نوع مقاله : مقاله پژوهشی
کلیدواژهها
موضوعات
عنوان مقاله English
نویسندگان English
Mites are a group of large, diverse and ancient arthropods among the known species by now. Many species of mites use adult insects as fortic hosts. In this study, 14 species of 11 genera and 8 families of mites associated with pollinator bees, of which six species of two families were heterostigmatina mites were collected and identified as follows: Parapygmephorus crossi Mahunka, 1974; Parapygmephorus delyorum Mahunka, 1980; Parapygmephorus khorasanicus Hajiqanbar and Khaustov, 2011; Imparipes (Imparipes) breganti Hall and Ebermann, 2004; Imparipes burgeri Ebermann and Jagersbacher-Baumanarus, 2013; Sennertia (Sennertia) cerambycina Scopoli, 1763; Sennertionyx manicati Giard, 1900; Kuzinia laevis Dujardin, 1849; Anoetus szelenyii Mahunka, 1974; Vidia lineata Oudemans, 1917; and Chaetodactylus n. sp. and Androlaelaps sp. nov. Due to the economic importance of bees, especially the bees of the Apoidea family, one of the most important life factors associated with them are mites, which if parasitic relationship with bees can be one of the most important and serious limiting factors. The identified mite species were isolated from 15 species of the following pollinator bees. Bombus terrestris Linnaeus, 1758; Bombus vestalis Geoffroy, 1785; Bombus niveatus Kriechbaumer,1870; Bombus haematurus Kriechbaumer, 1870; Nomiapis diversipes Latreille, 1806; Tetraloniella menthae Risch, 1997; Halictus patellatus Morawitz, 1873; Halictus scabiosae Rossi, 1790; Xylocopa varentzowi Morawitz, 1895; Anthidium taeniatum Latreille, 1809; Megachili albisecta Klug, 1817; Osmia bicornis Linnaeus, 1758 and Andrena nov. sp.
کلیدواژهها English
کنههای مرتبط با زنبورهای گردهافشان (Hym., Apoidea) موجود در موزهی حشرات گردهافشان ایران- دانشگاه یاسوج
فاطمه آرمندپور، شهرزاد ازهاری* و علیرضا منفرد
ایران، یاسوج، دانشگاه یاسوج، دانشکده کشاورزی، گروه گیاهپزشکی
تاریخ دریافت: 13/07/1402 تاریخ پذیرش: 09/07/1403
کنهها گروهی از بندپایان بزرگ، متنوع و قدیمی در میان گونههای شناخته شده امروزی هستند. بسیاری از گونههای کنهها از حشرات کامل به عنوان میزبان همسفر استفاده میکنند. در این پژوهش 14 گونه از 11 جنس و 8 خانواده کنه همراه با زنبورهای گردهافشان جمع آوری شد. از این تعداد شش گونه از کنههای کوهورت Heterostigmatina و بقیه ازراستهی Mesostigmata و کوهورت Astigmatina بودند، کنهها به شرح زیر شناسایی شدند:
Neopygmephoridae: Parapygmephorus crossi Mahunka, 1974; Parapygmephorus delyorum Mahunka, 1980; Parapygmephorus khorasanicus Hajiqanbar and Khaustov, 2011; Scutacaridae: Imparipes (Imparipes) breganti Hall and Ebermann, 2004 ; Imparipes burgeri Ebermann and Jagersbacher-Baumanarus, 2013 ; Scutacarus acarorum Goeze, 1780 ; Chaetodactylidae: Sennertia (Sennertia) cerambycina (Scopoli, 1763); Acaridae: Sennertionyx manicati (Giard, 1900); Kuzinia laevis (Dujardin, 1849); Histiostomatidae: Anoetus szelenyii Mahunka, 1974; Winterschmidtiidae: Vidia lineata Oudemans, 1917 Saproglyphidae: Crabrovidia oudemansi Fain, 1971 ; Chaetodactylidae: Chaetodactylus sp. and Laelapidae: Androlaelaps sp.
با توجه به اهمیت اقتصادی زنبورها به ویژه زنبورهای بالاخانواده Apoidea، یکی از مهمترین عوامل حیاتی مرتبط با آنها کنهها هستند که در صورت ارتباط انگلی با زنبورها میتوانند یکی از مهمترین و جدیترین عوامل محدودکننده آنها باشد. گونههای کنه شناسایی شده ذکر شده در بالا از 14 گونه از زنبورهای گردهافشان زیر جداسازی شد.
