تاثیر جایگزینی روغن ماهی جیره با روغن حیوانی و گیاهی بر فراسنجه های بیوشیمیایی و ایمنی سرم خون ماهی قزل آلای رنگین کمان (Oncorhynchus mykiss)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
سپیده عالمی 1
سارا جرجانی 1
افشین قلیچی 2
رضوان اله کاظمی 3
زهرا غیاثوند 1
1 گروه شیلات، دانشکده منابع طبیعی، واحد آزادشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، آزادشهر، ایران
2 شیلات، دانشکده منابع طبیعی، واحد آزادشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، آزادشهر، ایران
3 انستیتو تحققات بین المللی ماهیان خاویاری، موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور، رشت ایران
10.22034/jar.2025.8457.1971
چکیده
جهت بررسی تاثیر جایگزینی روغن پیه گاو و روغن کانولا به جای روغن ماهی جیره بر فراسنجه‌های بیوشیمیایی سرم خون ماهی قزل‌آلای رنگین‌کمان (Oncorhynchus mykiss)، 250 عدد ماهی با وزن متوسط حدود 20 گرم انتخاب و به صورت تصادفی با 3 تکرار به صورت: تیمار 1 یا شاهد (جیره حاوی 100% روغن ماهی)، تیمار 2 (جیره حاوی 50% روغن ماهی و 50% روغن پیه گاو)‌، تیمار3 (جیره حاوی 50% روغن ماهی و 50% روغن کانولا) و تیمار 4 (جیره حاوی 50% روغن ماهی و 25% روغن پیه گاو و 25% روغن کانولا) در حوضچه فایبرگلاس 500 لیتری تیماربندی و دو نوبت در روز به مدت 90 روز غذادهی شدند. جهت سنجش فراسنجه‌های رشد، در پایان دوره زیست‌سنجی از ماهیان به عمل آمد. همچنین جهت سنجش شاخص‌های بیوشیمیای سرم خون، از سیاهرنگ ساقه دمی ماهیان خونگیری به عمل آمد. نتایج بدست نشان داد که بیشترین میانگین وزن نهایی، میزان افزایش وزن و درصد زنده‌مانی، متعلق به تیمار 1 و 4 و کمترین مقدار متعلق به تیمار 2 بود (05/0≥P). مقدار کلسترول در نمونه‌ شاهد بیشترین و مقدار آن در تیمار 3 کمتر از سایر تیمارها بود (05/0≥P). کمترین مقدار تری‌گلیسرید در تیمار 2 مشاهده شد (05/0≥P). بیشترین سطح گلوکز و کورتیزول در تیمار 2 مشاهده شد (05/0≥P). در تحقیق حاضر تفاوت معنی‌داری در مقدار ایمونوگلبولین و لیزوزیم بین تیمارهای مختلف مشاهده نشد. نتایج تحقیق حاضر نشان داد که جایگزینی 25% روغن پیه گاو و 25% روغن کانولا به جای روغن ماهی در جیره ماهی قزل‌آلای رنگین‌کمان قابل توصیه است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

The effect of replacing dietary fish oil with animal and vegetable oil on biochemical and immune parameters of rainbow trout (Oncorhynchus mykiss) serum

نویسندگان English

Sepideh Alami 1
Sarah Jorjani 1
Afshin Ghelichi 2
Rezvanollah Kazemi 3
Zahra Ghiasvand 1
1 Deps. of Fisheries, Faculty of Natural Resources, Azadshahr Branch, Islamic Azad University, Azadshahr, Iran.
2 Deps. of Fisheries, Faculty of Natural Resources, Azadshahr Branch, Islamic Azad University, Azadshahr, Iran.
3 International Sturgeon Research Institute, Iranian Fisheries Science Research Institute, Rasht, Iran.
چکیده English

The aim of this study was to investigate the effect of replacing beef tallow and canola oil with dietary fish oil on hematological parameters of rainbow trout (Oncorhynchus mykiss). For this purpose, 250 fish with an average weight of about 20 grams were selected and randomly with 3 replications as: treatment 1 or control (diet containing 100% fish oil), treatment 2 (diet containing 50% fish oil and 50% beef tallow, treatment 3 (diet containing 50% fish oil and 50% canola oil) and treatment 4 (diet containing 50% fish oil, 25% beef tallow and 25% canola oil) were treated in a 500 liter fiberglass basin. The fish were fed twice for 90 days. At the end, blood samples were taken from the caudal vein and blood indices were measured. The results showed that the highest mean final weight, weight gain and survival rate belonged to treatment 1 and 4 and the lowest amount of these parameters belonged to treatment 2 (P≥0.05). The amount of cholesterol in the control sample was the highest. The amount of cholesterol in treatment 3 was lower than other treatments. The lowest amount of triglyceride was observed in treatment 2. The highest levels of glucose and cortisol were observed in treatment 2. No significant difference in the amount of immunoglobulin and lysozyme was observed among different treatments. According to the results the replacement of 25% beef tallow oil and 25% canola oil instead of fish oil in Rainbow trout diet is possible.

کلیدواژه‌ها English

Rainbow trout
Fish oil
Beef tallow
Canola oil
Biochemical and immune parameters of blood serum

تاثیر جایگزینی روغن ماهی جیره با روغن حیوانی و گیاهی بر فراسنجه­های بیوشیمیایی و ایمنی سرم خون ماهی قزل­آلای رنگین­کمان (Oncorhynchus mykiss)

سپیده عالمی1، سارا جرجانی1، افشین قلیچی1*، رضوان­اله کاظمی2و زهرا غیاثوند1

1 ایران، آزادشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد آزادشهر، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، گروه شیلات

2 ایران، رشت، موسسه تحقیقات شیلاتی کشور، انستیتو تحقیقات بین­المللی ماهیان خاویاری

تاریخ دریافت: 22/3/1403          تاریخ پذیرش: 23/4/1404

چکیده

جهت بررسی تاثیر جایگزینی روغن پیه گاو و روغن کانولا به جای روغن ماهی جیره بر فراسنجه­های بیوشیمیایی سرم خون ماهی قزل­آلای رنگین­کمان (Oncorhynchus mykiss)، 250 قطعه ماهی با وزن متوسط حدود 20 گرم انتخاب و به صورت تصادفی با 3 تکرار به صورت: تیمار 1 یا شاهد (جیره حاوی 100% روغن ماهی)، تیمار 2 (جیره حاوی 50% روغن ماهی و 50% روغن پیه گاو)­، تیمار3 (جیره حاوی 50% روغن ماهی و 50% روغن کانولا) و تیمار 4 (جیره حاوی 50% روغن ماهی و 25% روغن پیه گاو و 25% روغن کانولا) در حوضچه فایبرگلاس 500 لیتری تیماربندی و دو نوبت در روز به مدت 90 روز غذادهی شدند. جهت سنجش فراسنجه­های رشد، در پایان دوره زیست­سنجی از ماهیان به عمل آمد. همچنین جهت سنجش شاخص­های بیوشیمیای سرم خون، از سیاهرنگ ساقه دمی ماهیان خونگیری به عمل آمد. نتایج بدست نشان داد که بیشترین میانگین وزن نهایی، میزان افزایش وزن و درصد زنده­مانی، متعلق به تیمار 1 و  4 و کمترین مقدار متعلق به تیمار 2 بود (05/0≥P). مقدار کلسترول در نمونه­ شاهد بیشترین و مقدار آن در تیمار 3 کمتر از سایر تیمارها بود (05/0≥P). کمترین مقدار تری­گلیسرید در تیمار 2 مشاهده شد (05/0≥P). بیشترین سطح گلوکز و کورتیزول در تیمار 2 مشاهده شد (05/0≥P). در تحقیق حاضر تفاوت معنی­داری در مقدار ایمونوگلبولین و لیزوزیم بین تیمارهای مختلف مشاهده نشد. نتایج تحقیق حاضر نشان داد که جایگزینی 25% روغن پیه گاو و 25% روغن کانولا به جای روغن ماهی در جیره ماهی قزل­آلای رنگین­کمان قابل توصیه است.

