Document Type : Research Paper
Keywords
Subjects
دوشکلی در اندازه بدن و سلولهای خون قورباغه درختی خاورمیانه Hyla savignyi (Amphibia: Hylidae) در استان کهگیلویه و بویراحمد، جنوب ایران
بهنام پوراسلام فر1، بهزاد فتحینیا1*، آریا شفائیپور1 و حسین فراست2
1 ایران، یاسوج، دانشگاه یاسوج، دانشکده علوم پایه، گروه زیستشناسی
2 ایران، تهران، دانشگاه فرهنگیان، گروه آموزش زیستشناسی
تاریخ دریافت: 28/04/1402 تاریخ پذیرش: 16/09/1402
چکیده
در این مطالعه، در بازه زمانی اردیبهشتماه ۱۴۰۰ تا آبانماه ۱۴۰۱، ۶۷ قورباغه درختی بالغ از دو موقعیت شالیزار و دشت پونه در منطقه لوداب، جهت بررسی ریختشناسی و خونشناسی مورد مطالعه قرار گرفتند. برای بررسی ریختشناسی جنسهای نر و ماده از 11 صفت متریک (اندازشی) استفاده شد. اندازهگیری و ثبت این صفات بوسیلهی کولیس دیجیتال با دقت 01/0 میلیمتر انجام شد. نمونههای خون از ورید شکمی جمعآوری شد. گسترشهای خون در دمای اتاق خشک گردید، با متانول فیکس شدند و توسط رنگ گیمسا رنگآمیزی شد. گسترشها توسط میکروسکوپ نوری با استفاده از بزرگنمایی 100 و روغن ایمرسیون بهمنظور بررسی و اندازهگیری سلولهای خونی (گلبولهای قرمز، گلبولهای سفید و ترومبوسیت) مورد آزمایش قرار گرفتند. طبق نتایج حاصل از این مطالعه، گروههای نر و ماده در 5 صفت از 11 صفت مورد مطالعه، از یکدیگر جدا هستند (p < 0.05). همچنین صفات متریک گلبولهای قرمز در قورباغههای ماده نیز در هر شش ویژگی از قورباغههای نر بیشتر است (p < 0.05). تمام صفات متریک مورد مطالعه در لنفوسیتها نیز بین دو جنس متفاوت است (p < 0.05). نتایج نشانگر آن است که بین جنسهای نر و ماده اختلافهای معناداری در صفات ریختشناسی سلولهای خونی وجود دارد و عوامل محیطی و جنسیتی میتوانند در تعیین این اختلافها نقش مهمی داشته باشند.
واژه های کلیدی: گلبولهای قرمز، گلبولهای سفید، شالیزار، دشت پونه، خونشناسی
* نویسنده مسئول، پست الکترونیکی: bfathinia@gmail.com
مقدمه
دوزیستان قدمتی بیش از ۳۰۰ میلیون سال دارند و تا به امروز 8500 گونه از آنها توصیفشده است (3). قورباغههای درختی کوچکترین قورباغههای ایران هستند (36)، که اخیراً براساس برخی مطالعات از جمله آنالیز صوتی و بررسی دادههای مولکولی به دو گونه Hyla savignyi و Hyla orientalis تفکیک شدهاند (23). Hyla savignyi عمدتاً در نیمه غربی ایران در استانهای آذربایجان شرقی و غربی، کردستان، کرمانشاه، ایلام، همدان، خوزستان، فارس و مرکزی از ارتفاع 350 الی 1500 متر از سطح دریا دیده میشود (8).
دوشکلی جنسی به تفاوت در اندازه بدن یا ابعاد افراد بالغ گفته میشود که در جانوران بیمهره و مهرهدار اثبات گردیده است. امکان اثرگذاری دوشکلی جنسی بر زیستگاه و رفتار حیوانات، بر اهمیت مطالعهی آن برای درک ویژگیهای زیستی و روش جفتگیری میافزاید. دو شکلی جنسی در قورباغهها در خیلی از صفات مورفولوژیکی نظیر اندازه بدن، شکل و رنگآمیزی مشهود است (26). یک خصوصیت آشکار که قورباغهها را از سمندرها و سیسیلیانها متمایز میکند، دستگاه صوتی در جنس نر میباشد (17). در بسیاری از موارد، دلیل تکامل دوشکلی جنسی درگیری افراد یک جنس (عموماً نرها) بر سر افراد جنس مخالف میباشد، که این درگیریها میان افراد یک جنس، موفقیت تولیدمثلی را مشخص مینماید و موجب انتخاب درونجنسی میگردد. قابلیت رقابتی نرها مزیتی انتخابی میباشد. به دلیل اینکه اندازه بزرگتر نشاندهنده موفقیت نر در رقابت با سایر نرها میباشد، انتخاب درونجنسی قادر است موجب رشد ابعاد بدن در نرها گردد و موجب دوشکلی جنسی با نرهای بزرگتر از مادهها گردد. در سایر موارد، امکان دارد مادهها از لحاظ اندازه یا دیگر صفات ظاهری، نرها را انتخاب نمایند و این انتخاب ماده نهایتاً منجر به اندازه بزرگتر در جنس نر گردد. با این وجود انتخاب جنسی تنها پارامتر تعیینکننده اندازه بدن در هر جنس نیست، مثلاً اندازه بزرگ بدن در افراد ماده به دلیل ارتباط آن با باروری در بسیاری از گونهها انتخاب میشود. تفاوت اندازه میان دو جنس ممکن است به دلیل تفاوت در مسیر رشد، سن بلوغ جنسی و الگوهای مصرف انرژی باشد. تفاوت در اندازه بین نرها و مادهها بیشتر نمایانگر ترکیبی از اثرات انتخاب جنسی و انتخاب طبیعی میباشد. افراد ماده در نزدیک به 90 درصد از گونههای تحت مطالعه دوزیستان بیدم بزرگتر از افراد نر میباشند (46).
