انجمن زیست شناسی ایرانمجله پژوهشهای جانوری (مجله زیست شناسی ایران)(علمی)2383-261438220250622The impact of vegetation on earthworms: A comparative study of plane trees and grassland habitats in Hamedanتاثیر پوشش گیاهی بر کرمهای خاکی: بررسی مقایسهای زیستگاههای درختان چنار و علفزار در همدان93111244010.22034/jar.2025.8571.1987FAاتابکروحی امینجاناستادیار گروه زیست شناسی دانشگاه بوعلی سینا همدان0000-0002-6785-0259ربابهلطیفدانشگاه سمنان0000-0002-7201-5426Journal Article20241222There are complex interactions between earthworms and the vegetation in their habitats. As the earthworm population increases, soil quality improves, which supports better plant growth and creates a positive feedback loop, enhancing biodiversity both above and below ground. Vegetation influences earthworm populations by altering soil properties as well as the quantity and quality of available food. This study investigated the effects of two types of vegetation - plane trees and grassland - on the density and species diversity of earthworms. A method involving digging and hand sorting was employed to collect earthworms in Hamedan during November 2023. The number, weight, and morphological characteristics of the earthworms were measured and recorded. Shannon’s diversity and evenness ecological indices were calculated based on the obtained data. Two species, Aporrectodea rosea and A. trapezoides, were identified in both grassland and plane tree habitats. The relative abundance of A. rosea was higher in the plane tree habitat, while A. trapezoides was more abundant in the grassland habitat. Additionally, the weight, number of body segments, and overall biomass for both species were greater in the grassland habitat than in the plane tree habitat, which can be attributed to the more favorable food conditions there.برهمکنشهای پیچیدهای بین کرمهای خاکی و پوشش گیاهی زیستگاه آنها وجود دارد. با افزایش جمعیت کرمهای خاکی، کیفیت خاک افزایش مییابد که به نوبه خود از رشد بهتر گیاهان پشتیبانی کرده و یک حلقه بازخورد مثبت ایجاد میکند و تنوع زیستی را هم در سطح و هم در زیر زمین افزایش میدهد. پوشش گیاهی با تغییر ویژگیهای خاک و همچنین کمیت و کیفیت مواد غذایی بر جمعیت کرمهای خاکی تاثیر میگذارد. در این پژوهش، تاثیر دو نوع پوشش گیاهی، درختان چنار و چمنزار، بر تراکم و تنوع گونهای کرمهای خاکی بررسی شد. نمونهبرداری در آبان 1402 در همدان به روش جمعآوری دستی به کمک بیل و جابجایی خاک انجام شد. تعداد، وزن و ویژگیهای ریختی کرمهای خاکی، اندازهگیری و ثبت شد. براساس دادههای به دست آمده، شاخصهای اکولوژیک تنوع و یکنواختی شانون محاسبه شدند. دو گونه Aporrectodea rosea و A. trapezoides در هر دو زیستگاه علفزار و درختان چنار یافت شد. فراوانی نسبی A. rosea در زیستگاه درختان چنار و فراوانی نسبی A. trapezoides در زیستگاه علفزار بیشتر بود. وزن، تعداد بند بدن و زیتوده برای هر دو گونه در زیستگاه علفزار به دلیل مناسب بودن شرایط غذایی نسبت به زیستگاه درختان چنار بیشتر میباشد.https://animal.ijbio.ir/article_2440_feecee9f1643651799ede2740927317a.pdfانجمن زیست شناسی ایرانمجله پژوهشهای جانوری (مجله زیست شناسی ایران)(علمی)2383-261438220250622Evaluation of the improved queens of Iranian honeybee performance in private apiaries in Ardabil and Gilan provincesارزیابی عملکرد ملکههای اصلاح شده زنبور عسل ایرانی در زنبورستانهای