واژه­های کلیدی: قزل­آلای رنگین­کمان (Oncorhynchus mykiss)، روغن ماهی، روغن پیه گاو، روغن کانولا، فراسنجه­های بیوشیمیایی و ایمنی سرم خون

* نویسنده مسئول، پست الکترونیکی: afshin.ghelichi@iau.ac.ir

مقدمه

 

ماهی قزل­آلای رنگین کمان با دارا بودن ویژگی­های منحصر به فرد از جمله کیفیت گوشت، اهلی شدن سریع و آسان، سخت­گیر نبودن در غذاگیری، امکان پرورش متراکم، طول نسبتاً کوتاه دوره پرورش و مقاومت ماهی به طیف وسیعی از شرایط فیزیکوشیمیایی محیط از گونه­های مهم و تجاری در ایران و جهان جهت تأمین پروتئین مورد نیاز جوامع بشری می­باشد. چربی و اسیدهای چرب سازنده آنها به همراه پروتئین­ها اصلی­ترین جزء ترکیبات آلی بدن ماهی بوده و منبع اصلی انرژی سوخت و ساز برای رشد، تولید مثل، حرکت، مهاجرت بوده و در تکامل جنینی، تخم­ریزی، سیستم ایمنی، عکس­العمل­های استرسی و در مکانیزم آداپتاسیون نقش بسیار مهمی دارند (38). همچنین چربی­ها نقش اساسی در عملکرد بهینه آبشش، کلیه، تکامل سیستم عصبی و بینایی دارند (27).

عمده­ترین منبع چربی در جیره­های غذایی در صنعت آبزی­پروری روغن ماهی می­باشد. در حالی که روغن ماهی بهترین منبع تامین کننده اسیدهای چرب چندغیراشباع در جیره غذایی ماهی است، اما استفاده از این روغن­ها در تغذیه آبزیان دارای چندین اشکال است، به طوری که توسعه پایدار صنعت آبزی­پروری را دچار مشکل کرده است. اولاً با توجه به رشد سریع صنعت آبزی­پروری نیاز به روغن ماهی به عنوان منبع چربی در جیره­های غذایی روز به روز در حال افزایش می­باشد. بررسی­های مختلف نشان داده است که %87 تولید جهانی روغن ماهی در صنعت آبزی پروری استفاده می­شود (37). به طور میانگین برای تولید یک کیلوگرم ماهی پرورشی تقریبا 9/1 کیلوگرم ماهی وحشی، به منظور تولید آرد و روغن ماهی مصرف می­شود (29). پیش­بینی شده است که تا سال 2050 کاهش شدیدی در صید تمامی گونه­های وحشی آبزیان رخ خواهد داد و این امر می­تواند صنعت آبزی­پروری را به دلیل عدم امکان تهیه روغن ماهی، تهدید نماید و آن را با نگرانی های شدید جهانی روبرو کند (36).

در حال حاضر صنعت خوراک آبزیان نیاز شدیدی به یافتن جایگزین های مناسب برای روغن ماهی دارد و در سالهای اخیر مطالعات مختلفی در این باره انجام شده است. روغن­های گیاهی و روغن­های حیوانی می­توانند تا حدودی جایگزین مناسبی برای روغن ماهی در جیره غذایی آبزیان باشند. مطالعات مختلفی نشان داده که روغن­های گیاهی به دلیل ویژگی­هایی از جمله سهولت دسترسی، قیمت پایین و پایداری بالا نسبت به روغن ماهی می­توانند جایگزین مناسب برای روغن ماهی باشد (40). روغن­های گیاهی معمولاً حاوی مقادیر زیادی اسیدهای چرب چندغیر اشباع (PUFA) مانند لینولئیک اسید (LA, 18:2n-6) و آلفا لینولنیک اسید (LNA,18:3n-3) می­باشند، ولی عاری از اسیدهای چرب چندغیراشباع بلندزنجیره (HUFA) می­باشند.

روغن کانولا منبعی سرشار از ویتامین­هایE ، K و چربی­های گیاهی مفید است که به سلامت قلب کمک شایانی می­کند (7). این روغن در برابر نور مقاوم است و تغییرات پراکسیدی آن در مقایسه با سایر روغن­ها تقریباً صفر است. روغن کانولا در مقایسه با روغنهای آفتابگردان، ذرت و سویا به دلیل حضور اسیدهای چرب اشباع نشده و فقدان کلسترول از کیفیت تغذیه ی بالاتری برخوردار است. میزان اسیدهای چرب اشباع موجود در روغن کانولا بسیار پایین است (7 درصد) در حالی که میزان اسیدهای چرب غیراشباع آن، بخصوص اسید چرب امگا-3 آلفا لینولنیک آن بالاست (11 درصد). روغن کانولا به علت تناسب مطلوب لینولئیک اسید به لینولنیک اسید (نسبت 2:1) از نظر مصرف­کنندگان مطلوب­تر است و بیشتر مورد استفاده قرار می­گیرد (28)

از طرفی روغن­های حیوانی از جمله روغن طیور و روغن­های دامی را می­توان به عنوان یک جایگزین پایدار به جای روغن ماهی مورد استفاده قرار داد. استفاده از روغن­های دامی هنوز به ندرت در صنعت آبزی­پروری مورد استفاده قرار گرفته است (13، 15، 16) و تنها چند مطالعه در این خصوص انجام شده است که می­توان به تحقیق روی شاه­ماهی دم­زرد (Seriola lalandi) (8)، سیم دریایی (Sparus aurata) (32) و سی­باس اروپایی (Dicentrarchus labrax) (24) اشاره نمود.

صنایع کشاورزی- غذایی همیشه، محصولات جنبی کم ارزش نظیر منابع چربی در پروسه تولید و فرآوری خود تولید می­کند که می­توان آنها را در خوراک آبزیان مورد استفاده قرار داد. چربی­های دامی غنی از اسیدهای چرب اشباع شده (SFA) می­باشند. به هر حال اسیدهای چرب حیوانی (دام و طیور) از لحاظ اسیدهای چرب چندغیراشباع فقیر می­باشند (40). به خصوص اسیدهای چرب بلندزنجیره گروه امگا- 3 که در ماهیان دریایی به وفور یافت می­شود و نقش مهمی در سلامت انسان دارد، فقط در مقادیر اندکی در چربی­های حیوانی موجود است (40).

جایگزینی منابع مختلف روغن (گیاهی و حیوانی) به جای روغن ماهی می­تواند به جهت 1- متفاوت بودن ترکیب اسیدهای چرب آنها  2- متفاوت بودن درجه اشباعیت  3- متفاوت بودن قابلیت هضم 4- متفاوت بودن ویژگی­هایی نظیر دمای ذوب 5- وجود برخی عوامل ضد تغذیه ای (ANFs) در روغن­های گیاهی،  بر شاخص­های فیزیولوژیک ماهی نظیر رشد ماهی، ترکیب اسید چرب عضله و کبد، فاکتور­های خون، بیوشیمی خون، کمیت و کیفیت آنزیم­های کبدی، فعالیت آنزیم­های آنتی­اکسیدانی، فرآیند گوارش و جذب غذا، مقدار آنزیم­های گوارشی، بافت و ساختار کبد و روده ماهی و هضم چربی و پروتئین و .... تاثیر بگذارد.

لذا در این مطالعه سعی خواهد شد تا تاثیر جایگزینی روغن ماهی جیره با روغن پیه گوساله، روغن گیاهی کانولا و مخلوط روغن پیه گوساله و روغن کانولا بر فراسنجه­های بیوشیمیایی سرم خون ماهی قزل­آلای رنگین­کمان  مورد بررسی قرار گیرد.

 

مواد و روشها

کلیه مراحل اجرایی این تحقیق در کارگاه آموزشی و پژوهشی آبزی­پروری دانشگاه آزاد اسلامی واحد آزادشهر انجام شد. جهت انجام عملیات پرورشی از تعداد 12 حوضچه  فایبرگلاس 500 لیتری در کنار یکدیگر در محیط سالن استفاده شد.

بچه­ماهیان از یکی از مراکز پرورشی ماهیان سردابی استان گلستان تهیه شد. تعداد 250 قطعه ماهی با وزن متوسط حدود 20 گرم و طول متوسط 09/12 سانتی­متر انتخاب و بعد از آداپتاسیون به حوضچه­های 500 لیتری منتقل شد. قبل از انتقال ماهیان به حوضچه­ها، وزن و طول کل ماهیان اندازه­گیری شد. در هر یک از 12 حوضچه فایبرگلاس 500 لیتری تعداد 20 قطعه ماهی قرار داده شد.

