giraud گزارش شده است (22). از نظر بیولوژیک پارازیتویید لارو دوبالان بوده و بطور معمول دارای میزبان­های مخفی هستند (8). پس می توان برای کنترل بیولوژیک دوبالان آفت از آن استفاده کرد.

اعضای جنس Melanips از نظر بیولوژیک پارازیتویید دو بالان شته خوار Chamaemyiidae و Syrphidae می‌باشد (6 و 25). این جنس دارای 8 گونه در سرتاسر جهان می‌باشد. در این تحقیق این جنس از مزارع یونجه شهرستان زابل جمع آوری شد و امکان دارد گونه گزارش شده براى فون ایران جدید باشد. از گونه های این جنس می توان در برنامه های کنترل بیولوژیک استفاده کرد.

اکثر گونه­های زیر خانواده Aspicerinae در سراسر دنیا یافت می‌شوند، با اینحال بیشتر گونه های توصیف شده از مناطق نئارکتیک، نئوتروپیکال، آفریقا و اورینتال گزارش شده‌اند (26). جنس Aspicera دارای 13 گونه می‌باشد. اولین گونه از این زیر خانواده گونه  Aspicera brevispina می‌باشد که از ایران جمع­آوری شده است (Belizin, 1952). دومین گونه  Aspicera abbreviata است که این گونه هم برای اولین بار در سال 2010 از ایران گزارش شد (22). گونه اخیر برای چهارمین بار در جهان جمع آوری شده است. این گونه قبلا از کشورهای ایران، چین و قزاقستان نیز جمع­آوری شده است (22). جنس Callaspidia دارای 12 گونه می‌باشد که از کشور­های مختلفی مثل اتریش، هلند، فرانسه، سوئد، اسپانیا، نروژ، انگلیس، ایتالیا، فنلاند و روسیه گزارش شده است (27).

گونه­های زیرخانواده Charipinae هیپرپارازیت شته‌ها و پسیل­ها هستند، بنابراین از نظر اقتصادی دارای اهمیت می باشند، چراکه دشمنان طبیعی این آفات مهم گیاهی را از بین می برند. جنس‌های Phaenoglyphis و Alloxysta بیشترین گونه­های این زیر خانواده را شامل می‌شوند. از ایران 14 گونه از جنس Alloxysta و یک گونه از جنس Phaenoglyphis گزارش شده است (10، 11، 12، 21، 22 و 24).

اعضاى زیر خانواده  Cynipinaeدر 6 قبیله جاى مى گیرند. گونه Isocolus sp. که در این تحقیق جمع آورى شده است، یک جنس از قبیله Aylacini مى باشد. این جنس براى اولین بار در سال 2006 توسط Melika از ایران گزارش شده است. این زنبورها ایجاد گال هاى ساده روى ساقه، میوه و بذر گیاهان علفى مى کنند، پس از آفات گیاهی بشمار می آیند.

1- Abe, Y., Melika, G. and Stone, G. N. (2007) The Diversity and Phylogeography of cynipid gall wasp (Hymenoptera: Cynipidae) of the oriental and eastern palearctic region. Oriental Insects 41: 169-212

2- Belizin, V. I. (1952) Gall wasps of the family Aspicerinae (Hymenoptera, Cynipidae) of the USSR. Entomologicheskoe Obozrenie 32:290-305.

3- Buffington, M. L. (2005) Phylogenetics and evolution of the Figitidae (Hymenoptera: Cynipoidea). Doctoral Dissertation, UC Riverside pp. 224.

4- Buffington, M. L. and Liljeblad, J. (2008) The Description of Euceroptrinae, a New Subfamily of Figitidae (Hymenoptera), including a Revision of Euceroptres Ashmead, 1896 and the Description of a New Species. Journal of Hymenoptera Research 17(1): 44-56.

5- Buffington, M. L., Liu, Z. and Ronquist, F. (2006) Capitulo 94: Cynipoidea In: Fernández, F. and Sharkey, M.J. (eds) Introducción a los Hymenoptera dela Región Neotropical. Sociedad Colombiana de Entomología y Universidad Nacional de Colombia, Bogotá D.C. 811-823.

6- Buffington, M. L. Nylander, J. A. A. and Heraty, J. M. (2007) The phylogeny and evolution of Figitidae (Hymenoptera: Cynipoidea). Cladistics 23: 1-29.

7- Fontal-Cazalla, F.M., Buffington, M.L., Nordlander, G., Liljeblad, J., Ros-Farre, P., Nieves-Aldrey, J.L., Pujade-Villar, J. and Ronquist, F. (2002) Phylogeny of the Eucoilinae (Hymenoptera: Cynipoidea: Figitidae). Cladistics 18: 154-199.

8- Forshage, M. (2009) Systematics of Eucoilini. Exploring the diversity of a poorly known group of Cynipoid parasitic wasps. Acta Universitatis Upsaliensis. Digital Comprehensive Summaries of Uppsala Disseratations from the Faculty of Science and Technology 679. 55.

9- Karimpour, Y., Tavakoli M. and Melika, G. (2008) New species of herb gall wasps from the Middle East (Hymenoptera, Cynipidae, Aylacini). Zootaxa 1854: 16-32.

10- Lotfalizadeh, H. (2002a) Parasitoids of cabbage aphid, Brevicoryne brassicae (L.) (Hom.: Aphididae) in Moghan region. Agricultural Science 12 (1): 15-25.