بخش خصوصی در استانهای اردبیل و گیلان112131244510.22034/jar.2025.8536.1980FAمحمودصحرائیبخش تحقیقات علوم دامی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان اردبیل(مغان)،سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، اردبیل،0000-0002-4904-4384غلامحسینطهماسبیموسسه تحقیقات علوم دامی کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایرانرضاخلخالی ایوریقبخش تحقیقات علوم دامی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان اردبیل (مغان)، سازمان تحقیقات، آموزشو ترویج کشاورزی، اردبیل،اکبرابرغانیبخش تحقیقات علوم دامی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان اردبیل(مغان)، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، اردبیل،Journal Article20241009The Iranian honey bee is one of the most important breeds in the world, and carrying out breeding schemes can modify its negative characteristics and strengthen its positive traits. The aim of the present project was to carry out a scientific and practical evaluation of the performance of the colonies obtained from the improved Iranian queens compared to the control colonies. In this regard, the performance of improved queens of the third layer was monitored during four years (1396 to 1399) in people's apiaries in Ardabil and Gilan provinces. The honey production by weighing the combs, general behavior through a standard scoring system, swarming through the counting of queen cells, and overwintering were evaluated through the survey of the population after the end of winter. The results obtained indicated that the modified queens exhibited significantly better performance in all five compared traits than the control queens (P < 0.01). Additionally, the effects of year and beekeeper on the mentioned traits were also significant (P < 0.01). Except for the queen × year interaction, which did not significantly impact honey production, the remaining interactions had significant effects on the compared traits (P < 0.05). Utilizing the capabilities of Iranian honey bees, along with efforts to enhance their genetics, can provide a strategy to encourage commercial producers to tap into this valuable genetic reservoir and contribute to the community's food security. Based on results, the use of modified queens in people's apiaries in the mentioned provinces are recommended.زنبور عسل ایرانی یکی از نژادهای مهم جهان میباشد که انجام کارهای اصلاحی، میتواند ویژگیهای منفی آن را تعدیل کرده و صفات مثبت را تقویت کند. هدف طرح حاضر، اجرای یک ارزیابی علمی و عملی از عملکرد کلنیهای حاصل از ملکههای اصلاح شده ایرانی در مقایسه با کلنیهای شاهد بود. در این راستا عملکرد ملکههای اصلاح شده لایه سوم در طی سه سال (1397 تا 1399) در زنبورستانهای مردمی استانهای اردبیل و گیلان مورد پایش قرار گرفت. میزان تولید عسل از طریق توزین شانها، رفتار عمومی از طریق یک سیستم نمرهدهی استاندارد، میل به بچهدهی از طریق شمارش شاخونها و زمستانگذرانی نیز از طریق بررسی جمعیت پس از اتمام زمستان مورد ارزیابی قرار گرفتند. نتایج به دست آمده نشان دادند که ملکههای اصلاح شده در هر پنج صفت مورد مقایسه، به طور معنیداری عملکرد بهتری نسبت به ملکههای شاهد دارند (01/0 > P). علاوه بر این، اثر سال و زنبوردار نیز بر صفات مذکور معنیدار بود (01/0 > P). به جز اثر متقابل ملکه × سال که بر تولید عسل تاثیر معنیداری