ارزیابی ریختشناسی خون دارای ارزش بالینی بالقوه زیادی در دوزیستان است (22). صفات و پارامترهای ریختشناسی خون شاخصهای قابل توجهی از وضعیت فیزیولوژیکی و سلامتی حیوانات هستند (7، 48). جانوران پر سلولی برای انتقال ذرات غذا و گازهای تنفسی به سلولهای بافتی و انتقال مواد زائد از سلولها به اندامهای دفعی به سیستم گردش خون نیاز دارند. حفظ ترکیب و سطح ثابت خون که مایع در گردش خون مهرهداران است، برای ادامه زندگی بسیار اهمیت دارد (5). در دهه اخیر، روند رو به رشدی در مطالعات خونشناسی دوزیستان بیدم وجود داشته است (5، 10، 16، 40). سلولهای خونی دربرگیرنده اریتروسیت (گلبولهای قرمز خون)، ترومبوسیت و هالوکوسیت (گلبولهای سفید خون) هستند (32). گلبولهای قرمز خون تا حدی بیضیشکل (6) هسته دار و از دو طرف فرورفته هستند (43). در میان گونههای دوزیستان، اندازه گلبولهای قرمز تغییرات قابلتوجهی از خود نشان میدهند، اما گلبولهای قرمز آنها عموماً بزرگتر از پرندگان و خزندگان هستند. بزرگترین اندازه گلبول قرمز دوزیستان در Amphiuma tridactylum با اندازه 70 × 50 میکرومتر گزارش شده است (45). دوزیستان معمولاً مقادیر سلولهای قرمز خون یا هماتوکریت (Hematocrit) کمتری نسبت به پرندگان و خزندگان دارند (11، 13، 21، 49). گلبولهای قرمز نابالغ نسبت به گلبولهای قرمز بالغ گردتر و معمولاً کوچکتر هستند (2، 12، 21، 47). هسته گلبولهای قرمز نابالغ معمولاً در مقایسه با گلبولهای قرمز بالغ دارای الگوهای کروماتین بازتری هستند. افزایش تعداد گلبولهای قرمز نابالغ شواهدی از پاسخ احیاکننده در دوزیستان کم خون دارای هموپارازیت (مانند هپاتوژن و هموگرگارینها) و دارای پلیسیتمی ثانویه به دلیل کاهش اکسیژن، میباشد. با اینحال، گهگاهی گلبولهای قرمز نابالغ در گسترش خون دوزیستان سالم یافت میشود (24، 49).
گرانولوسیتهای مشاهده شده در دوزیستان شامل نوتروفیلها، ائوزینوفیلها و بازوفیلها هستند. نوتروفیلهای دوزیستان که در برخی گونهها هتروفیل نامیده میشوند، گرانولوسیتهایی با گرانولهای حاوی میلوپراکسیداز میباشند. در گونههایی که این سلولها دارای دانههای قرمز نارنجی قابل مشاهدهاند، هتروفیل نامیده میشوند (21). لنفوسیتهای دوزیستان، هستههایی به شکل گرد تا گرد نامنظم یا تورفته دارند. میزان سیتوپلاسم بازوفیل در این سلولها کم است و نسبت هسته به سیتوپلاسم در آنها بسیار بالاست (12). مونوسیتهای دوزیستان از نظر ظاهری مشابه آنهایی هستند که در گونههای دیگر دیده میشوند. مونوسیتها گلبولهای سفید بزرگ با هسته متفاوت (از گرد تا بیضی، دولوبی، سه لوبی یا آمیبوئید) و سیتوپلاسم بازوفیل هستند که گاهی اوقات حاوی واکوئلهای مجزا میباشند (2، 12، 21، 47). ائوزینوفیلهای دوزیستان گرانولهای سیتوپلاسمی گرد با رنگ قرمز-نارنجی روشن را در رنگآمیزی رایت-گیمسا نشان میدهند. ائوزینوفیلها ممکن است تنوع کمتری نسبت به نوتروفیلها/هتروفیلها نشان دهند و با وجود اینکه نابالغ نیستند، حاوی هستههای دولوبی یا گرد میباشند. بازوفیلهای دوزیستان در گونههای آبزی به وفور یافت میشوند و ممکن است هستهای تقسیم شده یا گرد تا بیضوی داشته باشند. گرانولهای بازوفیل به طور کلاسیک بصورت گرانولهای گرد و بنفش یا بازوفیل تیره در گسترشهای خونی دیده میشوند (12). با توجه به اینکه هنوز خونشناسی قورباغه درختی خاورمیانه (Hyla savignyi) در مناطق جنوبی ایران مورد بررسی قرار نگرفته است، در مطالعه حاضر برخی از پارامترهای ریختشناسی قورباغه درختی مورد بررسی قرار میگیرد.
مواد و روشها
نمونهها در فصلهای بهار و تابستان در دو مکان شالیزار و دشت پونه، در منطقه لوداب واقع در استان کهگیلویه و بویراحمد جمعآوری شدند. در مجموع 67 قورباغه جمعآوری شد که 21 عدد از شالیزار (N ˝58 ˊ55 ˚30 و E ˝21 ˊ42 ˚50) و 46 عدد از دشت پونه (N ˝50 ˊ53 ˚30 و E ˝37 ˊ54 ˚50) بود. تعداد 11 صفت ریختی در قورباغه درختی توسط کولیس دیجیتال با دقت 01/0 میلیمتر اندازهگیری شد (جدول 1). نمونه خون از ورید شکمی قورباغه بوسیله سرنگ انسولین و بمیزان حدوداً 1/0 میلیلیتر گرفته شد. در هنگام خونگیری تلاش شد به نمونههای قورباغه درختی آسیبی نرسد و پس از خونگیری در محل نمونهگیری آزاد شدند. گسترش خون بمدت تقریبی 10 دقیقه در دمای محیط خشک و بمدت 4 دقیقه با متانول مطلق فیکس شد. رنگآمیزی لامها با رنگ گیمسا بمدت ۲۰ دقیقه صورت گرفت، سپس با آب شستشو و در دمای اتاق خشک شدند. بررسی گسترشها بوسیله میکروسکوپ نوری با بزرگنمایی ۱۰۰ به کمک لامل و روغن ایمرسیون صورت گرفت. بطور یکسان ۱۰ میدان برای هر نمونه بررسی شد. سپس شاخصهای طول، عرض و مساحت برای هر کدام از سلولهای خونی موجود در هر میدان دید اندازهگیری شد. برای اندازهگیری طول و عرض از عدسی مدرج، برای محاسبهی مساحت گلبولهای قرمز و هسته آنها از فرمول EL×EW×π/4 و برای گلبولهای سفید (لنفوسیتها، مونوسیتها، نوتروفیلها، ائوزینوفیلها، بازوفیلها) از فرمول A =πr2 استفاده شد. در این فرمولها r برابر با شعاع گلبولهای خون، EL معادل طول اریتروسیت و EW معادل عرض اریتروسیت میباشد (14، 19، 27). عکسها توسط گوشی موبایل سامسونگ مدل Galaxy M51 ثبت شدند. برای آزمون نرمال بودن دادههای کمتر از 2000 از آزمون Shapiro-Wilk و برای دادههای بیشتر از 2000 از آزمون Kolmogorov-Smirnov استفاده شد. اگر مقدار p برای این دو آزمون کمتر از 05/0 باشد، دادهها دارای توزیع غیرنرمال هستند. برای بررسی و مقایسه سلولهای خون و صفات ریختشناسی بین دو جنس نر و ماده، اگر توزیع دادهها نرمال باشد از آزمون T مستقل، در غیر این صورت از آزمونU Mann-Whiteney استفاده میشود. جهت بررسی همبستگی اندازه مساحت گلبولهای قرمز با اندازه SVL (اندازه نمونه یا طول پوزه تا مخرج) در نمونههای قورباغه درختی از ضریب همبستگی اسپیرمن استفاده شد. انجام محاسبات آماری در نرمافزارهای Excel 2016 و SPSS 24 صورت گرفت.
