The effect of using a nutritional supplement with sugar on the amount of pupa, pollen storage, honey production and defensive performance of honey bees (Apis mellifera L.)

Document Type : Research Paper

Authors
Reza Kalateh 1
Behrouz Dastar 2
Ahmad Nadimi 3
Shahram Kotook 4
Fatemeh Sarvarzadeh 5
Ehsan Kord 6
1 Animal and Poultry Nutrition Department, Faculty of Animal Sciences, Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources, Gorgan, Iran
2 Department of Animal and Poultry Nutrition, Faculty of Animal Science, Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources, Gorgan, Iran
3 Department of Entomology, Faculty of Plant Production, Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources
4 Department of Animal and Poultry Nutrition, Faculty of Animal Sciences, Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources
5 Doctor of Veterinary Medicine, Kaushgar Sepehr Javan Company
6 Ph.D. in Plant Breeding, Kaushgar Sepehr Javan Company
10.22034/jar.2023.2343
Abstract
Inadequate feeding of the honey bee colony causes a decrease in the queen's reproduction and, subsequently, a gradual decrease in the colony's production and products. Therefore, supplementary nutrition is given to honey bees to meet the nutritional needs of the colony whenever natural food (pollen, nectar, or honey) is unavailable. This research aimed to investigate the effects of a special bee booster powder called Prody 400, containing essential amino acids, minerals, and vitamins, on the amount of pupa, pollen storage, honey production, and defense performance of honey bees. This research was conducted with three treatments and seven replications in a completely randomized design. The experimental treatments included the group without supplements (control treatment), the treatment using the supplement in dilute sucrose syrup, and the treatment using the supplement in sweet paste. The results showed that the amount of pupae in syrup treatment with supplement was significantly higher than other treatments (P < 0.05). There was no significant difference between the treatments for pollen storage and honey production; however, the values were numerically higher in the syrup and sweet paste supplemental treatments than in the control treatment. The defensive performance in syrup treatment with supplement was significantly higher than in control treatment (P < 0.05). This research shows that using Prody 400 in sucrose syrup positively affects the amount of pupation and defensive performance of honey bees and can increase the efficiency of the honey bee colony.

Keywords

Subjects

تاثیر استفاده از مکمل غذایی همراه شکر بر میزان شفیره، ذخیره گرده، تولید عسل و عملکرد دفاعی زنبور‌ عسل (Apis mellifera L.)

رضا کلاته1، بهروز دستار1*، احمد ندیمی2، شهرام کتوک1، فاطمه سرورزاده3 و احسان کرد3

1 ایران، گرگان، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی‌گرگان، دانشکده علوم دامی، گروه تغذیه دام و طیور

2 ایران، گرگان، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، دانشکده تولید گیاهی، گروه حشره شناسی

3 ایران، دزفول، شرکت کاوشگر سپهر جوان

تاریخ دریافت: 15/04/1402          تاریخ پذیرش: 21/09/1402

چکیده

تغذیه نامناسب کلونی زنبور عسل سبب کاهش زادآوری ملکه و به تبع آن کاهش تدریجی کیفیت و کمیت نیروی فعال و محصولات کلونی می­شود. از این رو، تغذیه تکمیلی به زنبورهای عسل داده می­شود تا نیازهای غذایی کلونی در مکان و زمانی که منابع غذایی طبیعی (گرده، شهد، یا عسل) در دسترس نیست، تامین شود. هدف از این تحقیق بررسی اثرگذاری پودر تقویت کننده ویژه زنبور عسل به نام پرودی 400 (Prody 400) حاوی اسید آمینه­های ضروری، مواد معدنی و ویتامین‌ها بر میزان شفیره، ذخیره گرده، مقدار تولید عسل و عملکرد دفاعی زنبورعسل بود. این تحقیق با 3 تیمار و 7 تکرار در قالب طرح کاملا تصادفی انجام شد. تیمارهای آزمایشی شامل گروه بدون استفاده از مکمل (تیمار شاهد)، تیمار استفاده­کننده از مکمل در شربت ساکارز رقیق و تیمار استفاده­کننده از مکمل در خمیر شیرین بودند. نتایج نشان داد میزان شفیره در تیمار شربت به‌همراه مکمل به طور معنی­داری از سایر تیمار‌ها بیشتر بود (05/0 >P ). از نظر میزان ذخیره گرده و تولید عسل اختلاف معنی­داری بین تیمار‌ها وجود نداشت هرچند که  مقادیر این متغیرها در تیمار مکمل به‌همراه شربت و تیمار مکمل با خمیر شیرین بیشتر از تیمار شاهد بود. میزان عملکرد دفاعی در تیمار شربت به‌همراه مکمل بطور معنی­داری بیشتر از تیمار شاهد بود (05/0 >P ). نتایج این تحقیق نشان می­دهد استفاده از مکمل­تقویتی پرودی 400 در شربت ساکارز بر میزان شفیره و عملکرد دفاعی زنبورهای عسل تاثیر مثبت دارد و می­تواند سبب افزایش بازدهی کلونی­ زنبور عسل شود.