نداشت، مابقی اثرات متقابل بر صفات مورد مقایسه دارای اثر معنیدار بودند (05/0 > P). استفاده از ظرفیتهای زنبورعسل ایرانی در کنار تلاش به منظور بهبود ژنتیکی آن میتواند راهکاری برای ترغیت تولید کنندگان تجاری برای استفاده از این مخزن ژنی ارزشمند و در راستای تامین امنیت غذایی جامعه باشد. با توجه به نتایج، استفاده از ملکههای اصلاح شده در زنبوستانهای مردمی در استانهای مذکور قابل توصیه میباشد.https://animal.ijbio.ir/article_2445_9ed9328611fe3f45b3cce8ffe386ee97.pdfانجمن زیست شناسی ایرانمجله پژوهشهای جانوری (مجله زیست شناسی ایران)(علمی)2383-261438220250622Evaluation of antioxidant and anti-cancer properties of bioactive peptides extracted from two marine species on colon cancer HCT-116 cell lineارزیابی خواص آنتیاکسیدانی و ضدسرطانی پپتیدهای زیستفعال استخراجشده از دو گونه دریایی بر روی سلول های سرطانی کولون HCT-116132147244710.22034/jar.2025.8567.1985FAمهساوهاب زادهگروه زیست شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه ارومیهابراهیمنجدگرامیعضو هیئت علمی گروه زیست شناسی، دانشکده علوم ، دانشگاه ارومیه0000-0001-9180-081Xصفیهآقازادهگروه علوم پایه، دانشکده دامپزشکی، دانشگاه ارومیهمهدینیکوگروه پاتوبیولوژی، پژوهشکده آرتمیا و آبزی پروریJournal Article20241209Colon cancer is one of the most common types of gastrointestinal malignancies, with oxidative stress and redox imbalance playing critical roles in its progression. This study investigates the antioxidant properties and cytotoxic and apoptotic effects of bioactive peptides derived from mullet fish (Liza klunzingeri) and Vannamei shrimp (Litopenaeus vannamei) on colon cancer cells (HCT-116). The antioxidant activity of peptides was evaluated using 2,2-diphenyl-1-picrylhydrazyl (DPPH) assay, total antioxidant capacity (TAC), and nitric oxide (NO-) measurement, while cytotoxic effects were assessed using the Neutral Red Assay and the 3-(4,5-dimethylthiazol-2-yl)-2,5-diphenyl tetrazolium bromide (MTT) assay. Apoptosis was evaluated using acridine orange/ethidium bromide staining, and redox changes were assessed. The results demonstrated that peptides derived from mullet exhibited significantly higher antioxidant activity in terms of TAC and NO levels compared to shrimp-derived peptides (p < 0.05). Cytotoxicity assays revealed a dose-dependent reduction in cancer cell viability, with an IC50 value of 1.2 mg/mL after 24 hours, indicating potent cytotoxic and apoptotic effects. Furthermore, mullet-derived peptides significantly elevated NO levels while reducing glutathione content and catalase (CAT) activity in cancer cells (p < 0.05). Both mullet and shrimp peptides induced apoptosis in HCT-116 cells, with mullet peptides exerting a more pronounced effect (p < 0.05). These findings suggest that by reducing antioxidant capacity and inhibiting the proliferation of colon cancer cells, mullet-derived peptides may enhance the susceptibility of cancer cells to endogenous defense mechanisms.