جدول 1- صفات ریختی اندازهگیری شده در قورباغه درختی خاورمیانه، Hyla savignyi با استفاده از کولیس دیجیتال با دقت 01/0 میلیمتر.
|
ردیف |
صفت و تعریف آن |
معادل انگلیسی |
علامت اختصاری |
|
1 |
بزرگترین اندازهی قطر پرده صماخ |
Tympanum diameter |
TD |
|
2 |
اندازه چشم |
Eye diameter |
ED |
|
3 |
فاصله بین دو سوراخ بینی |
Nostril-nostril distance |
NND |
|
4 |
طول پا از شکاف کلواک تا بلندترین انگشت |
Hind-limb length |
HLL |
|
5 |
طول دست از زیر بغل تا نوک بلندترین انگشت |
Fore-limb length |
FLL |
|
6 |
عرض شکم |
Belly width |
BW |
|
7 |
طول پوزه تا مخرج، از نوک پوزه تا مرکزشکاف کلواک |
Snout-vent length |
SVL |
|
8 |
فاصله بین دو اندام حرکتی از زیربغل تا کشاله ران |
Axin-groin length |
AGL |
|
9 |
فاصله بین دو چشم |
Eye-eye length |
EEL |
|
10 |
اندازه سر، از نوک پوزه تا مرز جلویی پرده صماخ |
Head length |
HL |
|
11 |
عرض سر، پهنترین قسمت سر |
Head width |
HW |
نتایج
الف) ریختشناسی
تعداد 67 قورباغه درختی خاورمیانه، Hyla savignyi، (۴۴ نر و 23 ماده) از لحاظ 11 صفت ریختی مورد بررسی قرار گرفت. مساحت بزرگترین و کوچکترین SVL (طول پوزه تا مخرج) بترتیب 82/46 و 14/31 میلیمتر و دامنهی تغییرات در این صفت برابر 68/15 میلیمتر بود. همهی صفات اندازهگیری شده به استثنای NND، EEL، HL و HW دارای پراکنش غیرنرمال بودند (Shapiro-Wilk test; p > 0.05).
صفت SVL در بین گروههای ماده (37/4 ± 18/38 میلیمتر) و نر (61/2 ± 43/36 میلیمتر) تفاوت معناداری ندارد (U-test; p > 0.05). کمترین و بیشترین رقم اندازهگیری شده برای SVL در نرها بترتیب 14/31 و 08/42 میلیمتر و برای مادهها 57/32 و 82/46 میلیمتر میباشد. از 11 صفت ریختی، پنج مورد بین دو جنس نر و ماده تفاوت معنیدار دارند (جدول 2؛ 0.05 > p).
جدول 2- آمار توصیفی صفات ریختشناختی بهمراه نتایج آزمون معنیداری صفات بررسی شده در قورباغه درختی خاورمیانه، Hyla savignyi، بین دو جنس نر و ماده در مجموع دو منطقه شالیزار و دشت پونه. اختصارات: Sex = جنسیت (1 = نر و 2 = ماده)، No. = تعداد، SD = انحراف معیار، Min = حداقل، Max = حداکثر، Sig. = معنیداری. ارقام معنیدار بصورت برجسته ایتالیک مشخص شدهاند.
|
Test used |
Sig. |
Range |
Max |
Min |
Mean±SD |
No. |
Sex |
Characters |
|
U-test |
0.895 |
1.77 |
3.37 |
1.60 |
2.12 ± 0.35 |
44 |
1 |
TD |
|
1.18 |
2.85 |
1.67 |
2.12 ± 0.31 |
23 |
2 |
|||
|
U-test |
0.895 |
2.22 |
4.85 |
2.63 |
3.52 ± 0.61 |
44 |
1 |
ED |
|
1.68 |
4.15 |
2.47 |
3.36 ± 0.35 |
23 |
2 |
|||
|
T-test |
0.355 |
1.84 |
3.86 |
2.02 |
2.99 ± 0.45 |
44 |
1 |
NND |
|
1.33 |
3.86 |
2.53 |
3.09 ± 0.34 |
23 |
2 |
|||
|
U-test |
0.004 |
21.31 |
63.82 |
42.51 |
55.04 ± 4.14 |
44 |
1 |
HLL |
|
28.44 |
69.47 |
41.03 |
58.80 ± 6.37 |
23 |
2 |
|||
|
U-test |
0.022 |
17.14 |
29.62 |
12.48 |
23.73 ± 3.04 |
44 |
1 |
FLL |
|
12.44 |
29.94 |
17.50 |
25.47 ± 2.98 |
23 |
2 |
|||
|
U-test |
0.008 |
14.78 |
25.38 |
10.60 |
19.88 ± 2.54 |
44 |
1 |
BW |
|
9.11 |
26.54 |
17.43 |
21.98 ± 2.75 |
23 |
2 |
|||
|
U-test |
0.256 |
10.94 |
42.08 |
31.14 |
36.43 ± 2.61 |
44 |
1 |
SVL |
|
14.25 |
46.82 |
32.57 |
38.18 ± 4.37 |
23 |
2 |
|||
|
U-test |
0.104 |
12.71 |
31.97 |
19.26 |
26.22 ± 2.77 |
44 |
1 |
AGL |
|
9.87 |
32.88 |
23.01 |
27.08 ± 2.38 |
23 |
2 |
|||
|
T-test |
0.097 |
2.94 |
12.08 |
9.14 |
10.44 ± 0.68 |
44 |
1 |
EEL |
|
3.40 |
12.53 |
9.13 |
10.75 ± 0.82 |
23 |
2 |
|||
|
T-test |
0.045 |
5.17 |
15.99 |
10.82 |
14.14 ± 1.04 |
44 |
1 |
HL |
|
6.10 |
17.33 |
11.23 |
14.77 ± 1.44 |
23 |
2 |
|||
|
T-test |
0.012 |
4.67 |
14.12 |
9.45 |
12.13 ± 0.91 |
44 |
1 |
HW |
|
4.78 |
15.24 |
10.46 |
12.81 ± 1.21 |
23 |
2 |
|||
|
اختصارات صفات ریختی: TD، قطر پرده صماخ؛ ED، قطر چشم؛ NND، فاصله دو سوراخ بینی؛ HLL، طول پا؛ FLL، طول دست؛ BW، عرض شکم؛ SVL، طول پوزه تا مخرج؛ AGL، فاصله زیر بغل تا کشاله ران؛ EEL، فاصله بین دو پلک چشم؛ HL، طول سر؛ HW، عرض سر. |
||||||||
ب) خونشناسی
گلبولهای قرمز: در این مطالعه تعداد 1542 گلبول قرمز خون (شکل 1) اندازهگیری شد. طول گلبول قرمز از 15-2 میکرومتر (میانگین 16/8)، عرض گلبول قرمز از 10-2 میکرومتر (میانگین 39/5)، طول هسته گلبول قرمز از 9-1 میکرومتر (میانگین 75/3) و عرض گلبول قرمز از 7-54/0 میکرومتر (میانگین 06/2) متغیر بود. هر چهار صفت توزیع غیرنرمال را نشان دادند (Shapiro-Wilk test; p = 0.0001). در مجموع دو جمعیت، قورباغههای ماده مقادیر بیشتری برای چهار صفت گلبول قرمز و همچنین مساحت سلول و هسته نسبت به قورباغه نر دارند (U-test; p = 0.0001؛ جدول 3). اندازه مساحت گلبولهای قرمز با اندازه افراد در هرکدام از دو گروه نر (r = -0.03, p = 0.88) و ماده (r = 0.45, p = 0.84) و همچنین در مجموع کل افراد دو گروه (r = 0.08, p = 0.59)، همبستگی معنیداری نشان نمیدهد.