تیمارهای آزمایشی به این شرح بود: تیمار 1 (شاهد): جیره حاوی 100% روغن ماهی، تیمار 2: جیره حاوی 50% روغن ماهی و 50% روغن دامی ­(گوساله)، تیمار 3: جیره حاوی 50% روغن ماهی و 50% روغن گیاهی (کانولا)، تیمار 4: جیره حاوی 50% روغن ماهی و 25% روغن دامی (گوساله) و 25% روغن گیاهی ­(کانولا)

جیره­های غذایی تهیه شده در تحقیق بر اساس تیمارهای آزمایشی طراحی شد (جدول 1). سپس جیره بر روی سطحی تمیز پخش شد تا در مجاورت هوا خشک شوند. سپس هر جیره در ظرف­های جداگانه که قبلا توسط برچسب کدگذاری شده بود، قرار داده شد. روغن ماهی (شرکت مهدانه البرز) و روغن گیاهی کانولا (شرکت فامیلا) از شرکت­های معتبر تهیه شد. چربی دامی (گوساله) از کشتارگاه­های صنعتی تهیه و و طبق روش­های معمول، روغن­گیری شد. به این صورت که بعد از پاک کردن به قطعات کوچک­تر بریده و درون ظرفی بر روی شعله کم قرار داده شد. بعد از ذوب شدن روغن، از صافی عبور داده و در یخچال نگهداری گردید. ترکیب شیمیایی جیره نیز در جدول 2 آورده شده است.

ماهیان به میزان 3 تا 4 درصد بیوماس در 2 وعده صبح و عصر به صورت دستی به مدت 90 روز غذادهی شدند. بعد از هربار زیست­سنجی و تعیین متوسط بیومس موجود در حوضچه‌ها میزان غذای مورد نیاز بر اساس وزن بدن ماهیان تعیین شد. زیست­سنجی از تمام ماهیان در انتهای دوره انجام شد.

- بررسی فراسنجه­های فیزیکی و شیمیایی:

ویژگی­های آب و شرایط محیطی شامل درجه حرارت (برحسب درجه سانتی­گراد) و اکسیژن محلول (میلی گرم بر لیتر) به صورت روزانه توسط دستگاه اکسیژن­سنج و دماسنج اندازه­ گیری و اطلاعات آنها ثبت شد. با توجه به نتایج ثبت شده دمای آب در طول دوره 22/1±51/14 و میزان اکسیژن 75/0±37/8 بود.

 

 

جدول 1- اجزاء (گرم در کیلوگرم) جیره­های غذایی فرموله شده مورد استفاده در تحقیق

            اجزاء

      (گرم در کیلوگرم)

تیمار 1 (شاهد)

تیمار 2

تیمار 3

تیمار 4

آرد ماهی

360

360

360

360

پودر سویا

120

120

120

120

پودر گوشت

100

100

100

100

پودر طیور

100

100

100

100

آرد گندم

120

120

120

120

روغن ماهی

150

75

75

75

چربی پیه گوساله

0

75

0

5/37

روغن کانولا

0

0

75

5/37

مکمل مخلوط ویتامین

15

15

15

15

مکمل مخلوط مواد معدنی

15

15

15

15

لایزین

5/1

5/1

5/1

5/1

میونین

5/1

5/1

5/1

5/1

کولین­کلراید

2

2

2

2

بنتونیت

15

15

15

15

                                          

 

جدول 2- ترکیبات شیمیایی جیره­های غذایی فرموله شده مورد استفاده در تحقیق

ترکیب شیمیایی (درصد)

تیمار 1 (شاهد)

تیمار 2

تیمار 3

تیمار 4

پروتئین خام

00/42

30/42

20/42

28/42

چربی خام

35/18

95/17

20/18

15/18

فیبر خام

8/2

9/2

0/3

0/3

خاکستر

00/8

90/7

10/8

98/7

رطوبت

00/10

80/9

90/9

85/9

عصاره عاری از نیتروژن

85/18

15/19

70/18

74/18

انرژی ناخالص (کیلوژول در گرم)

51/20

48/20

48/20

48/20

                                          

 

در پایان دوره پرورش، پس از گذشت 24 ساعت از زمان قطع تغذیه و اطمینان از دفع کامل محتویات لوله گوارش، نمونه‌برداری از ماهیان جهت خونگیری آغاز شد و برای این منظور 9 عدد بچه ماهی بطور تصادفی از هر تیمار نمونه‌گیری شدند و در محلول عصاره گل میخک با دوز ppm 200 بیهوش و پس از خشک کردن آب بدن، خونگیری انجام شد. عملیات خونگیری با استفاده از سرنگ از سیاهرگ دمی (caudal  vein) واقع در پشت باله مخرجی صورت گرفت. از نمونه‌های خون با استفاده از سانتریفوژ با دور 3000 دور در دقیقه و به مدت 5 دقیقه سرم جدا و با سمپلر در نمونه‌های کوچک تخلیه و در مجاورت یخ به آزمایشگاه انتقال و در شرایط فریزر (دمای 20- درجه سانتی گراد) تا انجام آزمایش نگهداری شد.

سنجش فراسنجه­های بیوشیمیایی

برای سنجش پارامترهای بیوشیمیایی خون، سرم خون جداسازی و با استفاده از دستگاه Semianalyser  طبق دستورالعمل شرکت سازنده با استفاده از کیت های آزمایشگاهی انجام شد. فراسنجه­های بیوشیمیایی مورد استفاده شامل آلبومین، کلسترول، تری­گلیسرید، گلوکز و پروتئین تام بود.

سنجش کلسترول به روش کلسترول­اکسیداز (9)، تری­گلیسرید توسط آنریم لیپاز، گلیسرول کیناز و پراکسیداز (9)، گلوکز به روش واکنش گلوکز اکسیداز (39) و پروتئین تام به روش بیوره (41) انجام شد.

تجزیه و تحلیل آماری

ابتدا جهت بررسی نرمال بودن داده­ها، تمام داده­های بدست

آمده توسط آزمون نرمالیتی کولموگروف و اسمیرنوف مورد سنجش قرارگرفت. سپس تجزیه و تحلیل داده­های مربوط به شاخص­های مختلف از طریق آزمون آنالیز واریانس یکطرفه (One way ANOVA) و آزمون دانکن (Dancan) و توسط نرم افزار SPSS نسخه 20 در سطح احتمال 5 % خطا انجام شد. همچنین جهت ترسیم نمودارهای مختلف از نرم افزار اکسل (Excel) استفاده شد.

نتایج

نتایج حاصل از فراسنجه­های رشد ماهیان قزل­آلای رنگین­کمان هنگام جایگزینی جزئی روغن دامی (پیه گوساله) و گیاهی (کانولا) به جای روغن ماهی در جدول 3 آورده شده است. با توجه به نتایج حاصله بیشترین میزان رشد در تیمار شاهد و کمترین مقدار در تیمار 2 مشاهده شد. به طوری که با یکدیگر دارای اختلاف معنی­دار بوده­اند (05/0≥P) (جدول 3).

 

 

جدول 3- فراسنجه­های رشد ماهی قزل­آلای رنگین­کمان هنگام جایگزینی جزیی روغن دامی و گیاهی به جای روغن ماهی جیره

فراسنجه­های رشد

تیمار 1 (شاهد)

تیمار 2

تیمار 3

تیمار 4

وزن ابتدایی (گرم)

a73/1±39/22

a11/1±76/22

a57/1±86/22

a12/1±93/22

وزن نهایی (گرم)

b27/1±85/71

ab78/1±43/69

a32/2±89/66

b21/1±97/70

طول ابتدایی (سانتی­متر)

a31/1±81/12

a81/0±31/12

a06/1±92/12

a04/2±74/12

طول نهایی (سانتی­متر)

b32/0±23/16

a97/0±18/15

a12/1±97/14

b07/1±31/16

میزان افزایش وزن (گرم)

c38/1±34/49

b21/1±11/47

a35/1±89/43

bc52/2±01/48

میزان زنده­مانی (درصد)

b21/1±22/97

a72/1±51/90

a15/2±43/91

b05/1±88/96

حروف لاتین مشابه نشان­دهنده عدم وجود اختلاف معنی­دار در سطح 05/0 ≥P می­باشد.