سرطان کولون از شایعترین انواع سرطانهای گوارشی است که عوامل مختلفی مانند استرس اکسیداتیو و اختلال در تعادل ردوکس در پیشرفت آن نقش دارند. مطالعه حاضر با هدف بررسی ویژگیهای آنتیاکسیدانی، اثرات سیتوتوکسیک و آپوپتوزی پپتیدهای زیستفعال استخراجشده از ماهی کفال (Liza klunzingeri) و میگوی وانامی (Litopenaeus vannamei) بر سلول های سرطانی کولون (HCT-116) طراحی و اجرا شد. فعالیت آنتیاکسیدانی پپتیدها با آزمونهای 2,2-دیفنیل-1-پیکریلهیدرازیل (DPPH)، ظرفیت آنتیاکسیدانی کل (TAC) و سنجش نیتریک اکساید (NO-) و اثرات سیتوتوکسیک با قرمز خنثی (Neutral Red Assay) و تترازولیوم برومید 3-(4,5-دیمتیلتیازول-2-ایل)-2,5-دیفنیل MTT Assay بررسی شد. آپوپتوز با آکریدین اورنج/اتیدیوم بروماید و تغییرات ردوکس ارزیابی شد. نتایج نشان داد که پپتیدهای استخراجشده از ماهی کفال فعالیت آنتیاکسیدانی بالاتری در آزمونهای TAC و NO- نسبت به پپتیدهای میگو داشتند (p<0.05). آزمونهای MTT و قرمز خنثی کاهش زنده مانی سلول های سرطانی را با افزایش غلظت پپتیدها نشان دادند. هر دو پپتید IC50در غلظت 2/1 میلیگرم بر میلیلیتر پس از ۲۴ ساعت نشان دادند . همچنین نتایج نشان داد که پپتیدهای ماهی کفال به طور معناداری سطح NO- را افزایش داده و در عین حال سطوح گلوتاتیون و فعالیت کاتالاز (CAT) را در سلول های سرطانی کاهش دادند (p<0.05). همچنین هر دو نوع پپتید ماهی کفال و میگو موجب القای آپوپتوز در رده سلولی HCT-116 شدند، اما پپتیدهای ماهی کفال اثرات بیشتری نشان دادند (p<0.05). نتایج نشان داد که با کاهش وضعیت آنتیاکسیدانی و نرخ رشد سلول های سرطان کولون، پپتیدهای ماهی کفال ممکن است حساسیت سلول های سرطانی را نسبت به مکانیزمهای دفاعی بدن افزایش دهند.https://animal.ijbio.ir/article_2447_2c3ddf4bf13852db711dd1901fb517fa.pdfانجمن زیست شناسی ایرانمجله پژوهشهای جانوری (مجله زیست شناسی ایران)(علمی)2383-261438220250622The effect of replacing dietary fish oil with animal and vegetable oil on biochemical and immune parameters of rainbow trout (Oncorhynchus mykiss) serumتاثیر جایگزینی روغن ماهی جیره با روغن حیوانی و گیاهی بر فراسنجه های بیوشیمیایی و ایمنی سرم خون ماهی قزل آلای رنگین کمان (Oncorhynchus mykiss)148163245710.22034/jar.2025.8457.1971FAسپیدهعالمیگروه شیلات، دانشکده منابع طبیعی، واحد آزادشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، آزادشهر، ایرانساراجرجانیگروه شیلات، دانشکده منابع طبیعی، واحد آزادشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، آزادشهر، ایران0000-0002-9101-7689افشینقلیچیشیلات، دانشکده منابع طبیعی، واحد آزادشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، آزادشهر، ایران0000-0002-7552-8972رضوان الهکاظمیانستیتو تحققات بین المللی ماهیان خاویاری، موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور، رشت ایران0000-0002-9137-6542زهراغیاثوندگروه شیلات، دانشکده منابع طبیعی، واحد آزادشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، آزادشهر، ایرانJournal Article20240611The aim of this study was to investigate the effect of replacing beef tallow and canola oil with dietary fish oil on hematological parameters of rainbow trout (Oncorhynchus mykiss). For this purpose, 250 fish with an average weight of about 20 grams were selected and randomly with 3 replications as: treatment 1 or control (diet containing 100% fish oil), treatment 2 (diet containing 50% fish oil and 50% beef tallow, treatment 3 (diet containing 50% fish oil and 50% canola oil) and treatment 4 (diet containing 50% fish oil, 25% beef tallow and 25% canola oil) were treated in a 500 liter fiberglass basin. The fish were fed twice for 90 days. At the end, blood samples were taken from the caudal vein and blood indices were measured. The results showed that the highest mean final weight, weight gain and survival