لنفوسیتها: تمام شش صفت مربوط به لنفوسیتها (شکل 1) توزیع غیرنرمال دارند (Shapiro-Wilk test; p = 0.0001). میانگین اندازه مساحت لنفوسیتها در مجموع هر دو جمعیت
18.87 ± 24.37 میکرومتر مربع است که از 20/3 میکرومتر مربع در جنس نر تا 86/138 میکرومتر مربع در جنس ماده متغیر است. میانگین اندازه مساحت هسته لنفوسیت 99/12± 04/16 است که از 34/1 تا 37/97 میکرومتر مربع متغیر است (جدول 4). هر شش صفت مورد مطالعه بین دو جنس تفاوت معناداری دارند، بطوریکه ارقام این صفات در مادهها بیشتر از نرها است (U test; p = 0.0001؛ جدول 4).
جدول 3- آمار توصیفی صفات ریختشناختی گلبولهای قرمز خون بهمراه نتایج آزمون معنیداری صفات بررسی شده در قورباغه درختی خاورمیانه، Hyla savignyi، بین دو جنس نر وماده در مجموع دو منطقه شالیزار و دشت پونه. واحد اندازهگیری طول و عرض μm و مساحت μm2 است. ارقام معنیدار بصورت برجسته ایتالیک مشخص شدهاند.
|
Test used |
Sig. |
Range |
Max |
Min |
Mean±SD |
No. |
Sex |
Characters |
||
|
U-test |
0.0001 |
11.08 |
13.80 |
2.72 |
7.10 ± 2.71 |
879 |
1 |
RBC Length |
||
|
12.46 |
15.27 |
2.81 |
9.56 ± 2.60 |
663 |
2 |
|
||||
|
12.55 |
15.27 |
2.72 |
8.16 ± 2.93 |
1542 |
Total |
|||||
|
U-test |
0.0001 |
8.20 |
10.35 |
2.15 |
4.72 ± 1.82 |
879 |
1 |
RBC Width |
||
|
7.39 |
10.07 |
2.68 |
6.29 ± 1.68 |
663 |
2 |
|
||||
|
8.20 |
10.35 |
2.15 |
5.39 ± 1.93 |
1542 |
Total |
|||||
|
U-test |
0.0001 |
6.65 |
8.11 |
1.46 |
3.27 ± 1.31 |
879 |
1 |
RBC.N.Length |
||
|
8.02 |
9.92 |
1.90 |
4.39 ± 1.28 |
663 |
2 |
|
||||
|
8.46 |
9.92 |
1.46 |
3.75 ± 1.41 |
1542 |
Total |
|||||
|
U-test
|
0.0001 |
5.09 |
5.63 |
0.54 |
1.79 ± 0.76 |
879 |
1 |
RBC.N.Width |
||
|
6.87 |
7.57 |
0.70 |
2.43 ± 0.85 |
663 |
2 |
|
||||
|
7.03 |
7.57 |
0.54 |
2.06 ± 0.86 |
1542 |
Total |
|||||
|
U-test
|
0.0001 |
122.50 |
129.26 |
6.76 |
38.17 ± 29.47 |
879 |
1 |
RBC.S. |
||
|
111.28 |
118.82 |
7.54 |
64.00 ± 28.16 |
663 |
2 |
|
||||
|
122.5 |
129.26 |
6.76 |
49.27 ± 31.60 |
1542 |
Total |
|||||
|
U-test |
0.0001 |
44.38 |
45.63 |
1.25 |
6.71 ± 5.60 |
879 |
1 |
R.N.S. |
||
|
66.70 |
68.29 |
1.59 |
11.57 ± 7.00 |
663 |
2 |
|||||
|
67.04 |
68.29 |
1.25 |
8.79 ± 6.68 |
1542 |
Total |
|||||
|
|
اختصارات: No. = تعداد،SD = انحراف معیار، Min = حداقل، Max = حداکثر، Sig. = معنیداری،= RBC.N.Length طول هسته گلبول قرمز، RBC.N.Width = عرض هسته گلبول قرمز، = R.N.S. اندازه مساحت هسته گلبول قرمز، RBC.S. = اندازه مساحت گلبول قرمز، Sex = جنسیت (1 = نر و 2 = ماده). |
|||||||||
جدول 4- آمار توصیفی صفات ریختشناختی لنفوسیت بهمراه نتایج آزمون معنیداری صفات بررسی شده بین دو گروه نر و ماده قورباغه درختی خاورمیانه، Hyla savignyi، در مجموع دو منطقه شالیزار و دشت پونه. واحد اندازهگیری طول و عرض μm و مساحت μm2. ارقام معنیدار بصورت برجسته ایتالیک مشخص شدهاند.