11- Lotfalizadeh, H. (2002b) Natural Enemies of Cotton Aphids in Moghan Region, Northwest of Iran. Proceedings of 15th Iranian Plant Protection Congress, 7-11-IX-2002, Razi University of Kermanshah, Vol I. Pests p. 36.

12- Lotfalizadeh, H. and van-Veen, F. J. F. (2004) Report of Alloxysta fuscicornis (Hym.: Cynipidae) a hyperparasitoid of aphids in Iran. Journal of Entomological Society of Iran 23 (2): 119-120.

13- Lotfalizadeh, H., Ezzati-Tabrizi, R. and Masnadi-Yazdinejad, A. (2009) Diplolepis fructuum (Rübsaamen) (Hym.: Cynipidae) a new host for Exeristes roborator (Fabricius) (Hym.: Ichneumonidae) in Iran. Biharean Biologist 3 (2): 171-173. 

14- Lotfalizadeh, H., Rajabi, M. and Madjdzadeh, S. M. (2012) Parasitoids community of Diplolepis fructuum (Rübsaamen) (Hym.: Cynipidae) in Kerman Province, with checklist of its associated Hymenoptera fauna in Iran. North- Western journal of Zoology 8(1): 125- 131.

15- Melika, G. (2004) A new species of gall wasp from Russian Far East (Hymenoptera: Cynipidae, Aylacini). Proceedings of the Russian. Entomological Society, St. Petersburg 75: 214-218.

16- Melika, G. (2006) Gall Wasps of Ukraine. Cynipidae. Vestnik zoologii, supplement 21, vol. 1–2; pp.1-644.

17- Melika, G., and Stone, G. N. (2001) A new species of cynipid gall wasps from Turkey (Hymenoptera: Cynipidae). Folia Entomologica Hungarica 62: 127-131.

18- Nazemi, J., Talebi, A. A., Sadeghi, S. E., Melika, G. and Lozan, A. (2008) Species richness of oak gall wasps (Hymenoptera: Cynipidae) and identification of associated inquilines and parasitoids on two oak species in western Iran. North-Western Journal of Zoology 4 (2): 189-202.

19- Paretas-Martínez, J., Rakhsani, E., Fathabadi, Kh. and Pujade-Villar, J., (2012) Description of a new genus and species of Figitinae (Hymenoptera: Cynipoidea: Figitidae) from Iran: Nebulovena persa Pujade-Villar and Paretas-Martínez. Zootaxa 3177: 43-51.

20- Pujade-Villar, J., Paretas-Martínez, J., Selfa, J., Secó–Fernández, M. V., Fülop, D. and Melika, G. (2007) Phaenoglyphis villosa (Hartig 1841) (Hymenoptera: Figitidae: Charipinae): a complex of species or a single but very variable species. Annales de la Société Entomologique de France 43(2): 169-179.

21- Pujade-Villar, J. Paretas-Martínez, J. Ros-Farre, P. Rakhshani, E. and Khajeh, N. (2010) First record of Aspicera abbreviata Belizin (Hym., Figitidae, Aspicerinae) from Iran. Acta Entomologica Serbica 15(2): 237-242.

22- Rakhshani, E., Talebi, A. A. and Sadeghi, E. (2001) The first record of aphid hyperparasitoid, Alloxysta citripes (Thomson) (Hymenoptera: Cynipidae) from Iran. Applied Entomology and Phytopathology 69(1): 184-185.

23- Rakhshani, E., Talebi, A. A., Sadeghi, E., Ebrahimi, E. and Thuroczy, C. (2003) Report of five wasps species associated with Dog rose galls in Iran. Journal of Entomological Society of Iran 23(1): 107-108.

24- Rakhshani E., Talebi A. A., Sadeghi S. E., Kavallieratos N. G. and Rashed, A. (2004) Seasonal parasitism and hyperparasitism of walnut aphid, Chromaphis Juglandicola (Hom., Aphididae) in Tehran province. Journalof Entomological Society of Iran 23(2): 131-134.

25- Ronquist, F. (1999) Phylogeny, classification and evolution of the Cynipoidea (Hymenoptera). Zoologica Scripta 28: 139-164.

26- Ros-Farré, P.andPujade-Villar, J. (2006) Revision of the genus Prosaspicera Kieffer, 1907 (Hym.: Figitidae: Aspicerinae). Zootaxa 1379: 1-102.

27- Ros-Farré, P. and Pujade-Villar, J. (2009) Revision of the genus Callaspidia Dahlbom, 1842 (Hym.: Figitidae: Aspicerinae). Zootaxa 2105: 131.

28- Shodjai, M. (1980) L’etude des Hymenopteres cynipides et les espeices Cecidogenes dans la Faune des Forets du Chenes en Iran. Journalof Entomological Society of Iran 3: 1-67.

29- Tavakoli, M., Melika, G., Sadeghi, S. E., Penzes, Z., Assareh, M. A., Atkinson, R., Bechtold, M., Mikó, I., Zargaran, M. R., Aligolizade, D., Barimani, H., Bihari, P., Pirozi, F., Fulop, D., Somogyi, K., Challis, R., Preuss, S., Nicholls, J. and Stone,G. N. (2008) New species of oak gallwasps from Iran (Hymenoptera: Cynipidae: Cynipini). Zootaxa 1699: 1-64.