تیمار 1 (شاهد): جیره حاوی 100% روغن ماهی، تیمار 2: جیره حاوی 50% روغن ماهی و 50% روغن دامی ­(گوساله) ، تیمار 3: جیره حاوی 50% روغن ماهی و 50% روغن گیاهی (کانولا)، تیمار 4: جیره حاوی 50% روغن ماهی و 25% روغن دامی ­(گوساله) و 25% روغن گیاهی ­(کانولا)

 

 

- فراسنجه­های بیوشیمیایی خون

بر اساس شکل 1، اختلاف معنی­داری بین مقادیر پروتئین سرم خون در بین تیمارهای مختلف با نمونه شاهد مشاهده شد (05/0≥P). میزان پروتئین در سرم خون نمونه ­شاهد (تیمار 1) بیشترین (557/0±770/3 ­گرم در دسی­لیتر) و در تیمار 4 (21/0±46/2 ­گرم در دسی­لیتر) کمترین مقدار بوده است. بین تیمارهای 2، 3 و 4 اختلاف معنی­داری از نظر میزان پروتئین در سرم خون مشاهده نشد (05/0<P).

بر اساس آنالیز واریانس یک­طرفه اختلاف معنی­دار بین مقادیر آلبومین سرم خون بین تیمار­های مختلف و نمونه شاهد مشاهده شد (05/0≥P). همچنین نمونه­ شاهد (تیمار 1)، بیشترین (07/0±41/2 ­گرم در دسی­لیتر) و تیمار 4، کمترین (05/0±70/1 گرم در دسی­لیتر) میزان آلبومین را در سرم خون خود داشتند (شکل 2).

بر اساس نتایج حاصله، اختلاف معنی­داری بین مقدار گلوبولین سرم خون در بین تیمارهای مختلف با نمونه شاهد مشاهده شد (05/0≥P) (شکل 3).

 

 

 

شکل 1- فراسنجه­های بیوشیمیایی سرم خون ماهیان قزل­آلای رنگین­کمان هنگام جایگزینی روغن پیه گوساله و کانولا به جای روغن ماهی

حروف لاتین مشابه نشان­دهنده عدم وجود اختلاف معنی­دار در سطح 05/0 ≥P می­باشد.

تیمار 1 (شاهد): جیره حاوی 100% روغن ماهی، تیمار 2: جیره حاوی 50% روغن ماهی و 50% روغن پیه گوساله، تیمار 3: جیره حاوی 50% روغن ماهی و 50% روغن کانولا، تیمار 4: جیره حاوی 50% روغن ماهی و 25% روغن پیه گوساله و 25% روغن کانولا

 

مقدار گلوبولین در سرم خون نمونه ­شاهد (تیمار 1) بیشترین (003/0±37/1 ­گرم در دسی­لیتر) و در تیمار 2 (01/0±37/0 میلی­گرم در دسی­لیتر) کمترین مقدار بوده است. بین تیمار 3 و 4 اختلاف معنی­داری از نظر مقدار گلوبولین در سرم خون مشاهده نشد (05/0<P).

اختلاف معنی­داری بین مقادیر گلوکز سرم خون بین تیمارهای مختلف و نمونه شاهد مشاهده شد (05/0≥P). نمونه­ شاهد (تیمار 1)، کمترین میزان گلوکز را در سرم خون (4/1±03/124 گرم در دسی­لیتر) و تیمار 2 (12/3±17/205 ­گرم در دسی­لیتر) بیشترین میزان گلوکز را داشت (شکل 4).

اختلاف معنی­داری بین مقادیر کورتیزول سرم خون بین تیمارهای مختلف و نمونه شاهد مشاهده شد (05/0≥P). نمونه­ شاهد (تیمار 1)، کمترین میزان کورتیزول را در سرم خون و تیمار 2 بیشترین میزان کورتیزول را داشت (شکل 5).

اختلاف معنی­داری بین مقدار کلسترول بین تیمار­های مختلف و نمونه شاهد مشاهده شد (05/0≥P). باتوجه به نتایج حاصله مقدار کلسترول در نمونه­ شاهد (تیمار 1)، (09/11±33/692 میلی­گرم در دسی­لیتر) بیشترین و مقدار آن در تیمار 3 (08/11±54/559 میلی­گرم در دسی­لیتر) کمتر از سایر تیمارها بود (شکل 6).

اختلاف معنی­داری بین مقدار تری­گلیسرید بین تیمارهای مختلف و نمونه شاهد مشاهده شد (05/0≥P). باتوجه به نتایج حاصل کمترین مقدار تری­گلیسرید در تیمار 2 مشاهده شد (شکل 7).

در تحقیق حاضر مقدار ایمونوگلبولین و لیزوزیم بین تیمارهای مختلف اختلاف معنی­داری نشان نداد (05/0<P) (جدول 4).

 

 

جدول 4- برخی فراسنجه­های ایمنی خون ماهیان قزل­آلای رنگین­کمان هنگام جایگزینی جزئی روغن دامی (پیه گوساله) و گیاهی (کانولا) به جای روغن ماهی

فاکتور              

تیمار 1 (شاهد)

تیمار 2

تیمار 3

تیمار 4

ایمونوگلبولین

(میلی گرم بر میلی­لیتر)

a31/3±21/112

a71/4±12/111

a31/4±3/110

a13/4±5/112

لیزوزیم

(میکروگرم در میلی­لیتر)

a22/2±1/50

a20/2±8/48

a11/2±10/52

a95/1±5/48

حروف لاتین مشابه نشان­دهنده عدم وجود اختلاف معنی­دار در سطح 05/0 ≥P می­باشد.

تیمار 1 (شاهد): جیره حاوی 100% روغن ماهی، تیمار 2: جیره حاوی 50% روغن ماهی و 50% روغن دامی ­(گوساله) ، تیمار 3: جیره حاوی 50% روغن ماهی و 50% روغن گیاهی (کانولا)، تیمار 4: جیره حاوی 50% روغن ماهی و 25% روغن دامی ­(گوساله) و 25% روغن گیاهی ­(کانولا)

 

 

بحث و نتیجه­گیری

این مطالعه با هدف بررسی جایگزینی روغن پیه گاو و روغن کانولا به جای روغن ماهی جیره بر فراسنجه­های بیوشیمیایی سرم خون ماهی قزل­آلای رنگین­کمان انجام شد. از آنجا که هرگونه تغییر در فرمولاسیون جیره و برنامه تغذیه­ای ماهی، یا باید باعث بهبود شاخص­های رشد و یا باعث افزایش شرایط ایمنی و به دنبال آن افزایش درصد بازماندگی ماهی شود، لذا در این مطالعه به بررسی تاثیر این جایگزینی بر وزن نهایی، میزان افزایش بدن و درصد زنده­مانی پرداخته شد. اختلاف معنی­داری در وزن اولیه ماهیان مشاهده نشد. نتایج بدست آمده از فراسنجه­های رشد ماهیان قزل­آلای رنگین­کمان در انتهای دوره نشان داد که بیشترین میانگین وزن نهایی، میزان افزایش وزن و درصد زنده مانی، متعلق به تیمار 1 (100 درصد روغن ماهی) و همچنین تیمار 4 (50% روغن ماهی و 25% روغن دامی ­و 25% روغن کانولا) بود و کمترین میانگین وزن نهایی، میزان افزایش وزن و درصد زنده مانی متعلق به تیمار 2 (50% روغن ماهی و 50% روغن دامی) بود.