واژه‌های کلیدی: زنبورعسل، ذخیره گرده، تولید عسل، مکمل پرودی 400

* نویسنده مسئول، تلفن:                ، پست الکترونیکی: dastar@gau.ac.ir

مقدمه

 

زنبور عسل (Apis mellifera) برای بقا و تولید مثل به کربوهیدرات‌ها (قندهای موجود در شهد یا عسل)، اسیدهای آمینه (پروتئین حاصل از گرده)، لیپیدها (اسیدهای چرب، استرول‌ها)، ویتامین‌ها، مواد معدنی (نمک‌ها) و آب نیاز دارد (14). اسیدهای آمینه آرژنین، هیستیدین، لیزین، تریپتوفان، فنیل آلانین، متیونین، ترئونین، لوسین، ایزولوسین و والین و ویتامین‌های بیوتین، کولین، اسید فولیک، اینوزیتول، نیاسین، پانتوتنیک اسید، پیریدوکسین، ریبوفلاوین، تیامین، B12، A و  Kبرای زنبور عسل ضروری هستند (9). عناصر مختلفی از جمله پتاسیم، منیزیم، کلسیم، سدیم، آهن، مس، منگنز، روی، آلومینیوم، کادمیوم، کروم، سرب، نیکل و سلنیوم برای زنبورعسل توصیه شده است (21).

تغذیه مصنوعی زنبورعسل با توجه به اقتصادی بودن صنعت پرورش زنبور عسل  مورد استقبال عمومی قرار گرفته است. با توجه به اینکه زنبورعسل نیازهای غذایی خود را از گل‌‎ها بدست می‌آورد بنابراین در زمان‌کمبود یا نبود گل در مراکز پرورش زنبور عسل از تغذیه مصنوعی استفاده می­شود. زمانی که در محیط به میزان کافی گرده با کیفیت مناسب وجود نداشته باشد باید تغذیه تکمیلی کلونی­ها مدنظر قرار گیرد، که این موضوع با محصولات تک کشتی اکنون در کشاورزی از اهمیت زیادی برخوردار است (5). تغذیه تکمیلی برای غلبه بر دوره­های کمبود منابع و حمایت از توسعه کلونی تحت شرایط تنش­زا ارزشمند است (13). این تغذیه می­تواند شامل شربت با غلظت­های مختلف، خمیر شیرین، کیک جانشین گرده و کیک مکمل گرده باشد. شربت برای تحریک ملکه و رفع کمبود شهد و تغذیه زمستانی و خمیر شیرین در پاییز برای تغذیه ذخیره زمستانی و تغذیه خود زنبور، کیک جانشین گرده و کیک مکمل گرده در زمان کمبود گرده و یا جهت افزایش جمعیت کلونی استفاده می­شود(6). تغذیه صرفا با مواد قندی (شکر و عسل) سبب می­شود تا کلونی برای مدت کوتاهی رشد کرده و سپس رشد آن متوقف شود (20).  میزان بقا در زنبوران کارگر به طور مستقیم به پروتئین مصرفی و کیفیت آن بستگی دارد و به همین دلیل استفاده از مکمل‌های تغذیه­ای به کلونی کمک می‌کنند تا پرجمعیت و سالم بماند. پروتئین همچنین برای تحریک استحکام کلونی در به حداکثر رساندن تولید عسل و گرده­افشانی گیاهان، برای غلبه بر آسیب آفت­کش‌ها و مقاومت در برابر انگل‌ها و بیماری‌ها لازم است (19).

