انجمن زیست شناسی ایران مجله پژوهش‌های جانوری (مجله زیست شناسی ایران)(علمی) 2383-2614 38 4 2026 02 20 From Amphibians to Mammals: Terrestrial Vertebrates of West Azerbaijan Province, Biodiversity, and Threats از دوزیستان تا پستانداران: مهره‌داران خشکی‌زی استان آذربایجان غربی، تنوع زیستی و تهدیدها 294 311 2512 10.22034/jar.2026.8645.1998 FA احمد محمودی گروه علوم زیستی،، دانشکده علوم، دانشگاه ارومیه 0000-0003-4698-137X زهرا یاسین گروه علوم زیستی، دانشکده علوم، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران ثنا واصلی گروه علوم زیستی، دانشکده علوم، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران عزیز عذار دبیرستان استعدادهای درخشان شهید بهشتی، شهرستان نقده، آذربایجان غربی بهزاد زارعی گروه صنایع غذایی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران Journal Article 2025 06 14 This study presents the first comprehensive checklist of terrestrial vertebrates in West Azerbaijan Province, situated in northwestern Iran, bordering Azerbaijan, Turkey, and Iraq. The objective was to compile a complete inventory of terrestrial vertebrate species within the region. Data were synthesized from national and international scientific literature, including peer-reviewed articles, books, and checklists, supplemented by field observations conducted by the authors and records from the Department of Environment. The results document 435 terrestrial vertebrate species, comprising 316 birds, 66 mammals, 46 reptiles, and 7 amphibian species. Notably, three mammal species—Apodemus mystacinus (Eastern broad-toothed field mouse), Microtus obscurus (Altai vole), and M. qazvinensis (Qazvin vole)—and two bird species—Oenanthe xanthoprymna (Kurdish Wheatear) and Clamator glandarius (Great Spotted Cuckoo)—are reported for the first time in the province. A supplementary table provides the complete species list, including Persian and scientific names, global IUCN Red List status, and taxonomic classification. Approximately 12% of the province’s terrestrial vertebrate species are classified under IUCN Red List categories indicating conservation concern. The study highlights key regional biodiversity threats, including climate change, anthropogenic activities, and human-wildlife conflicts. Given West Azerbaijan’s position within the Irano-Anatolian biodiversity hotspot, enhanced monitoring through extensive field surveys and genetic studies is recommended. These findings establish a critical baseline for future research on species composition, biodiversity hotspot identification, and effective habitat management strategies in the province. استان آذربایجان غربی در شمال غربی‌ترین نقطه ایران با کشورهای آذربایجان، ترکیه و عراق همسایه است. در پژوهش حاضر سعی گردید برای نخستین بار فهرست جامع مهره‌داران خشکی‌زی استان آذربایجان غربی تهیه گردد. بدین منظور اطلاعات ثبت و گزارش گونه‌ها از منابع علمی داخلی و خارجی چاپ شده شامل مقالات، کتاب‌ها، فهرست‌ها، مشاهدات میدانی نویسندگان و اطلاعات سازمان حفاظت محیط زیست گردآوری شدند. نتایج نشان‌دهنده حضور 435 گونه مهره‌دار خشکی‌زی در استان آذربایجان غربی است که پرندگان (316 گونه) و پستانداران (66 گونه) به‌ترتیب متنوع‌ترین گروه‌ها بوده و خزندگان (46 گونه) و دوزیستان (7 گونه) در رتبه‌های بعدی قرار دارند. سه پستاندار شامل موش کشتزار دندان‌پهن شرقی (Apodemus mystacinus) ، وُل آلتای (Microtus obscurus) و وُل قزوین (M. qazvinensis)، و دو پرنده شامل کوکوی خالدار (Clamator glandarius) و چکچک کُردی (Oenanthe xanthoprymna) برای اولین بار توسط نویسندگان در استان ثبت شدند. فهرست کامل گونه‌ها شامل نام فارسی، نام علمی، وضعیت فهرست سُرخ جهانی، و رده‌بندی بصورت فایل ضمیمه ارائه شد. حدودا 12 درصد از مهره‌داران خشکی‌زی استان به نحوی با تهدیدات حفاظتی مواجه هستند. مطالعه حاضر به صورت اجمالی به تهدیدات تنوع زیستی در مقیاس منطقه‌ای، از جمله تغییرات اقلیمی، فعالیت‌های انسانی و تعارضات انسان-حیات وحش نیز پرداخته‌است. با توجه به موقعیت استان آذربایجان غربی در نقطه داغ تنوع زیستی ایران-آناتولی، پایش دقیق‌تر مهره‌داران این منطقه نیازمند مطالعات میدانی و ژنتیکی گسترده است. نتایج این پژوهش می‌تواند پایه‌ای برای مطالعات آینده در زمینه غنای گونه‌ای، شناسایی نقاط داغ تنوع زیستی و بهینه‌سازی مدیریت زیستگاه‌ها در استان فراهم کند.