rate belonged to treatment 1 and 4 and the lowest amount of these parameters belonged to treatment 2 (P≥0.05). The amount of cholesterol in the control sample was the highest. The amount of cholesterol in treatment 3 was lower than other treatments. The lowest amount of triglyceride was observed in treatment 2. The highest levels of glucose and cortisol were observed in treatment 2. No significant difference in the amount of immunoglobulin and lysozyme was observed among different treatments. According to the results the replacement of 25% beef tallow oil and 25% canola oil instead of fish oil in Rainbow trout diet is possible.جهت بررسی تاثیر جایگزینی روغن پیه گاو و روغن کانولا به جای روغن ماهی جیره بر فراسنجههای بیوشیمیایی سرم خون ماهی قزلآلای رنگینکمان (Oncorhynchus mykiss)، 250 عدد ماهی با وزن متوسط حدود 20 گرم انتخاب و به صورت تصادفی با 3 تکرار به صورت: تیمار 1 یا شاهد (جیره حاوی 100% روغن ماهی)، تیمار 2 (جیره حاوی 50% روغن ماهی و 50% روغن پیه گاو)، تیمار3 (جیره حاوی 50% روغن ماهی و 50% روغن کانولا) و تیمار 4 (جیره حاوی 50% روغن ماهی و 25% روغن پیه گاو و 25% روغن کانولا) در حوضچه فایبرگلاس 500 لیتری تیماربندی و دو نوبت در روز به مدت 90 روز غذادهی شدند. جهت سنجش فراسنجههای رشد، در پایان دوره زیستسنجی از ماهیان به عمل آمد. همچنین جهت سنجش شاخصهای بیوشیمیای سرم خون، از سیاهرنگ ساقه دمی ماهیان خونگیری به عمل آمد. نتایج بدست نشان داد که بیشترین میانگین وزن نهایی، میزان افزایش وزن و درصد زندهمانی، متعلق به تیمار 1 و 4 و کمترین مقدار متعلق به تیمار 2 بود (05/0≥P). مقدار کلسترول در نمونه شاهد بیشترین و مقدار آن در تیمار 3 کمتر از سایر تیمارها بود (05/0≥P). کمترین مقدار تریگلیسرید در تیمار 2 مشاهده شد (05/0≥P). بیشترین سطح گلوکز و کورتیزول در تیمار 2 مشاهده شد (05/0≥P). در تحقیق حاضر تفاوت معنیداری در مقدار ایمونوگلبولین و لیزوزیم بین تیمارهای مختلف مشاهده نشد. نتایج تحقیق حاضر نشان داد که جایگزینی 25% روغن پیه گاو و 25% روغن کانولا به جای روغن ماهی در جیره ماهی قزلآلای رنگینکمان قابل توصیه است.https://animal.ijbio.ir/article_2457_7e05d6f828574fbc975a896b25bb011e.pdfانجمن زیست شناسی ایرانمجله پژوهشهای جانوری (مجله زیست شناسی ایران)(علمی)2383-261438220250622Small mammals of Oramanat region in Kermanshah Provinceپستانداران ریز جثه منطقه اورامانات در استان کرمانشاه148162247710.22034/jar.2025.8576.1991FAوحیداکملیکرمانشاه، دانشگاه رازی، دانشکده علوم، گروه زیست شناسی0000-0001-8946-3527شیمابهزادیدانشگاه رازی- دانشکده علوم- گروه زیست شناسیJournal Article20250106The Hawraman or Oramanat region, is a mountainous area in the Zagros mountain range, located between the Iranian plateau and the Mesopotamian plain, includes parts of the Kurdistan and Kermanshah provinces in Iran, as well as a small portion of Iraqi Kurdistan. In Kermanshah province, Oramanat includes four counties: Paveh, Javanrud, Ravansar, and Salasebabajani, covering approximately 18 percent of the province's total area. The biodiversity of each region holds global significance, and the Oramanat, due to its unique geographical position, is considered one of the key regions in terms of biodiversity. This study aims to examine the small mammal fauna of this region in Kermanshah province. Data for this study were collected from published sources, online databases, and through