اگر زنبورهای کارگر جوان پروتئین­ مورد نیاز را مصرف نکنند، غدد هیپوفارنژیال آنها به طور کامل رشد نمی­کند و ژل رویال آنها از رشد و نمو طبیعی لاروهای کارگر یا تولید تخم در ملکه بالغ پشتیبانی نمی­کند. علاوه بر این ویتامین­ها، اسید اسکوربیک (ویتامین C) نیز برای پرورش لاروها ضروری هستند. به طور کلی، نیاز کلونی زنبور عسل تا زمانی که ذخایر گرده در کندو فراوان باشد یا گرده تازه در مزرعه در دسترس زنبورهای عسل باشد، تامین می­شود. استفاده از مکمل اسید آمینه باعث افزایش پرورش نوزاد، اندازه جمعیت کلونی و تولید عسل می­شود (1). گزارش شده است زنبورهای عسل تغذیه شده با خوراک حاوی پروتئین کافی دارای غدد هیپوفارنژیال بزرگتری هستند (10). دانستن ترکیب مواد معدنی در صورت استفاده از گرده برای مکمل رژیم غذایی زنبورعسل مهم است. گزارش شده‌است استفاده از مواد معدنی کمیاب در تغذیه زنبورعسل می‌تواند سلامت و بهره‌وری را به طور چشمگیری افزایش دهد (16). با توجه به ترکیبات مغذی موجود در مکمل پرودی 400 این تحقیق به ‌منظور بررسی اثر آن در شربت ساکارز و خمیر شیرین بر عملکرد تولیدی و ویژگی‌های دفاعی زنبور عسل انجام شد.

مواد و روشها

این تحقیق به‌ منظور ارزیابی اثرات استفاده از مکمل تقویت­کننده ویژه زنبور عسل به نام پرو دی 400 محصول شرکت کاوشگر سپهر جوان بر صفات رشد و تولید مثلی و تولید محصول عسل در زیر گونه زنبور عسل ایرانی  (Apis mellifera Meda) با 3 تیمار از اواخر مرداد تا اواسط مهر ماه سال 1401 در شهرستان فاضل آباد استان گلستان انجام شد. تیمارهای آزمایشی شامل 1) گروه شاهد بدون استفاده از مکمل پرودی 400 (فقط شربت ساکارز)، 2) تیمار استفاده­کننده از مکمل پرو دی 400 در شربت ساکارز و 3) تیمار استفاده­کننده از مکمل پرودی 400 در خمیر شیرین بود. در این تحقیق از شربت ساکارز رقیق (50 درصد آب + 50 درصد شکر) و خمیر شیرین با 90 درصد ماده خشک استفاده شد. ترکیبات مکمل تقویت­کننده پرودی 400 شامل ویتامین‌های B1، B2، B3، B5، B6 و مواد معدنی سلنیوم، کروم، کلسیم، آهن، روی، بور، پتاسیم، منگنز، منیزیم و اسیدآمینه­های اسید اسپارتیک، اسید گلوتامیک، سرین، گلایسین، هیستیدین، آرژنین، ترئونین، آلانین، پرولین، تیروزین، والین، متیونین، ایزولوسین، لوسین، فنیل­آلانین، تریپتوفان و لیزین بود.