|
Test used |
Sig. |
Range |
Max |
Min |
Mean±SD |
No. |
Sex |
Characters |
|
U-test |
0.0001 |
12.07 |
13.96 |
1.89 |
4.47 ± 1.84 |
825 |
1 |
Lymphocyte Length |
|
9.68 |
11.95 |
2.27 |
5.69 ± 1.86 |
650 |
2 |
|||
|
12.07 |
13.96 |
1.89 |
5.00 ± 1.94 |
1475 |
Total |
|||
|
U-test |
0.0001 |
9.90 |
11.33 |
1.43 |
3.75 ± 1.56 |
825 |
1 |
Lymphocyte Width |
|
8.94 |
10.73 |
1.79 |
4.89 ± 1.58 |
650 |
2 |
|||
|
9.90 |
11.33 |
1.43 |
4.25 ± 1.66 |
1475 |
Total |
|||
|
U-test |
0.0001 |
10.07 |
11.45 |
1.38 |
3.66 ± 1.53 |
825 |
1 |
L.N.Length |
|
8.33 |
9.93 |
1.60 |
4.65 ± 1.58 |
650 |
2 |
|||
|
10.07 |
11.45 |
1.38 |
4.09 ± 1.62 |
1475 |
Total |
|||
|
U-test
|
0.0001 |
8.93 |
9.66 |
0.73 |
3.01 ± 1.31 |
825 |
1 |
L.N.Width |
|
7.97 |
9.05 |
1.08 |
3.90 ± 1.34 |
650 |
2 |
|||
|
8.93 |
9.66 |
0.73 |
3.40 ± 1.39 |
1475 |
Total |
|||
|
U-test
|
0.0001 |
135.66 |
138.86 |
3.20 |
19.50 ± 17.44 |
825 |
1 |
L.S. |
|
111.26 |
115.56 |
4.30 |
30.57 ± 18.84 |
650 |
2 |
|||
|
135.66 |
138.86 |
3.20 |
24.37 ± 18.87 |
1475 |
Total |
|||
|
U-test |
0.0001 |
96.03 |
97.37 |
1.34 |
12.90 ± 12.06 |
825 |
1 |
L.N.S. |
|
84.36 |
86.20 |
1.84 |
20.04 ± 13.06 |
650 |
2 |
|||
|
96.03 |
97.37 |
1.34 |
16.04 ± 12.99 |
1475 |
Total |
|||
|
اختصارات: No. = تعداد،SD = انحراف معیار، Min = حداقل، Max = حداکثر، .Sig = معنیداری، = L.N.Length طول هسته لنفوسیت، L.N.Width = عرض هسته لنفوسیت، .= L.S اندازه مساحت لنفوسیت، L.N.S.= اندازه مساحت هسته لنفوسیت، Sex = جنسیت (1 = نر و 2 = ماده). |
||||||||
نوتروفیلها: تمام صفات مورد بررسی در نوتروفیلها (شکل 1) توزیع غیرنرمال دارند (Shapiro- Wilk test; p < 0.05). مقادیر کوچکترین و بزرگترین اندازه مساحت نوتروفیلها بترتیب 00/5 و 16/128 میکرومتر مربع است. میانگین اندازه مساحت نوترفیلها 30.77 ± 41.58 میکرومتر مربع میباشد. تمام صفات بین دو جنس تفاوت معنیداری دارد (p < 0.05، U-test؛ جدول 5).
هتروفیلها: تمام صفات مربوط به هتروفیلها (شکل 1) دارای توزیع غیرنرمال میباشند (Shapiro- Wilk test; p < 0.05). میانگین اندازه مساحت هتروفیلها در مجموع دو جمعیت 94/39±59/49 میکرومتر مربع است که از 11/6 تا 31/153 میکرومتر مربع متغیر است. همه شش صفت مورد مطالعه بین قورباغههای نر و ماده تفاوت معنیدار نشان میدهند (U-test, p > 0.05؛ جدول 6).
شکل 1- تصاویر مربوط به سلولهای خونی در قورباغه درختی خاورمیانه، Hyla savignyi، در منطقه مطالعاتی لوداب در استان کهگیلویه و بویراحمد. اختصارات: Er. = گلبولهای قرمز؛ .Tr = ترومبوسیت؛ Neu. = نوتروفیل؛ Lym. = لنفوسیت؛ Mon. = مونوسیت؛ .Het = هتروسیت. الف) گلبولهای قرمز (بزرگنمایی x40) با علامت پیکان سفید مشخص شدهاند؛ ب) سلولهای لنفوسیت بزرگ ( علامت پیکان سفید روبه بالا) و لنفوسیت کوچک (علامت پیکان سفید رو به پائین) (بزرگنمایی x40)؛ سلولهای نوتروفیل (بزرگنمایی x40)؛ سلول هتروفیل (بزرگنمایی x40)؛
جدول 5- آمار توصیفی صفات ریختشناختی نوتروفیل بهمراه نتایج آزمون معنیداری صفات بررسی شده در دو گروه نر و ماده قورباغه درختی خاورمیانه، Hyla savignyi، در دو منطقه شالیزار و دشت پونه. واحد اندازهگیری طول و عرض μm و مساحت μm2 است. ارقام معنیدار بصورت برجسته ایتالیک مشخص شدهاند.