Monteiro و همکاران (2018) جایگزینی 0، 50، 75 و 100 درصد مخلوط روغن­های حیوانی را به جای روغن ماهی در جیره غذایی ماهی سی­باس اروپایی (Dicentrarchus labrax) بررسی نمودند. در این تحقیق جایگزینی جزئی تا 75 درصد تاثیری در فراسنجه­های رشد نظیر وزن نهایی و شاخص رشد روزانه نشان نداد، ولی جایگزینی 100 روغن حیوانی با روغن ماهی باعث کاهش معنی­دار، وزن نهایی و شاخص رشد روزانه در این تیمار شد (24). Baweja و Babbar (2015) فاکتور­های رشد و ترکیب اسیدچرب ماهی کپور معمولی (Cyprinus carpio) پرورش یافته با جیره محتوی روغن های حیوانی (چربی طیور و چربی غاز) را به جای روغن ماهی بررسی کردند (6). نتایج آنها نشان داد که جایگزینی 25 تا 50 درصد روغن ماهی با روغن­های حیوانی تاثیر منفی بر فراسنجه­های رشد، بقاء، ترکیب شیمیایی عضله ماهی نداشته و باعث کاهش قیمت تمام شده جیره شد.

Nogales-Mérida و همکاران (2015) در مطالعه حاضر جایگزینی 50 درصد روغن ماهی با روغن پیه گوساله، تغییرات کاهشی معنی­داری در فراسنجه­های رشد ماهی قزل­آلای رنگین­کمان در طی دوره پرورش نشان داد (30). همچنین افزایش سهم روغن پیه گاو در جیره غذایی ماهی قزل­آلای رنگین­کمان در تیمار 2 (50% روغن ماهی و 50% روغن دامی ­) نسبت به تیمار 4 (50% روغن ماهی و 25% روغن دامی ­و 25% روغن کانولا) فراسنجه­های رشد را تحت تاثیر قرار داد و باعث کاهش آنها شد. قابلیت هضم چربی جیره اساسا مربوط به منابع چربی، پروفایل اسید چرب، درجه اشباعیت، طول زنجیره اسید چرب، محل پیوند دوگانه، محل جاگیری اسید چرب روی ساختمان گلیسرول و همچنین به نقطه ذوب روغن بستگی دارد (24). لیپاز ماهی ابتدا اسیدهای چرب PUFA و سپس اسیدهای چرب  MUFAرا به عنوان سوبسترا ترجیح داده و SFA در برابر فرآیند لیپولیز بسیار مقاوم­اند (24).  لذا در این تحقیق به نظر می­رسد افزایش سهم روغن پیه گوساله به جهت افزایش اسیدهای چرب اشباع در جیره همراه با کاهش قابلیت هضم و کاهش کارایی غذا، باعث کاهش فراسنجه­های رشد نظیر میانگین وزن نهایی شده باشد. نتایج فراسنجه­های رشد در انتهای دوره نشان داد که استفاده از 25% روغن پیه گوساله ­و 25% روغن کانولا بر فاکتور­های رشد و افزایش وزن بدن، تاثیر مطلوبتری در مقایسه با استفاده از هر کدام از روغن­های دامی و گیاهی به تنهایی در کنار روغن ماهی در زمان جایگزینی 50 درصد روغن ماهی داشت.

در این مطالعه اختلاف معنی­داری در مقدار کلسترول و تری­گلیسرید بین تیمارهای مختلف و نمونه شاهد مشاهده شد (05/0≥P). باتوجه به نتایج حاصله مقدار کلسترول در نمونه­ شاهد بیشترین و مقدار آن در تیمار 3 (تغذیه شده با جیره حاوی 50% روغن ماهی و 50% روغن گیاهی) کمتر از سایر تیمارها بود. همچنین کمترین مقدار تری­گلیسرید در تیمار 2 (تغذیه شده با جیره حاوی 50% روغن ماهی و 50% روغن پیه گوساله) مشاهده شد. Monteiro و همکاران (2018) در جایگزینی 0، 25، 50، 75 و 100 درصد مخلوط روغن­های حیوانی (روغن طیور و روغن پستانداران شامل 70 درصد روغن خوک و 30 درصد روغن پیه گوساله) به جای روغن ماهی در جیره غذایی ماهی سی­باس اروپایی (Dicentrarchus labrax) عدم تفاوت معنی­دار در مقدار کلسترول و تری گلیسرید  سرم خون را گزارش کردند (24). Bowyer و همکاران (2012) نیز عدم تفاوت معنی­دار در مقدار کلسترول و تری­گلیسرید در شاه ماهی دم­زرد (Seriola lalandi) در زمان جایگزینی 50 درصد روغن ماهی با روغن طیور را گزارش کردند. اما در جایگزینی کامل روغن ماهی با روغن طیور در همین گونه، سطوح کلسترول پلاسما به طور معنی­داری کاهش یافت (8). Perez و همکاران (2014) در ماهی جوان گیل هد (Sparus aurata) کاهش سطوح تری­گلیسرید و کلسترول سرم را در ماهی تغذیه شده با جیره عاری از روغن ماهی که ترکیبی از روغن پیه گوساله و روغن گیاهی بود را گزارش کردند (32) که همسو با نتایج حاضر می­باشد.   Yu و همکاران (2017) در زمان جایگزینی جزیی و کامل روغن سویا با روغن ماهی در جیره غذایی تبرزین­ماهی (Myxocyprinus asiaticus) تفاوت معنی­داری در میزان تری­گلیسرید سرم خون مشاهده نکردند، ولی سطح کلسترول سرم در بین تیمارها تفاوت معنی­داری داشت و بیشترین آن مربوط به تیمار 100 درصد روغن ماهی و کمترین آن مربوط به تیمار 100 درصد روغن سویا بود (44). نتایج محققین مذکور همسو با نتایج حاضر می­باشد. Peng و همکاران (2008) و Richard  و همکاران (2006) به ترتیب در رابطه با سی­باس سیاه و سی­باس اروپایی تغذیه شده با روغن گیاهی، محتوای کلسترول پایین­تری در مقایسه با ماهیان تغذیه شده با جیره حاوی روغن ماهی گزارش کردند (31 و 33).

Dannevig و Norum (1982) و Gilman و همکاران (2003) نشان دادند که وجود فیتوسترول در روغن­های گیاهی می­تواند بر جذب و متابولیسم کلسترول در ماهی تاثیر بگذارد (11 و 19).

  بر طبق نتایج به دست آمده در این پژوهش، با کاهش روغن ماهی در جیره­های آزمایشی و افزایش درصد روغن گیاهی، کلسترول پلاسما نیز کاهش یافت. علت اصلی بالا بودن مقدار کلسترول در تیمار شاهد وجود اسیدهای چرب امگا-3 در روغن ماهی می­باشد. منابع جانوری نظیر پروتئین و یا روغن ماهی منجر به افزایش سطح کلسترول پلاسما می­شود و ترکیبات گیاهی از جمله پروتئین و روغن­های گیاهی خاصیت ضدکلسترولی دارند (12، 34، 42). Fernandez  و  West(2005)، بیان کردند جیره­های شامل روغن­های گیاهی، غنی از اسیدلینولئیک و لینولنیک هستند و این اسیدها در کاهش کلسترول نقش دارند (14). وجود فیتوسترول در روغن­های گیاهی بر جذب کلسترول مؤثر هستند. فیتوسترول­ها با کلسترول برای جذب در روده­ها رقابت می­کنند، لذا موجب کاهش سطح کلسترول خون می­شوند.