بعد از ایجاد همسان­سازی در کلونی­های زنبور عسل که ملکه­های خواهری بودند، به هر تیمار آزمایشی تعداد 7 تکرار اختصاص داده­شد (در مجموع 21 کندو) و صفات مورد بررسی شامل میزان شفیره و افزایش جمعیت، تولید عسل، ذخیره گرده، فاکتور‌های کیفیت عسل و عملکرد رفتار دفاعی زنبورهای عسل اندازه­گیری شد. میزان شفیره سربسته و ذخیره گرده هر دو هفته یکبار با استفاده از عکسبرداری از قاب‌ها و محاسبه مساحت شان‌های دارای شفیره و گرده با استفاده از نسخه 52/1 نرم افزار Image j انجام شد. صفت افزایش جمعیت در پایان دوره بر حسب قاب و مقدار تولید عسل با گذاشتن یک شابلون با مربعات 5 × 5 سانتی­متر روی قاب­ها و شمردن قسمت‌های مختلف دارای ذخیره عسل اندازه­گیری شد. عملکرد رفتار دفاعی به روش نمره‌دهی به رفتار زنبور انجام شد. نمره­دهی بدین طریق بود که نمره‌ی 4 به کندویی که زنبورهای کلونی بسیار آرام بوده و بدون استفاده از دود به سمت بازدید کننده حمله نکرده و نیشی نزده باشد، نمره 3 به کندوهایی داده شد که نیش نزده بودند اما باید از دودی استفاده می­شد، نمره‌ی 2 به کلونی داده‌شد که زنبور‌ها تهاجم داشته و نیش زده می­شد اما با دود آرام می­شد، نمره 1 به کندو‌هایی داده‌شد که بسیار تهاجمی بوده و با دود زیاد هم نیش می­زدند (4).

پس از انجام آزمایش، داده‌های افزایش جمعیت و تولید عسل در قالب طرح کاملا تصادفی با استفاده از نسخه 4/9 نرم افزارSAS  (2013)  بر اساس رویه GLM و سایر داده­های تحقیق در قالب طرح تکرار در زمان بر اساس رویه Mixed آنالیز شدند. مقایسه میانگین تیمار‌ها و دوره­های مختلف پرورش با استفاده از آزمون t محافظت شده (Protected t-test) انجام شد. نتایج به صورت میانگین حداقل مربعات به‌همراه خطای استاندارد گزارش شده است.

نتایج

تاثیر تیمارهای آزمایش بر میزان شفیره در جدول 1 گزارش شده است. میزان شفیره در دوره­های مختلف تفاوت معنی‌داری با یکدیگر نداشتند، در حالیکه میزان شفیره در تیمار شربت به‌همراه مکمل در مقایسه با تیمار خمیرشرین و گروه شاهد به طور معنی­داری بالاتر بود (05/0 >P ).

 

 

جدول 1- میانگین حداقل مربعات و خطای معیار میزان شفیره در تیمارها و دوره­های مختلف پرورش (سانتی متر مربع)

دوره

شاهد

شربت به‌همراه مکمل

خمیر شیرین به‌همراه مکمل

میانگین دوره‌ها

دوره اول

45/91 ± 1/602

69/84 ± 9/727

34/91 ± 3/510

67/54 ± 4/613

دوره دوم

34/91 ± 7/545

65/84 ± 3/717

34/91 ± 65/565

66/54 ± 6/609

دوره سوم

34/91 ± 5/483

69/84 ± 8/660

45/91 ± 2/525

67/54 ± 8/556

میانگین تیمار‌ها

b83/52 ± 8/543

a01/49 ± 1/703

b8/52 ± 7/533

 

a-b: وجود حروف غیرمشابه در هر ردیف بیانگر تفاوت معنی­داری در تیمارهای مختلف می باشد (05/0 >P ).

 

 

میزان ذخیره گرده در بین تیمارها و دوره‌های مختلف در جدول 2 گزارش شده است. میزان ذخیره گرده در بین تیمار‌های مختلف اختلاف معنی‌داری نداشتند ولی در دوره‌های دوم و سوم نسبت به دوره‌ی اول میزان ذخیره گرده به طور معنی‌داری بیشتر بود (05/0 >P ).