|
Test used |
Sig. |
Range |
Max |
Min |
Mean±SD |
No. |
Sex |
Characters |
|
U-test |
0.0001 |
10.42 |
13.24 |
2.82 |
5.37 ± 2.28 |
238 |
1 |
Neutrophil Length |
|
8.94 |
12.11 |
3.17 |
7.71 ± 2.27 |
217 |
2 |
|||
|
10.42 |
13.24 |
2.82 |
6.48 ±2.56 |
455 |
Total |
|||
|
U-test |
0.0001 |
8.72 |
10.25 |
1.53 |
4.57 ± 1.92 |
238 |
1 |
Neutrophil Width |
|
8.47 |
10.84 |
2.37 |
6.68 ± 2.02 |
217 |
2 |
|||
|
9.31 |
10.84 |
1.53 |
5.57 ± 2.22 |
455 |
Total |
|||
|
U-test |
0.0001 |
4.66 |
5.66 |
1.00 |
2.22 ±0.90 |
238 |
1 |
N.N.Length |
|
5.10 |
6.03 |
0.93 |
2.92 ± 1.04 |
217 |
2 |
|||
|
5.10 |
6.03 |
0.93 |
2.55 ± 1.03 |
455 |
Total |
|||
|
U-test |
0.0001 |
2.80 |
3.37 |
0.57 |
1.31 ± 0.52 |
238 |
1 |
N.N.Width |
|
3.93 |
4.43 |
0.50 |
1.73 ± 0.63 |
217 |
2 |
|||
|
3.93 |
4.43 |
0.50 |
1.50 ± 0.60 |
455 |
Total |
|||
|
U-test |
0.0001 |
122.64 |
127.64 |
5.00 |
28.69 ± 26.84 |
238 |
1 |
.N.S |
|
118.77 |
128.16 |
9.39 |
55.74 ± 28.57 |
217 |
2 |
|||
|
123.16 |
128.16 |
5.00 |
41.58 ± 30.77 |
455 |
Total |
|||
|
U-test |
0.0001 |
18.17 |
18.84 |
0.67 |
3.30 ± 2.89 |
238 |
1 |
N.N.S. |
|
22.04 |
22.51 |
0.47 |
5.59 ± 3.54 |
217 |
2 |
|||
|
22.04 |
22.51 |
0.47 |
4.39 ± 3.41 |
455 |
Total |
|||
|
اختصارات: No. = تعداد،SD = انحراف معیار، Min = حداقل، Max = حداکثر، Sig. = معنیداری، = N.N.Length طول هسته نوتروفیل، N. N. Width = عرض هسته نوتروفیل، .N.S = اندازه مساحت نوتروفیل، .N.N.S = اندازه مساحت هسته نوتروفیل، Sex = جنسیت (1 = نر و 2 = ماده). |
||||||||
جدول 6- آمار توصیفی صفات ریختشناختی هتروفیل بهمراه نتایج آزمون معنیداری صفات بررسی شده در در دو جنس نر و ماده قورباغه درختی خاورمیانه، Hyla savignyi، در دو منطقه شالیزار و دشت پونه. واحد اندازهگیری طول و عرض μm و مساحت μm2 است. ارقام معنیدار بصورت برجسته ایتالیک مشخص شدهاند.
|
Test used |
Sig. |
Range |
Max |
Min |
Mean±SD |
No. |
Sex |
Characters |
|
U-test |
0.0001 |
9.99 |
13.43 |
3.44 |
6.45 ± 3.06 |
104 |
1 |
Heterophile Length |
|
9.23 |
13.16 |
3.93 |
9.38 ± 1.93 |
27 |
2 |
|||
|
9.99 |
13.43 |
3.44 |
7.05 ± 3.09 |
131 |
Total |
|||
|
U-test |
0.0001 |
10.24 |
12.02 |
1.78 |
5.34 ± 2.58 |
104 |
1 |
Heterophile Width |
|
8.37 |
11.60 |
3.23 |
8.23 ± 1.81 |
27 |
2 |
|||
|
10.24 |
12.02 |
1.78 |
5.93 ± 2.69 |
131 |
Total |
|||
|
U-test |
0.0001 |
4.89 |
6.16 |
1.27 |
2.81 ± 1.27 |
104 |
1 |
H.N.Length |
|
5.23 |
6.26 |
1.03 |
3.91 ± 1.18 |
27 |
2 |
|||
|
5.23 |
6.26 |
1.03 |
3.03 ± 1.32 |
131 |
Total |
|||
|
U-test |
0.0001 |
3.04 |
3.77 |
0.73 |
1.58 ± 0.70 |
104 |
1 |
H.N.Width |
|
3.03 |
3.70 |
0.67 |
2.20 ± 0.75 |
27 |
2 |
|||
|
3.10 |
3.77 |
0.67 |
1.70 ± 0.74 |
131 |
Total |
|||
|
U-test |
0.0001 |
147.20 |
153.31 |
6.11 |
41.69 ± 38.74 |
104 |
1 |
H.S. |
|
139.90 |
152.61 |
12.71 |
80.02 ±28.70 |
27 |
2 |
|||
|
147.20 |
153.31 |
6.11 |
49.59 ± 39.94 |
131 |
Total |
|||
|
U-test |
0.0001 |
21.17 |
22.21 |
1.04 |
5.22 ± 4.70 |
104 |
1 |
H.N.S. |
|
20.41 |
21.10 |
0.69 |
9.24 ± 4.95 |
27 |
2 |
|||
|
21.52 |
22.21 |
0.69 |
6.04 ± 5.00 |
131 |
Total |
|||
|
اختصارات: No. = تعداد،SD = انحراف معیار، Min = حداقل، Max = حداکثر، Sig. = معنیداری، H. N. Length = طول هسته هتروفیل، |
||||||||
مونوسیتها: در مونوسیتها (شکل 1) تنها دو صفت از شش صفت (طول سلول و طول هسته مونوسیت) مورد مطالعه توزیع نرمال دارند (Shapiro- Wilk test; p < 0.05). میانگین اندازه مساحت مونوسیتها در هر دو جمعیت 58/28±55/55 میکرومتر مربع است که از 88/12 تا 92/126 میکرومتر مربع در تغییر است. دو صفت (طول مونوسیت وطول هسته مونوسیت) بین دو جنس نر و ماده، تفاوت معنیدار دارند (T-Test, p < 0.05؛ جدول 7).
جدول 7- آمار توصیفی صفات ریختشناختی مونوسیت بهمراه نتایج آزمون معنیداری صفات بررسی شده در جنسهای نر و ماده قورباغه درختی خاورمیانه، Hyla savignyi، در دو منطقه شالیزار و دشت پونه. واحد اندازهگیری طول و عرض μm و مساحت μm2 است.