two years of field surveys. In the present study, eight and five species of bats and rodents were reported, respectively. The bats include the greater horseshoe bat (Rhinolophus ferrumequinum), lesser horseshoe bat (R. hipposideros), and Mehely's horseshoe bat (R. mehelyi) from the family Rhinolophidae; the lesser mouse-eared bat (Myotis blythi), long-fingered bat (M. capaccinii), and Kuhl's pipistrelle (Pipistrellus kuhlii) from the family Vespertilionidae; the greater mouse-tailed bat (Rhinopoma microphyllum) from the family Rhinopomatidae; and the bent-winged bat (Miniopterus pallidus) from the family Miniopteridae. The rodents belong to the families Sciuridae with the Iranian squirrel (Sciurus anomalus); the family Cricetidae with the gray dwarf hamster or migratory hamster (Cricetulus migratorius); and the family Muridae with three species of steppe field mice (Apodemus witherbyi), Persian jird (Meriones persicus), and house mouse (Mus musculus).منطقه هورامان یا اورامانات ناحیهای کوهستانی در رشتهکوه زاگرس، بین فلات ایران و دشت بینالنهرین است که بخشهایی از استانهای کردستان و کرمانشاه و بخش کوچکی از کردستان عراق را در بر میگیرد. اورامانات در استان کرمانشاه شامل چهار شهرستان پاوه، جوانرود، روانسر و ثلاث باباجـانی است که حـدود 18 درصد از مسـاحت استان را دربر میگیرد. تنوع زیستی هر ناحیه از اهمیت جهانی برخوردار است و اورامانات به دلیل موقعیت جغرافیایی خاص خود، یکی از مناطق کلیدی در زمینه تنوع زیستی به شمار میرود. هدف از این مطالعه بررسی فون پستانداران ریز جثه منطقه اورامانات استان کرمانشاه میباشد. دادههای این مطالعه از منابع منتشر شده، پایگاههای داده اینترنتی و طی دو سال بررسی میدانی گردآوری شده است. در مطالعه حاضر هشت گونه از خفاشان و پنج گونه از جوندگان گزارش شد. خفاشان شامل خانواده خفاشهای نعل اسبی (Rhinolophidae) شامل نعلاسبی بزرگ (Rhinolophus ferrumequinum)، نعلاسبی کوچک (R. hipposideros) و مهلی (R. mehelyi)؛ خانواده خفاشهای شبانگاهی (Vespertilionidae) شامل گوشموشی کوچک (Myotis blythi)، انگشت دراز (M. capaccinii) و بال سفید (Pipistrellus kuhlii)؛ خانواده خفاشهای دمموشی (Rhinopomatiade) با گونه خفاش دمموشی بزرگ (Rhinopoma microphyllum)؛ و خانواده خفاشهای بالخمیده (Miniopteridae) شامل گونه بال خمیده (Miniopterus pallidus) میباشند. جوندگان متعلق به سه خانواده سنجابها (Sciuridae) با گونه سنجاب ایرانی (Sciurus anomalus)؛ کیسهدهانها (Cricetidae) با گونه کیسهدهان کوتوله خاکستری یا مهاجر (Cricetulus migratorius)؛ و موشها (Muridae) با سه گونه موش کشتزار استپی (Apodemus witherbyi)، جرد ایرانی (Meriones persicus) و موش خانگی (Mus musculus) میباشند.https://animal.ijbio.ir/article_2477_4c8c76b39d294759a9000cbda3a6571a.pdfانجمن زیست شناسی ایرانمجله پژوهشهای جانوری (مجله زیست شناسی ایران)(علمی)2383-261438220250622Effect of sunflower hulls with different particle sizes on growth performance, intestinal morphology, immunity response and intestinal characteristics of broiler chickens fed different levels of proteinتاثیر اندازه ذرات پوسته آفتابگردان بر عملکرد رشد، بافت شناسی روده، پاسخ ایمنی و خصوصیات دستگاه گوارش در جوجههای گوشتی تغذیه شده با جیره حاوی سطوح متفاوت پروتئین163180247910.22034/jar.2025.8649.1999FAنجیبهبیگ زادهگروه علوم دامی، دانشکده علوم دامی و صنایع غذایی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستانسمیهسالاریگروه علوم دامی، دانشکده علوم دامی و صنایع غذایی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان،0000-0003-2202-2633فائقهزعفریانگروه تحقیق و پژوهش در تغذیه حیوانات تک معده، آدیسئو فرانسهشیماحسینی فرگروه علوم پایه دامپزشکی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران0000-0003-0253-2003Journal Article20250831This study was conducted to investigate the effects of sunflower hull particle size in broiler diets with different protein levels on growth performance, small intestinal morphology, immune response, as well as the weight, length, and pH of different small intestinal segments. Sunflower hulls, as a by-product of sunflower seed processing, were used in the experiment. The dry matter, ash, crude protein, crude fiber, and ether extract content of the sunflower hulls were determined using standard methods (AOAC, 2000). A total of 360 Ross 308 broiler chicks were used in a 2 × 3 factorial arrangement based on a completely randomized design. The trial was conducted from 1 to 42 days of age with six dietary treatments and six replicates per treatment (10 mixed-sex birds per replicate). Treatments included three levels of sunflower hull inclusion (0%, 4% with 1-mm particles, and 4% with 5-mm particles) combined with two dietary crude protein levels (normal and 10% reduced). Results showed that inclusion of 4% sunflower hulls, particularly in coarse form, improved feed intake, body weight gain, intestinal histomorphology (villus height and villus height to crypt depth ratio), and immune response at the end of the rearing period. Additionally, coarse sunflower hulls reduced gizzard pH, and in combination with reduced dietary protein level, increased duodenum length. In conclusion, sunflower hulls, especially in coarse form, can be used as an effective insoluble fiber source to improve growth performance, intestinal structure, and immune function in broiler chickens.هدف از طراحی این آزمایش، بررسی تاثیر اندازه ذرات پوسته آفتابگردان در تغذیه جوجه گوشتی با سطوح مختلف پروتئین بر عملکرد رشد، و برخی فراسنجه های فیزیولوژیکی میباشد. در این پژوهش از 360 قطعه جوجه گوشتی سویه راس 308 در قالب طرح کاملاً تصادفی با آرایش فاکتوریل 2×3 استفاده شد. این آزمایش از سن یک تا 42 روزگی با شش تیمار و شش تکرار انجام شد و در هر تکرار 10 قطعه پرنده از دو جنس نر و ماده به کار گرفته شد. تیمارها شامل پوسته آفتابگردان (بدون پوسته، دارای چهار درصد پوسته با اندازه ذرات یک میلیمتر و چهار درصد پوسته با اندازه ذرات پنج میلیمتر) به همراه دو سطح پروتئین خام جیره (نرمال و 10 درصد کمتر) بودند. نتایج این پژوهش نشان داد که افزودن 4 درصد پوسته آفتابگردان به جیره غذایی جوجههای گوشتی، بهویژه بهصورت درشت، موجب بهبود مصرف خوراک، افزایش وزن بدن، بهبود شاخصهای بافت شناسی روده (ارتفاع پرزها و نسبت ارتفاع پرز به عمق کریپت) و ارتقاء پاسخ ایمنی در پایان دوره پرورش شد. همچنین، پوسته آفتابگردان اسیدیته سنگدان را در تیمار حاوی پوسته درشت کاهش داد. افزون براین، افزودن پوسته درشت و کاهش سطح پروتئین جیره موجب افزایش طول دئودنوم شد. بهطور کلی، استفاده از پوسته آفتابگردان، بهویژه به شکل درشت، میتواند به عنوان یک فیبرنامحلول در بهبود عملکرد رشد، ساختار روده و پاسخ ایمنی جوجههای گوشتی مورد استفاده قرار گیرد.https://animal.ijbio.ir/article_2479_1f34004ebcb05f9acda6016d5cc52d5e.pdf