 

 

جدول 2- میانگین حداقل مربعات و خطای معیار میزان ذخیره گرده در تیمارها و دوره­های مختلف پرورش (سانتی­متر مربع)

دوره

شاهد

شربت به‌همراه مکمل

خمیر شیرین به‌همراه مکمل

میانگین دوره‌ها

دوره اول

b 28/38 ± 3/11 

b44/35 ± 7/47

b 28/38 ± 1/43

b06 ± 1/34

دوره دوم

ab 28/38 ± 1/114

a 44/35 ± 7/179

a 44/35 ± 5/195

a 32/21 ± 9/153

دوره سوم

a 28/38 ± 1/146

a28/38 ± 8/167

a 28/38 ± 4/183

a 32/21 ± 1/175

میانگین تیمار‌ها

10/22 ± 5/90

46/20 ± 1/141

10/22 ± 4/131

 

a-b: وجود حروف غیرمشابه در هر ستون بیانگر تفاوت معنی­داری در تیمارهای مختلف می­باشد (05/0 >P ).

 

 

نمودار میزان تولید عسل در بین تیمارهای مختلف در شکل 1 ترسیم شده است که نشان داد هیچ اختلاف معنی‌داری در مقدار تولید عسل در بین تیمار‌های آزمایشی وجود ندارد.

 

 

شکل 1- میانگین حداقل مربعات میزان تولید عسل در تیمارهای مختلف پرورش (قاب – سانتی­متر مربع)

 

 

در جدول 3 مقایسه میانگین عملکرد دفاعی بین تیمارهای آزمایشی گزارش شده است. میزان عملکرد دفاعی در تیمار شربت به‌همراه مکمل در مقایسه با تیمار شاهد به طور معنی­داری بهتر بود (05/0 >P ). اما در بین تیمار‌های دیگر اختلاف معنی‌داری وجود نداشت.

 

 

جدول 3- میانگین حداقل مربعات میزان عملکرد دفاعی در تیمارها و دوره­های مختلف پرورش

دوره

شاهد

شربت به‌همراه مکمل

خمیر شیرین به‌همراه مکمل

میانگین دوره‌ها

دوره اول

 b26/0 ± ½

a 24/0 ± 0/3 

ab 26/0 ± 6/2

14/0 ± 6/2

دوره دوم

26/0 ± 6/2

24/0 ± 8/2

26/0 ± 6/2

14/0 ± 6/2

دوره سوم

26/0 ± 3/2

24/0 ± 0/3

26/0 ± 6/2

14/0 ± 6/2

میانگین تیمار‌ها

 b15/0 ± 3/2

 a14/0 ± 9/2

 ab15/0 ± 6/2

 

a-b: وجود حروف غیرمشابه در هر ردیف بیانگر تفاوت معنی­داری در تیمارهای مختلف می باشد (05/0 >P ).

 

 

بحث و نتیجه گیری

در تیمار استفاده‌کننده از مکمل در شربت به دلیل دارا بودن اسیدآمینه­های مورد نیاز زنبورعسل به‌همراه ویتامین‌ها و مواد معدنی و همچنین مصرف بیشتر مکمل نسبت به تیمار خمیر شیرین نرخ تخم­گذاری ملکه و همچنین پرورش لارو‌ها نسبت به دیگر تیمار‌ها بهبود یافته است. گزارش شده دسترسی کلونی­های زنبور عسل به گرده گل به عنوان منبع اصلی تامین اسید آمینه­های مورد نیاز برای رشد، نمو و سلامت زنبورها و همچنین عملکردهای تنظیمی متعددی در سلول­ها سبب تحریک کلونی‌ها شده تا پرورش نوزاد را زودتر آغاز کرده و زنبورهای کارگر بیشتری دارا باشند (18). پناهعلی­زاده و همکاران (2) نیز نشان دادند افزودن اسیدآمینه‌های متیونین و لیزین به شربت سبب افزایش چشمگیر میزان پرورش لارو و میزان شفیره در زنبورهای عسل می­شود. مکمل پرودی مورد استفاده در این تحقیق علاوه بر اسید آمینه­های حاوی ویتامین­های گروه B و مواد معدنی کمیاب بود که برای زنبور عسل ضروری هستند (21). محب‌الدینی و همکاران (7) گزارش کردند استفاده از تیامین در تغذیه زنبورعسل باعث افزایش رشد غدد هیپوفارنژیال در مقایسه با تیمار شاهد می‌شود؛ به همین دلیل احتمال می­رود استفاده از این مکمل سبب افزایش رشد غدد هیپوفارنژیال و به تبع آن افزایش میزان شفیره شده باشد. در زمینه‌ی استفاده از مکمل‌های غذایی در تغذیه زنبورعسل گزارش شده است که بهبود عملکرد کلونی به این دلیل است که زنبورهای پرستار برای پرورش بهتر نوزادان به ویتامین­های گروه B و ویتامین C نیاز دارند (14) و همچنین استفاده از اسید آمینه محدود­کننده در اوایل فصل باعث افزایش میزان پرورش نوزاد و اندازه جمعیت می­شود (1). استفاده از سطوح مناسب ویتامین­های گروه خانواده B  باعث رشد جمعیت، افزایش میزان شفیره و تخم­گذاری ملکه و تولید بیشتر عسل و زمستان­گذارانی مناسب­تر می­شود (3). عباسی سرداری و همکاران (5) گزارش کردند که جیره غذایی حاوی ویتامین­های B3 و B6 باعث افزایش پرورش شفیره می­شود.