|
Test used |
Sig. |
Range |
Max |
Min |
Mean±SD |
No. |
Sex |
Characters |
|
T-test |
0.002 |
7.76 |
11.39 |
3.63 |
7.46 ± 2.19 |
14 |
1 |
Monocyte Length |
|
7.05 |
12.21 |
5.16 |
9.57 ± 1.79 |
28 |
2 |
|||
|
8.58 |
12.21 |
3.63 |
8.86 ± 2.15 |
42 |
Total |
|||
|
U-test |
0.431 |
5.90 |
9.45 |
3.55 |
6.34 ± 1.89 |
14 |
1 |
Monocyte Width |
|
7.92 |
11.20 |
3.28 |
5.93 ± 2.45 |
28 |
2 |
|||
|
7.92 |
11.20 |
3.28 |
6.06 ± 2.26 |
42 |
Total |
|||
|
T-test |
0.019 |
7.14 |
9.93 |
2.79 |
5.73 ± 1.87 |
14 |
1 |
M.N.Length |
|
6.22 |
9.15 |
2.93 |
7.01 ± 1.47 |
28 |
2 |
|||
|
7.14 |
9.93 |
2.79 |
6.58 ± 1.70 |
42 |
Total |
|||
|
U-test |
0.317 |
4.11 |
5.51 |
1.40 |
3.29 ± 1.18 |
14 |
1 |
M.N.Width |
|
6.08 |
7.45 |
1.37 |
3.87 ± 1.49 |
28 |
2 |
|||
|
6.08 |
7.45 |
1.37 |
3.67 ± 1.40 |
42 |
Total |
|||
|
U-test |
0.709 |
94.05 |
106.93 |
12.88 |
50.97 ± 28.51 |
14 |
1 |
M.S. |
|
108.85 |
126.92 |
18.07 |
57.85 ± 28.86 |
28 |
2 |
|||
|
114.04 |
126.92 |
12.88 |
55.55 ± 28.58 |
42 |
Total |
|||
|
U-test |
0.128 |
49.28 |
53.19 |
3.91 |
20.69 ± 13.66 |
14 |
1 |
M.N.S. |
|
63.10 |
67.11 |
4.01 |
28.53 ± 15.07 |
28 |
2 |
|||
|
63.2 |
67.11 |
3.91 |
25.91 ± 14.92 |
42 |
Total |
|||
|
اختصارات: No. = تعداد،SD = انحراف معیار، Min = حداقل، Max = حداکثر، .Sig = معنیداری، M.N.Length = طول هسته مونوسیت، M.N.Width = عرض هسته مونوسیت، M.S. = اندازه مساحت مونوسیت،M.N.S. = اندازه مساحت هسته مونوسیت، Sex = جنسیت (1 = نر و 2 = ماده). |
||||||||
ترومبوسیتها: در ترومبوسیتها (شکل 1)، تمام صفات مورد مطالعه دارای توزیع غیرنرمال هستند (Shapiro- Wilk test; p < 0.05). میانگین اندازه مساحت ترومبوسیت 71/18±02/30 میکرومتر مربع است که از 87/3 تا 84/97 میکرومتر مربع متغیر است. تمام شش صفت مورد مطالعه در مادهها بهصورت معنیداری بزرگتر از نرها است (U-test, p < 0.05؛ جدول 8).
جدول 8- آمار توصیفی صفات ریختشناختی ترومبوسیت بهمراه نتایج آزمون معنیداری صفات بررسی شده در جنسهای نر و ماده قورباغه درختی خاورمیانه،
Hyla savignyi، در دو منطقه شالیزار و دشت پونه. واحد اندازهگیری طول و عرض μm و مساحت μm2 است. ارقام معنیدار بصورت برجسته ایتالیک مشخص شدهاند.
|
Test used |
Sig. |
Range |
Max |
Min |
Mean±SD |
No. |
Sex |
Characters |
|
U-test |
0.0001 |
9.87 |
12.51 |
2.64 |
5.51 ± 2.61 |
77 |
1 |
Thrombocyte Length |
|
13.23 |
15.74 |
2.51 |
9.18 ± 2.84 |
154 |
2 |
|||
|
13.23 |
15.74 |
2.51 |
7.95 ± 3.26 |
231 |
Total |
|||
|
U-test |
0.0001 |
4.29 |
5.73 |
1.44 |
2.59 ± 1.11 |
77 |
1 |
Thrombocyte Width |
|
7.05 |
8.75 |
1.70 |
3.81 ± 1.11 |
154 |
2 |
|||
|
7.31 |
8.75 |
1.44 |
3.40 ± 1.24 |
231 |
Total |
|||
|
U-test |
0.0001 |
7.58 |
9.31 |
1.73 |
3.83 ± 1.80 |
77 |
1 |
T.N.Length |
|
11.68 |
13.69 |
2.01 |
5.97 ± 1.86 |
154 |
2 |
|||
|
11.96 |
13.69 |
1.73 |
5.25 ± 2.10 |
231 |
Total |
|||
|
U-test
|
0.0001 |
3.02 |
3.92 |
0.90 |
1.85 ± 0.75 |
77 |
1 |
T.N.Width |
|
3.54 |
4.69 |
1.15 |
2.64 ± 0.72 |
154 |
2 |
|||
|
3.79 |
4.69 |
0.90 |
2.37 ± 0.82 |
231 |
Total |
|||
|
U-test
|
0.0001 |
58.45 |
62.32 |
3.87 |
16.55 ± 14.90 |
77 |
1 |
T.S. |
|
93.17 |
97.84 |
4.67 |
36.76 ± 16.72 |
154 |
2 |
|||
|
93.97 |
97.84 |
3.87 |
30.02 ± 18.71 |
231 |
Total |
|||
|
U-test |
0.0001 |
34.04 |
35.60 |
1.56 |
8.18 ± 7.39 |
77 |
1 |
T.N.S. |
|
39.65 |
42.01 |
2.36 |
16.59 ± 7.77 |
154 |
2 |
|||
|
40.45 |
42.01 |
1.56 |
13.78 ± 8.60 |
231 |
Total |
|||
|
اختصارات: No. = تعداد،SD = انحراف معیار، Min = حداقل، Max = حداکثر، .Sig. = معنیداری، T.N.Length = طول هسته ترومبوسیت، T.N.Width = عرض هسته ترومبوسیت، .T.S = اندازه مساحت ترومبوسیت، .T.N.S = اندازه مساحت هسته ترومبوسیت، Sex = جنسیت (1 = نر و 2 = ماده). |
||||||||
بحث و نتیجهگیری
تفاوتهای ریختی: براساس نتایج این پژوهش، تمام صفات قابل اندازهگیری که بین دو جنس نر و ماده Hyla savignyi بررسی شدهاند، بیانگر تفاوتهای معنیدار در صفات HLL، FLL، BW، HL و HW هستند. دو شکلی جنسی به وجود تفاوتهای ریختی بین جنسهای نر و مادهی یک گونه اشاره دارد (9). اگر ویژگیهای جنسی ثانویه در دو شکلی جنسی و نیز میانگین صفات ریختشناسی در دوزیستان بیدم بررسی شود، اطلاعات بهدستآمده از دو جنس نر و ماده یکسان نخواهد بود. ویژگیهای جنسی ثانویه که توزیع گسسته دارند، اغلب در دوزیستان بیدم نر یافت شده و در مادهها غایب هستند. مثلاً، در جنس نر کیسه صوتی (1) و جسم پینهای روی انگشتان دست قابل مشاهده است که بیانگر وجود دوشکلی جنسی است. اما ویژگیهای ریختشناختی توزیع پیوستهای دارند و در نتیجه این دسته از تفاوتهای جنسی را میتوان با سطح نمایش، جهتگیری و یا ساختار توصیف کرد (33). برای مثال با احتساب جهتگیری تفاوتهای جنسی، در بیشتر خانوادههای Hylidae بجز چند نمونه استثناء، مادهها جثه درشتتری نسبت به قورباغههای نر دارند (38). بعنوان مثال، با بررسی پنج گونه از قورباغههای فون اوکراین، میانگین طول بدن مادهها از قورباغههای نر بیشتر بوده است (34) و فقط در گونه Rana arvalis جثه قورباغههای نر بزرگتر از مادهها گزارش شده است. علت این تفاوت را در سه عامل شامل الف) تفاوت در پویایی دو جنس در طول دوره رشد و بلوغ جسمی، ب) تفاوت دو جنس در فرآیند تولیدمثل و ج) تفاوت در میزان مرگ و میر دو جنس در مرحله زمینی چرخه حیات میتوان جستجو کرد (31). باید اضافه نمود که دلایلی همچون، الف) بهبود عملکرد دفاعی و میزان فرار از شکارچی، ب) افزایش تعداد، نوع و جثه طعمههای در دسترس (15) و ج) کاهش مصرف انرژی و افزایش اینرسی حرارتی که دلیل اصلی عملکرد بهتر هنگام کمبود منابع تغذیه است (35) میتوانند باعث تفاوت جثه در دو جنس نر و ماده باشند. عوامل دو شکلی جنسی را میتوان به دو دسته عوامل آنی و عوامل غایی نیز تقسیم کرد؛ برای مثال تفاوت در میزان هورمون رشد از عوامل آنی (30) و انتخاب طبیعی، انتخاب جنسی و انتخاب باروری از عوامل غایی هستند (29). از مزایای جثه بزرگتر برای قورباغههای ماده میتوان به مواردی همچون، الف) فضای بزرگتر حفره بدنی برای باروری بیشتر که عاملی غایی بوده و باعث بالا رفتن میزان باروری میشود (30) و ب) تولید بچهقورباغههایی با جثه بزرگتر که در نتیجه آن، نوزادهای بزرگتر شانس بیشتری برای بقا دارند (20، 39)، اشاره کرد.