در ماهیان استخوانی، افزایش سطح کورتیزول و گلوکز را به عنوان پاسخ به استرس در نظر می­گیرند (5، 10). در تحقیق حاضر با جایگزینی روغن ماهی با روغن­های گیاهی و روغن حیوانی در جیره، سطوح گلوکز و کورتیزول که در واقع یک نوع پاسخ به استرس می­باشند، افزایش یافت. بین تیمارهای 2، 3 و 4 بیشترین سطح گلوکز و کورتیزول در تیمار 2 مشاهده شد که در آن  50 درصد روغن ماهی جایگزین روغن پیه گوساله شده بود. این امر نشان از استرس بالاتر این تیمار در مقایسه با تیمار 3 و تیمار 4 می­باشد. این طور می­توان استنباط کرد که بالا رفتن درصد جایگزینی روغن حیوانی با روغن ماهی باعث تشدید استرس در ماهی می­شود. گلوکز از فاکتورهای بیوشیمیایی سرم خون است که میتواند به عنوان یکی از شاخص­های مهم در تعیین وضعیت زیستی ماهی بکار رود و دارای نقش مهمی در تولید انرژی جانوران با تولید ATP دارد. سطوح گلوکز در هر زمان وابسته به فاکتورهای مختلفی مثل جیره غذایی، سن، تغذیه و فصل است و از مهمترین پاسخ های ثانویه در ارتباط با بالا رفتن کورتیزول است. به این دلیل که افزایش سطوح کورتیزول می­تواند موجب کاتابولیسم قند کبد و تقویت تجزیه کلیگوژن کبد به دلیل تامین انرژی طی فرآیند استرس شود و گلوکز را افزایش می­دهد. همچنین میزان گلوکز در پلاسما تابع عواملی مانند میزان جذب سطحی از روده، مقدار تولید به وسیله کبد و میزان جذب در بافت­ها است. حفظ غلظت گلوکز در پلاسما به وسیله گلیکوژنز در کبد، گلیکولیز و گلوکونئوژنز صورت می­گیرد (20). در مطالعه حاضر، اختلاف معنی­داری در مقادیر گلوکز سرم خون بین تیمارهای مختلف و نمونه شاهد مشاهده شد (05/0≥P). نمونه­ شاهد (تیمار 1)، کمترین میزان گلوکز را در سرم خون و تیمار 2 (تغذیه شده با جیره حاوی 50% روغن ماهی و 50% روغن پیه گوساله) بیشترین میزان گلوکز را داشت.

Monteiro و همکاران (2018) در جایگزینی 0، 25، 50، 75 و 100 درصد مخلوط روغن­های حیوانی (روغن طیور و روغن پستانداران شامل 70 درصد روغن خوک و 30 درصد روغن پیه گوساله) به جای روغن ماهی در جیره غذایی ماهی سی­باس اروپایی عدم تفاوت معنی­داری در مقدار گلوکز سرم خون را گزارش کردند (24). گلوکز کربوهیدراتی است که نقش اساسی در مکانیزم بیوانرژتیک جانوران ایفا می­کند و نوعی از ذخیره انرژی به صورت شیمیایی است که می­تواند در صورت لزوم به انرژی مکانیکی تبدیل شود. از طرفی افزایش قند خون (گلوکز)، یک پاسخ متداول به استرس است که در نتیجه اثر کتکول­آمین و کورتیزول بروز می­کند (1). بنابراین وجود تغییر معنی­دار در سطح گلوکز پلاسما خون نشان می­دهد که فرآیند جایگزینی روغن ماهی در جیره با روغن­های دیگر به ویژه با روغن حیوانی (به دلیل بیشترین مقدار گلوکز در تیمار 2 که شامل 50% روغن ماهی و 50% روغن پیه گوساله)، تاثیر معنی­داری بر مکانیزم انرژی و عملکرد اندام­های دخیل در سوخت و ساز گلوکز مانند کبد داشته است که این تاثیر می­تواند به جهت مقادیر بالای اسید چرب تک غیر اشباع (MUFA) و اسیدهای چرب اشباع (SFA) در روغن پیه گوساله و عدم توازن اسیدهای چرب ضروری در جیره آن باشد. در این حالت به جهت نیاز بیشتر به انرژی برای مقابله با عامل استرس، عدم توانایی تنظیم قند خون و متابولیسم چربی­ها، تجزیه گلیکوژن کبدی افزایش و مقدار گلوکز در خون افزایش می­یابد.

در مطالعه حاضر، جایگزینی جزئی روغن دامی و روغن گیاهی کانولا به جای روغن ماهی منجر به اختلاف معنی­داری در مقادیر پروتئین سرم خون در بین تیمارهای مختلف با نمونه شاهد شد (05/0≥P). میزان پروتئین در سرم خون نمونه ­شاهد بیشترین و در تیمار 4 کمترین مقدار بوده است. در حالی که اختلاف معنی­داری در مقدار آن بین تیمارهای 2، 3 و 4 نبود.Yu و همکاران (2017) در زمان جایگزینی جزیی و کامل روغن سویا با روغن ماهی در جیره غذایی تبرزین­ماهی (M. asiaticus) تفاوت معنی­داری در پروتین کل مشاهده نکردند (44) که مغایر با نتایج مطالعه حاضر بود. Kim و همکاران (2012) نیز نشان دادند که منابع مختلف روغن در جیره ماهی فلاندر زیتونی (Paralichthys olivaceus) تاثیر معنی­داری بر پروتئین کل سرم ندارد. همچنین Lee و Cho (2008) گزارش کردند که منابع روغنی مختلف در جیره­های غذایی ماهی کاد تأثیر معنی­داری بر پروتئین پلاسما، گلوکز و هماتوکریت ندارد (23).

پروتئین­ها مهمترین ترکیبات سرم خون هستند. آلبومین و گلوبولین عمده­ترین پروتئین­های سرم خون می­باشند (2). تغییر سطح پروتیئن­های سرم به عنوان شاخص مناسبی برای بررسی وضعیت دفاع ایمنی ماهی مطرح است. پروتئین تام پلاسما شامل آلبومین و گلوبولین است. تصور می­شود که افزایش و کاهش میزان آلبومین و پروتئین سرم در ارتباط با تحریک سیستم ایمنی غیر­اختصاصی میزبان باشد (3).

پروتئین کل به عنوان یک شاخص بالینی، در سنجش وضعیت تغذیه­ای، عملکرد سیستم عروقی، کبدی و تعیین کننده وضعیت سلامتی ماهی بکار برده می­شود. در مطالعه حاضر نیز افزایش میزان پروتئین کل خون می­تواند به دلیل تضعیف واکنش­های اختصاصی در عملکرد اندام­های سازنده آلبومین و گلوبولین (کبد و کلیه) ماهی باشد. در تحقیق حاضر با جایگزینی روغن ماهی با روغن­ کانولا و روغن پیه گوساله در جیره، سطوح گلوکز و کورتیزول که در واقع یک نوع پاسخ به استرس می­باشند، افزایش یافت که نشان از بروز استرس در تیمارهای 3 و به ویژه تیمار 2 می­باشد. ولی مقدار ایمونوگلبولین (Igm) و لیزوزیم در زمان جایگزینی جزئی روغن دامی و گیاهی به جای روغن ماهی بین تیمارهای مختلف اختلاف معنی داری نشان نداد (05/0<P).