بیشترین میزان ذخیره گرده از نظر عددی در تیمار شربت به‌همراه مکمل و کمترین مربوط گروه شاهد بود.  گزارش شده است میزان ذخیره گرده رابطه‌ی مستقیمی با میزان جمعیت زنبور‌های چراگر کندو و همچنین غنی بودن گرده در منطقه استقرار کندوها دارد، که هر چه زنبور‌های چراگر بیشتر و کلونی قوی­تر باشد ذخیره‌ی گرده نیز بیشتر خواهد بود (20). بیشتر بودن ذخیره گرده نیز در دوره­های دوم و سوم نسبت به دوره اول به علت نبود گرده در دوره اول بوده است و در دوره‌های بعدی کلونی­های زنبور در معرض مزارع ذرت و سویا قرار گرفتند.

بیشتر بودن مقدار تولید عسل در تیمار شربت به‌همراه مکمل نشان دهنده­ی تاثیر مثبت استفاده از مکمل‌های پروتئینی و ویتامینی بر رشد جمعیت  و افزایش تخم­گذاری و تولید بیشتر عسل است. نتایج محقیق دیگر نشان داده است که پروتئین نقش مهمی در زندگی زنبورهای عسل و سایر حشرات دارد. طول عمر زنبورعسل، پرورش نوزاد و تولید عسل زمانی کاهش می‌یابد که در دسترس بودن پروتئین کافی نباشد (12). ظرفیت تولید نسلی و جمعیت کلونی‌هایی که به گرده به عنوان منبع طبیعی پروتئین، مواد معدنی و ویتامین دسترسی نداشته باشند کاهش می­یابد و ممکن است در نهایت زنبورهای عسل تلف شوند. کمبود پروتئین و ویتامین‌ها همچنین بر توانایی زنبورهای عسل برای مقاومت در برابر بیماری‌ها تأثیر می‌گذارد (17). استفاده از مکمل حاوی ویتامین‌های گروه خانواده B سبب افزایش تولید عسل و جمعیت کلونی می­شود (3). تغذیه تحریکی با مکمل­های پروتئینی از اواخر تابستان باعث می‌شود در بهار کلونی با قدرت بیشتری شروع به رشد کند و افزایش جمعیت بیشتری خواهد داشت و متعاقباً تولید عسل نیز بیشتر خواهد بود (20).