هماتولوژی: مهمترین عملکرد گلبول قرمز، انتقال اکسیژن به بافتها و جمعآوری دیاکسیدکربن از آنهاست. نسبت سطح به حجم گلبول قرمز عاملی تعیینکننده در بافتهاست؛ بنابراین میزان تبادلات یک گلبول قرمز کوچک، بالاتر از میزان تبادلات یک گلبول قرمز بزرگتر است. در مهرهداران پست یا دوزیستان بیدمی که پیشینه تکاملی چندان موفقی ندارند (مانند دهانگردان، الاسموبرانشها و یورودلاها) اندازه گلبول قرمز بزرگتر از دیگر دوزیستان بیدم است؛ در مقابل، در مهرهدارانی همچون پستانداران که پیشینه تکاملی قابل قبولی دارند، گلبولهای قرمز ابعاد کوچکتری داشته و هسته ندارند (25، 37). اما در قورباغهها، گلبولهای قرمز هسته دارند و مانند گلبولهای قرمز دیگر دوزیستان، بیضیشکل بوده و نیز هستهای بیضوی دارند. سیتوپلاسم آنها به رنگ آبی متمایل است و در رنگآمیزی گیمسا یکنواخت هستند. هسته گلبولهای قرمز بالغ بازوفیلی هستند (27) و همانند دیگر دوزیستان بیدم، ابعاد آنها در گونههای فعالتر، کوچکتر بوده و در گونههایی که اکسیژن کمتری مصرف میکنند اندازه گلبولهای قرمز بزرگتر است (18، 41).
چهار گلبول سفید مونوسیت، لنفوسیت، نوتروفیل، هتروفیل و نیز ترومبوسیت در این پژوهش اندازهگیری شده است. بر اساس نتایج بهدستآمده، درمقایسه این سلولها در دو جنس نر و ماده، ابعاد همه گلبولهای سفید تفاوتی معنادار دارند. اندازه لکوسیت، بسته به گونه، فصل انجام آزمایش، جنس، تغذیه هر قورباغه و برخی دیگر از شرایط جسمی مانند احتمال ابتلای قورباغه به بیماریها، متفاوت است (4)؛ برای مثال، عفونتهای انگلی باعث افزایش مونوسیت و لکوسیت میشود (44).
اختلاف در اندازه سلولهای خون در بین دو جنس قورباغهها میتواند به دلیل انتخاب جنسی ایجاد شده باشد. در این فرآیند، اندازه بزرگتر سلولهای خون در قورباغههای ماده به آنها مزایای خاصی در زمینه تولیدمثل میبخشد. بعبارت دیگر، قورباغههای ماده با سلولهای خونی بزرگتر توانایی بهتری در حمل اکسیژن و همچنین سیستم ایمنی قویتری نسبت به قورباغههای نر دارند که واجد سلولهای خونی کوچکتری هستند (42). این اختلاف در اندازه سلولهای خون بطور مستقیم با سلامتی قورباغههای ماده در ارتباط است. بعبارت دقیقتر، سلولهای خونی بزرگتر به قورباغههای ماده مزایایی میبخشند که به افزایش بقا و موفقیت تولیدمثلی آنها کمک میکند. این امر نشاندهنده نقش مهم اندازه سلولهای خون در بقاء و تکامل این موجودات است (28).
یکی دیگر از دلایل بزرگی سلولهای خونی قورباغه ماده نسبت به قورباغههای نر هورمونهای جنسی ماده، مانند استروژن است که نقش مهمی در رشد و نمو قورباغههای ماده ایفا میکنند. این هورمونها میتوانند بر اندازه و شکل سلولهای خون نیز تأثیر بگذارند. استروژن ممکن است به چند طریق بر اندازه سلولهای خون تأثیر بگذارد. این هورمون میتواند باعث افزایش رشد و تقسیم سلولهای خون شود. همچنین میتواند باعث افزایش تولید پروتئینهای ساختاری سلولهای خون شود. اندازه بزرگتر سلولهای خون ممکن است به قورباغههای ماده در حمل و نقل اکسیژن و مواد مغذی کمک کند. این امر بویژه در دوران تولیدمثلی و تخمگذاری، زمانی که قورباغههای ماده به اکسیژن و مواد مغذی بیشتری نیاز دارند، از اهمیت ویژهای برخوردار است.
تشکر و قدردانی
نویسندگان مراتب تشکر صمیمانه خود از مسئولان دانشگاه یاسوج که تیم تحقیقاتی در انجام این پژوهش یاری نمودند را تقدیم میدارند. همچنین نویسنده اول مراتب تقدیر و تشکر صمیمانه خود از پدر بزرگوار که در جمعآوری نمونه یاریگر بودند، و از همسر مهربان که در تمام طول تحصیل همراه و همگام بودند را به عمل میآورد.
| Article View | 1,149 |
| PDF Download | 428 |
Journal of Animal Research
(Iranian Journal of Biology)