لکوسیت­ها (گلبول­های سفید) از منابع اصلی تولید لیزوزیم هستند. افزایش فعالیت اجزاء ایمنی نشان­دهنده افزایش توان ایمنی در برابر عوامل بیماریزای مهاجم می‌باشد. محرک­های ایمنی که باعث افزایش میزان لیزوزیم پلاسما می­شوند. در حقیقت باعث افزایش نوتروفیل­ها و مونوسیت­ها در جریان خون می­شوند که آنها نیز با ترشح لیزوزیم باعث افزایش آن در سرم می­شوند. استرس باعث کاهش میزان آن می­شود، ولی بیماری­ها به دلیل تحریک سیستم ایمنی و افزایش میزان گلبول­های سفید باعث افزایش لیزوزیم می­شوند (18). Larbi Aysis و همکارن (2018) نشان دادند که جایگزینی (0، 25،50 ، 75 و 100 درصد) روغن ماهی با روغن پالم در جیره ماهی تیلاپیا نیل (Oreochromis niloticus) تفاوت معنی­داری در مقدار لیزوزیم سرم خون نشان نداد (22). Subhadra و همکاران (2006) نیز هیچ تفاوتی در خصوص میزان لیزوزیم سرم خون ماهی باس دهان­بزرگ (Micropterus salmoides) در هنگام جایگزینی کامل روغن ماهی با روغن­های گیاهی مشاهده نکردند (35). همچنین Montero و همکاران (2008) در هنگام مطالعه اثر جایگزینی کامل روغن ماهی با روغن­های گیاهی گزارش نمودند که تفاوت معنی­داری در میزان لیزوزیم سرم خون ماهی باس دریایی (Sparus aurata) وجود ندارد (26). مطالعه حاضر هماهنگ و همسو با مطالعات برخی محققین دیگر (17، 43، 25) در زمان مطالعه اثر جایگزینی روغن ماهی با روغن­های گیاهی مختلف دیگر Geay و همکاران (2015)، Yildirim و همکاران (2013) و Montero و همکاران (2010) می­باشد. به هر حال Giang و همکاران (2013) به هنگام جایگزینی روغن ماهی با روغن سویا در جیره ماهی (Pelteobagrus vachelli) تفاوت معنی­داری در مقدار لیزوزیم سرم خون مشاهده کردند (18). قلیچی و ناصری خلخالی (1392) نیز اﺛﺮات ﺟﺎﯾﮕﺰﯾﻨﯽ ﺳﻄﻮح ﻣﺨﺘﻠﻒ روﻏﻦ ﮔﯿﺎﻫﯽ ﮐﺎﻧﻮﻻ ﺑﺎ روﻏﻦ ﻣﺎﻫﯽ در ﺟﯿﺮه ﻏﺬاﯾﯽ ﺑﺮ ﻓﺎﮐﺘﻮرﻫﺎی اﯾﻤﻨﯽ ﻣﺎﻫﯽ ﻗﺰل­آﻻی رﻧﮕﯿﻦ­ﮐﻤﺎن بررسی کردند (4). آنها اختلاف معنی­داری در مقدار لیزوزیم سرم خون بین تیمارهای مختلف مشاهده کردند. بیشترین مقدار لیزوزیم مربوط به تیمار 100 درصد روغن ماهی بود. تفاوت در نتایج تحقیقات مختلف احتمالا ناشی از تفاوت در ترکیب اسید چرب و تفاوت در نسبتn-6/ n-3 جیره می­باشد که می­تواند بر ایمنی و مقاومت بر بیماری تاثیر بگذارد (25). در تحقیق حاضر عدم وجود تفاوت معنی­دار در مقدار لیزوزیم در زمان جایگزینی جزئی روغن دامی و گیاهی به جای روغن ماهی بین تیمارهای مختلف و نمونه شاهد نشان­دهنده عدم بروز عارضه­ای در این ماهیان باشد. نتایج حاصل از بررسی تعداد لکوسیت­ها نیز این موضوع را تأیید می­نماید. به هر حال نمی­توان با قاطعیت این موضوع را اعلام نمود. 

نتیجه­گیری کلی

نتایج تحقیق حاضر با توجه به پاسخ­های رشد، فراسنجه­های بیوشیمیایی و ایمنی سرم خون خون نشان داد که با توجه به عدم وجود اختلاف معنی­دار تیمار چهار با تیمار شاهد و جهت کاهش هزینه تغذیه، جایگزینی 25% روغن پیه گاو و 25% روغن کانولا به جای روغن ماهی در جیره ماهی قزل­آلای رنگین­کمان امکان­پذیر می­باشد.

تقدیر و تشکر

از کارشناسان کارگاه آموزشی- پژوهشی آبزی­پروری دانشگاه آزاد اسلامی واحد آزادشهر که در طی مراحل عملی این تحقیق همواره یاور ما بوده­اند، کمال تشکر و قدردانی را داریم. همچنین از کارشناسان آزمایشگاه آب، خاک و گیاه گنبد کاووس که در مراحل آزمایشگاهی تحقیق ما را یاری نمودند، صمیمانه تشکر می­نمائیم. 

1-    حسینی، س.م.، قلیچ­پور، م.، 1392. اثر غلظت­های مختلف یوجینول و زمان بیهوشی بر برخی شاخص­های بیوشیمییی خون ماهی قرمز (Carassius auratus). نشریه پژوهش­های ماهی­شناسی کاربردی، دوره اول، شماره 1، صفحه­های 29 تا 40.
2-    خانی، ف.، ایمانپور، م.ر.، کلنگی­میاندره، ح.، قائدی، ع.ر.، تقی­زاده، و.، 1394. اثر نوکلئوتید جیره با پارامترهای خونی و بیوشیمیایی سرم خون تاسماهی ایرانی جوان (Acipenser persicus). مجله علمی شیلات ایران، سال 24، شماره 3، صفحه­های 179 تا 189.
3-    عادل، م.، پورغلام، ر.، ذریه زهرا، س.ج.، قیاسی، م.، 1394. تأثیر سطوح مختلف عصاره نعناع فلفلی بر برخی از شاخص­های خونی، بیوشیمیایی و ایمنی ماهی قزل­آلای رنگین­کمان (Oncornhynchus mykiss). مجله علمی شیلات ایران، سال 24، شماره 1، بهار 1394، صفحه­های 37 تا 47.  
4-    قلیچی، ا. و ناصری، ا.، 1393. اثرات جایگزینی سطوح مختلف روغن گیاهی کانولا با روغن ماهی در  جیره غذایی بر فاکتورهای ایمنی و آنزمی ماهی قزل­آلای رنگین­کمان (Oncorhynchus mykiss). مجله محیط زیست جانوری، سال ششم، شماره 2، صفحه­های 17 تا 26.
 