زنبورهای تغذیه شده با شربت به‌همراه مکمل عملکرد دفاعی بهتری نسبت به زنبورهای تغذیه شده با شربت به تنهایی داشتند و عملکرد دفاعی زنبورهای تغذیه شده با خمیر شیرین به‌همراه مکمل در بین دو گروه تیماری دیگر قرار داشت. این نتایج نشان می­دهد زنبورهایی که میزان اسیدآمینه کافی دریافت کرده باشند آرام تر بوده و کمتر نیش می­زنند. تیشر و همکاران (22) گزارش کردند کمبود اسیدآمینه تریپتوفان سبب افزایش پرخاشگری و مرگ و میر زنبورهای عسل می­شود. از طرف دیگر زنبورهای تغذیه شده با  شربت به‌همراه مکمل دارای میزان شفیره و ذخیره عسل بیشتر و مقدار شان خالی کمتری نسبت به گروه شاهد بودند که با سایر گزارش­ها همخوانی دارد که کلونی­های با سطح شانه­های خالی بیشتر نسبت به سطح شانه­های خالی کمتر سریع‌تر به اهداف متحرک پاسخ داده و نیش می­زنند (11). گزارش شده است که عملکرد دفاعی زنبورهای‌کارگر تحت تاثیر مکمل غذایی قرار دارد بدین صورت که استفاده توأم از اسیدآمینه تریپتوفان به‌همراه اسید آسکوربیک باعث کاهش معنی­دار این رفتار می­شود ولی هر کدام به تنهایی تاثیری در آرامش زنبورها نداشته است (8). بنظر می­رسد وجود اسید آسکوربیک در کنار تریپتوفان می­تواند میزان سرتونین را افزایش دهد. سرتونین به عنوان یک ناقل عصبی است که افزایش آن باعث کاهش رفتار‌های تهاجمی می­شود (15)

از نتایج این تحقیق چنین می­توان نتیجه گرفت که استفاده از مکمل­های اسید آمینه­ای در شربت در موارد نبود و یا کمبود گرده، بر میزان شفیره و در ادامه ذخیره بیشتر گرده و افزایش جمعیت و تولید بیشتر عسل اثرگذار است. همچنین این مطالعه نشان داد که مکمل تقویتی پرو دی می­تواند بر عملکرد دفاعی زنبورهای عسل تاثیر گذار باشد در نتیجه می­توان برای افزایش بازدهی کلونی­ها از مکمل‌های اسیدهای آمینه و ویتامینی به‌همراه مواد معدنی استفاده کرد.

سپاسگزاری

بدینوسیله از حمایت مالی شرکت کاوشگر سپهر جوان در انجام این تحقیق کمال تشکر و قدردانی را داریم و همچنین بر خود لازم می­دانیم مراتب تشکر صمیمانه خود را از حوزه معاونت پژوهشی و فناوری دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان به عمل آوریم.

1-      اشرفی پارچین، م.، نهضتی، غ.، یزدی، ر. (1395). بررسی تاثیر اسید‌های آمینه ایزولوسین، والین و لوسین بر روی طول عمر، رشد جمعیت و میزان پروتئین همولنف زنبورعسل. پایان نامه کارشناسی ارشد، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران. تهران
2-      پناهعلی‌زاده، س.، واحدی، و.، آزاده، ب. (1399). اثرات اسیدآمینه‌های ال ‌متیونین و ال‌ لیزین بر میزان رشد جمعیت کلنی، تخم گذاری ملکه، پرورش نوزادان و تولید عسل در زنبور عسل ایرانی (Apis mellifera meda). مجله پژوهشهای جانوری (مجله زیست شناسی ایران). 33(4): 263-273.
3-      جعفریابی، ا.، درمانی کوهی، ح.، نهضتی پاقلعه، غ.، صحراگرد، ا. (1392) .تاثیر مصرف ویتامین‌های گروه B روی میزان تخمگذاری ملکه زنبورعسل، رشد جمعیت و میزان تولید عسل. پایان نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه گیلان. گیلان
4-      جمشیدی م.، نجاتی جوارمی، ا.، عبادی، ر.، طهماسبی، غ. (1387). برآورد همبستگی فنوتیپی بین تعدادی از صفات مورفولوژیک و اقتصادی زنبوران عسل در استان‌های تهران، مرکزی، قزوین و اصفهان. مجله پژوهش و سازندگی، 79: 33-47
5-      عباسی سرداری، م.، فرقانی، م.، دیانی، ا.، طهماسبی، ر. (1390). تاثیر مکمل‌های غذایی حاوی ویتامین‌های نیاسین (B3) و پیریدوکسین (B6) بر روی ابقاء پروتئین لاشه، میزان پرورش نوزادان و طول عمر زنبورعسل. پایان نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه شهید باهنر کرمان. کرمان
6-      علمی، م. (1393). تغذیه تحریکی زنبورعسل. انتشارات موغام. ص 67.
7-      محب‌الدینی, ح. مقصودلو، ع. دستار، ع. طهماسبی، غ. (1397). تولید ژله رویال، مقدار تیامین ژله رویال و توسعه غدد هیپوفارنژیال در کلنی‌های زنبور عسل ایرانی (Apis mellifera meda). تغذیه شده با سطوح مختلف تیامین. مجله پژوهشهای جانوری (مجله زیست شناسی ایران). 31 (4): 417-425.
8-      همراهی، ع.، موحدی‌فاضل، م.، معرفی، م.، ایلا، ن. (1401). تاثیر توام تریپتوفان و اسید آسکوربیک بر برخی از فراسنجه‌های فیزیولوژیکی، زیستی و رفتاری کارگران زنبور عسل ایرانی (Apis mellifera meda). مجله دانش گیاهپزشکی ایران. 53(1): 11-26.
 
9-      Black, J. (2006). Honeybee nutrition: review of research and practices. Rural Industries Research and Development Corporation. Canberra.‏
10-   Corby-Harris, V., Snyder, L. A. (2018). Measuring hypopharyngeal gland acinus size in honey bee (Apis mellifera) workers. Journal of Visualized Experiments, (139): 58261.‏
11-   Collins, AM., Rinderer, TE. (1985). Effect of empty comb on defensive behavior of honeybees. Journal of Chemical Ecology, 11(3): 333-338.‏
12-   Crailsheim, K., Schneider, LHW., Hrassnigg N., Bühlmann G., Brosch U., Gmeinbauer R., Schöffmann, B. (1992). Pollen consumption and utilization in worker honeybees (Apis mellifera carnica): Dependence on individual age and function. Journal of Insect Physiology, 38(6):409-419.
13-   DeGrandi-Hoffman G., Wardell, G., Ahumada-Secura, F. 2008. Comparisons of pollen substitute diets for honey bees: consumption rates by colonies and effects on brood and adult populations, Journal of Apicultural Research. 47(4): 265–270.
14-   Huang, Z. 2010. Honey bee nutrition. American Bee Journal, 150(8): 773-776.
15-   Johnson, O., Becnel, J., Nichols, CD. (2009). Serotonin 5-HT2 and 5-HT1A-likereceptors differentially modulate aggressive behaviors in Drosophila melanogaster. Neuroscience, 158(4): 1292– 1300‏
16-   López-Alonso, M., (2012). Trace minerals and livestock: Not too much not too little. ISRN Veterinary Science, 704825.
17-   Mattila, HR., Otis, GW. (2006a). Effects of pollen availability and Nosema infection during the spring on division of labour and survival of worker honey bees (Hymenoptera: Apidae). Environmental Entomology 35(3): 708-717.
18-   Mattila, HR.,  Otis, GW. (2006b). The effects of pollen availability during larval development on the behaviour and physiology of spring-reared honey bee workers. Apidologie, 37(2006): 533-546.‏
19-   Saffari, A., Kevan, PG., Atkinson, J. (2010). Consumption of three dry pollen substitutes in commercial apiaries. Journal of Apicultural Science, 54(1): 5-12
20-   Somerville, D. (2000). Honey bee nutrition and supplementary feeding. Agnote DAI/178. NSW Agriculture.
21-   Somerville, D. (2005). Fat bees skinny bees. A manual on honey bee nutrition for beekeepers. Australian Government. Rural Industries Research and Development Corporation, Goulburn, 1-142.
22-   Tissier, ML., Kraus, S., Gomez-Moracho, T., Lihoreau, M. (2023). Supplementation in vitamin B3 counteracts the negative effects of tryptophan deficiencies in bumble bees. Conservation Physiology, 11(1), doi.org/10.1093/conphys/coac084
Journal of Animal Research (Iranian Journal of Biology)
Volume 37, Issue 4
Winter 2025
Pages 279-293

  • Receive Date 06 July 2023
  • Revise Date 04 November 2023
  • Accept Date 12 December 2023