5-     Abreu, J.S., Sanabria-Ochoa, A.I., Goncalves, F.D., and Urbinati, E.C., 2008. Stress responses of jovenile Matrinxa (Brycon amazonicus) after transport in a closed system under different loading densities. Ciencia Rural 38(5), 1413-1417.
6-     Baweja, S., and Babbar, B.K., 2015. Growth performance and tissue fattty acid conposition of Cyprinus carpio (LINN.) reared on feeds contining animal fats as fish oil replacement. An Internatinal Quaterly of Life Sciences 10(2), 655-660.
7-     Bell, J., pratoomyot, J., strachan, F., Henderson, R., fontanillas, R., Hebard, A., Guy, D., Hunter, D., and Tocher, D., 2010. Growth, flesh adiposity and fatty acid composition of Atlantic salmon (Salmo salar) families with contrasting flesh adiposity: Effects of replacement of dietary fish oil with vegetable oils. Aquaculture 306, 225–232.
8-     Bowyer, J.N., Qin, J.G., Smullen, R.P., and Stone, D.A.J., 2012. Replacement of fish oil by poultry oil and canola oil in yellowtail kingfish (Seriola lalandi) at optimal and suboptimal temperatures. Aquaculture 356, 211–222.
9-     Burtis, C.A., Ashwood, E.R., and Brund, D.E., 1994. Tietz Textbook of Clinical Chemistry (5thed.).W.B.Sunders Company. Philadelphia. USA, 560p.
10-  Cataldi, E., Di Marco, P., Mandich, A., and Cataudella, S., 1998. Serum parameters of Adriatic sturgeon A. naccarii (Pisces: Acipenseriformes): effects of temperature and stress. Comparative Biochemistry and Physiology 121A: 351- 354.
11-  Dannevig, B.H., and Norum, K.R., 1982. Cholesterol esterification and lipids in blood plasma of the char (Salmo alpinus L.) during sexual maturation. Comparative Biochemistry and Physiology 73, 771–777. 
12-  Debry, G., 2004. Dietary Proteins and Atherosclerosis. CRC Press. USA. 368P.
13-  Emery, J.A., Smullen, R., Keast, R.S.J., and Turchini, G.M., 2016. Viability of tallow inclusion in Atlantic salmon diet, as assessed by an on-farm grow out trial. Aquaculture 451, 289–297.
14-  Fernandez, M.L., and West, K.L., 2005. Mechanisms by which dietary fatty acids modulate plasma lipids. The Journal of Nutrition 135, 2075-2078.
15-  Friesen, E., Balfry, S.K., Skura, B.J., Ikonomou, M., and Higgs, D.A., 2013. Evaluation of poultry fat and blends of poultry fat with cold-pressed flaxseed oil as supplemental dietary lipid sources for juvenile sablefish (Anoplopoma fimbria). Aquaculture Research 44 (2), 300–316.
16-  Gause, B.R., and Trushenski, J.T., 2013. Sparing fish oil with beef tallow in feeds for rainbow trout: effects of inclusion rates and finishing on production performance and tissue fatty acid composition. North American Journal of Aquaculture 75 (4), 495–511.
17-  Geay, F., Mellery, J., Tinti, E., Douxfils, J., Larondelle, Y., and Mandiki, S.N.M., 2015. Effects of dietary linseed oil on innate immune system of Eurasian perch and disease resistance after exposure to Aeromonas salmonicida achromogen. Fish & Shellfish Immunology 47, 782–796.
18-  Giang, X., Chen, L., Qin, J., Qin, C., Jiang, H., and Li, E., 2013. Effects of dietary soybean oil inclusion to replace fish oil on growth, muscle fatty acid composition, and immune responses of juvenile darkbarbel catfish, Pelteobagrus vachelli. African Journal of Agricultural Research 8(16): 1492–1499.
19-  Gilman, C.I., Leusch, F.D.L., Breckenridge, W.C., and MacLathcy, D.L., 2003. Effects of a phytosterol mixture on male fish plasma lipoprotein fractions and testis P450scc activity. Gen Comp Endocrinol. General and comparative Endocrinology 130(2), 172-184.
20-  Haschek, W.M., Rousseaux, C., and Walling M.A., 2010. Fundamental of Toxicologic Pathology. Academic Press, USA. 720P.
21-  Kim, D.K., Kim, K.D., Seo, J.Y., and Lee, S.M., 2012. Effects of Dietary Lipid Source and Level on Growth Performance, Blood Parameters and Flesh Quality of Sub-adult Olive Flounder (Paralichthys olivaceus). Asian-Australasian Journal of Animal Sciences 25(6), 869–879. https://doi.org/10.5713/ajas.2011.11470
22-  Larbi Ayisi, C., Zhao, J., and Wu, J.W., 2018. Replacement of fish oil with palm oil: Effects on growth performance, innate immune response, antioxidant capacity and disease resistance in Nile tilapia (Oreochromis niloticus). PLOS ONE 13(4), e0196100. https://doi.org/10.1371/journal.
23-  Lee, S.M., and Cho, S.H., 2008. Influences of dietary fatty acid profile on growth, body composition and blood chemistry in juvenile fat cod (Hexagrammos otakii). Aquaculture Nutrition 15, 19-28.
24-  Monteiro, M., Matos, E., Ramos, R., Campos, I., M.P., and Valente, L., 2018. A blend of land animal fats can replace up to 75% fish oil without affecting growth and nutrient utilization of European seabass. Aquaculture 487, 22-31.
25-  Montero, D., Mathlouthi, F., Tort, L., Afonso, J.M., Torrecillas, S., and FernándezVaquero, A., 2010. Replacement of dietary fish oil by vegetable oils affects humoral immunity and expression of pro-inflammatory cytokines genes in gilthead sea bream Sparus aurata. Fish and Shellfish Immunology 29, 1073–1081.
26-  Montero, D., Grasso, V., Izquierdo M.S., Ganga, R., Real, F., Tort, L., Caballero, M.J. Acosta, F., 2008. Total substitution of fish oil by vegetable oils in gilthead sea bream (Sparus aurata) diets: effects on hepatic Mx expression and some immune parameteres. Fish and Shellfish Immunology, 24: 147-155.doi:10.1016/j.fsi.2007.08.002
27-  Mourente, G., and Bell, J.G., 2006. Partial replacement of dietary fish oil with blends of vegetable oils (rapeseed, linseed and palm oils) in diets for European sea bass (Dicentrarchus labrax L.) over a long term growth study: Effects on muscle and liver fatty acid composition and effectiveness of a fish oil finishing diet. Comparative Biochemistry and Physiology Part B: Biochemistry and Molecular Biology, 145(3-4), 389-399.
28-  Mwachireya, S.A., Beams, R.M., Higgs, D.A., and Dosanjh, B.S., 1999. Digestibility of canola protein products derived from the physical, enzymatic and chemical processing of commercial canola meal in rainbow trout Oncorhynchus mykiss (Walbaum) held in fresh water. Aquaculture Nutrition 5, 73-82.
29-  Naylor, R.L., Hardy, R.W., Bureau, D.P., Chiu, A., Elliott, M., Farrell, A.P., Forster, I., Gatlin, D.M., Goldburgh, R.J., Hua, K., and Nichols, P.D., 2009. Feeding aquaculture in an era of finite resources. Proc. Natl. Acad. Sci. U. S. A. 106 (36), 15103–15110.
30-  Nogales-Mérida, S., Tomás-Vidal, A., Cerdá, M.J., and Martínez-Llorens, S., 2011. Growth performance, histological alterations and fatty acid profile in muscle and liver of sharp snout sea bream (Diplodus puntazzo) with partial replacement of fish oil by pork fat. Aquaculture International 19(5), 917–929.
31-  Peng, S., Chen, L., Qin, J., Hou, J., Yu, N., Long, Z., Ye, J., and Sun, X., 2008. Effects of replacement of dietary fish oil by soybean oil on growth performance and liver biochemical composition in juvenile black seabream, Acanthopagrus schlegeli. Aquaculture 276, 154–161.
32-  Pérez, J.A., Rodríguez, C., Bolaños, A., Cejas, J.R., and Lorenzo, A., 2014. Beef tallow as an alternative to fish oil in diets for gilthead sea bream (Sparus aurata) juveniles: effects on fish performance, tissue fatty acid composition, health and flesh nutritional value. European Journal of Lipid Science Technology 116 (5), 571–583.
33-  Richard, N., Mourente, G., Kaushik, S., and Corraze, G., 2006. Replacement of a large portion of fish oil by vegetable oils does not affect lipogenesis, lipid transport and tissue lipid uptake in European seabass (Dicentrarchus labrax L.). Aquaculture 261, 1077–1087.
34-  Soltanzadeh, S., Esmaeili Fereidouni, A., Ouraji, H., and Khalili, K.J., 2016. Growth performance, body composition, hematological, and serum biochemical responses of beluga (Huso huso) juveniles to different dietary inclusion levels of faba bean (Vicia faba) meal. Aquaculture International 24, 395–413.
35-  Subhadra, B., Lochmann, R.T., Rawles, S., and Chen, R., 2006. Effect of dietary lipid source on the growth, tissue composition and hematological parameters of largemouth bass (Micropterus salmoides). Aquaculture 255, 210-222.
36-  Tacon, A.G.J., and Metian, M., 2008. Global overview on the use of fish meal and fish oil in industrially compounded aquafeeds: trends and future prospects. Aquaculture 285 (1), 146–158.
37-  Tacon, A.G.J. 2004. Use of fish meal and fish oil in aquaculture: a global perspective. Aquatic Resources, Culture and Development 1 (1), 3-1.
38-  Tocher, D.R., 2003. Metabolism and functions of lipids and fatty acids in teleost fish. Reviews in Fisheries Science 11, 107–184.
39-  Trinder, P., 1969. Determination of glucose in blood using glucose oxidase with an alternative oxygen acceptor. Annuals of Clinical Biochemistry 6, 24-27.
40-  Turchini, G.M., Torstensen, B.E., and Ng., W.K., 2009. Fish oil replacement in finfish nutrition. Reviews in Aquaculture, 1: 10-57.
41-  Wootton, L.I., 1964. Micro-analysis in medical biochemistry in micrometer, 4th.ed. J &A Churchill, London. 264p.
42-  Yaghoubi, M.T., Mozanzadeh, M., Marammazi, J.G., Safari, O., Gisber, E., 2016. Dietary replacement of fish meal by soy products (soybean meal and isolated soy protein) in silvery black porgy juveniles (Sparidentex hasta). Aquaculture 464, 50–59.
43-  Yildirim,Ö., Acar, Ü., Tṻrker, A., Sunar M.C., and Yilmaz, S., 2013. The effects of partial or total replacement of fish oil by unrefined peanut oil on growth and chemical composition of common carp (Cyprinus carpio). Israeli Journal of Aquaculture-Bamidgeh, 65, 5 pages. DOI:IJA_65.2013.919
44-  Yu, D-H., Chang, J-Z., Dong, G-F., and Liu, J., 2017. Replacement of fish oil with soybean oil in diets for juvenile Chinese sucker (Myxocyprinus asiaticus): effects on liver lipid peroxidation and biochemical composition. Fish Pysiology and Biochemistry 43(5), 1413-1420. Doi: 10.1007/s10695-017-0381-0.
مجله پژوهشهای جانوری (مجله زیست شناسی ایران)(علمی)
دوره 38، شماره 2
تابستان 1404
صفحه 148-163

  • تاریخ دریافت 22 خرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 26 فروردین 1404
  • تاریخ پذیرش 23 تیر 1404