Apidae: Bombus terrestris Linnaeus, 1758 ; Bombus vestalis Geoffroy, 1785 ; Bombus niveatus Kriechbaumer, 1870; Bombus haematurus Kriechbaumer, 1870 ; Bumbus persicus Rodaszkowski, 1881, Tetraloniella menthae Risch, 1997; Xylocopa varentzowi Morawitz, 1895; Halictidae: Nomiapis diversipes Latreille, 1806; ; Halictus patellatus Morawitz, 1873 ; Halictus scabiosae Rossi, 1790 ; Megachilidae: Anthidium taeniatum Latreille, 1809; Megachili albisecta Klug, 1817; Osmia bicornis Linnaeus, 1758; and Andrenidae: Andrena sp.
واژههایکلیدی: همسفری، زنبورهای گردهافشان، کنههای همراه
* نویسنده مسئول، پست الکترونیکی: azhari@yu.ac.ir
مقدمه
بیش از 700 گونه از کنههای توصیفشده و حداقل 200 گونه کنه توصیفنشده در ارتباط با زنبورهای مدیریتشده و وحشی در دنیا گزارش شده است (15). در دنیا کنههای همراه زنبورهای گردهافشان بالاخانوداه Apoidea معروف به زنبورهای گردهافشان عمدتاً از راستههای Trombidiformes (زیر راسته Prostigmata، کوهورت Heterostigmatina)، راسته Mesostigmata و راسته Sarcoptiformes (زیر راسته Oribatida و کوهورت Astigmatina) جداسازی و شناسایی شده است. برخی مانند Varroa destructor Anderson and Trueman یکی از خطرناک ترین کنههای موجود روی زنبورهای عسل که تهدید کننده بسیاری از زنبورستانهاست. بسیاری از این گونهها در صورت انتقال به میزبان گردهافشان جدید، پتانسیل آفت بودن روی آنها را دارند. چرخه زندگی و رفتار اکثر کنههای همراه زنبورها به خوبی شناخته شده نیست. در بسیاری موارد شناسایی کنههای همراه زنبورهای گرده افشان دشوار است و تأثیر آنها بر میزبان خود نیاز به مطالعه دارد. یکی از گروههای بزرگ و متنوع کنهها که با زنبورهای گردهافشان در ارتباط هستند، کنههای کوهورت Heterostigmatina هستند، کوهورت هترواستیگمایان یکی از تکامل یافتهترین کوهورتهای زیرراستهی پیشاستیگمایان است که دارای بیش از 2000 گونه توصیف شده میباشد (26). گونههای این گروه از کنهها اغلب به شکل همسفری (Phoretic)، روی حشرات یا دیگر جانداران زندگی میکنند. البته ممکن است اشکالی از همزیستی، قارچخواری، انگلی، شکارگری و یا گیاهخواری نیز در میان آنها دیده شود. افراد این کوهورت در زیستگاههای متفاوتی زندگی میکنند. وجود گونههای مفید از نظر کنترل بیولوژیک اهمیت این کوهورت را افزایش داده است. ﺑﺪون ﺷﮏ اﻧﺪازة ﮐﻮﭼﮏ آنﻫﺎ ﻫﻤﺰﯾﺴﺘﯽﻫﺎی ﻋﻤﻮﻣﯽ مانند همسفری را آﺳﺎن نموده اﺳﺖ (13). ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ ﺳﯿﺴﺘﻤﺎﺗﯿﮑﯽ اﯾﻦ ﮐﻨﻪﻫﺎ در اﻏﻠﺐ ﻧﻘﺎط ﺟﻬﺎن ﺑﻪ ﺳﺒﺐ رﯾﺰ ﺑﻮدن ﺟﺜﻪ و ﺑﻪ ﺳﺮ ﺑﺮدن در زﯾﺴﺘﮕﺎهﻫﺎی ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺑﻪ ﻓﺮد ﺗﺎ ﺣﺪود زﯾﺎدی ﻧﺎﺷﻨﺎﺧﺘﻪ اﺳﺖ. ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻧﺎﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﺑﻮدن ﮐﻨﻪﻫﺎی ﮐﻮﻫﻮرت هترواستیگمایان در اکثر نقاط ایران و جهان، ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت آرایهشناختی درباره آنها ﺑﻪ ﺷﻨﺎﺧﺖ ﺑﻬﺘﺮ این کوهورت ﮐﻤﮏ زیادی ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﺮد. ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت گستردهتر و ﻫﺪﻓﻤﻨﺪتری ﺑﺮای ﺷﻨﺎﺧﺖ ﻫﺮ ﭼﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮ اﯾﻦ ﮐﻨﻪﻫﺎ در ﺳﺎﯾﺮ ﻧﻘﺎط ﺟﻬﺎن و اﯾﺮان نیاز است (1). گردهافشانی گیاهان در کشاورزی توسط حشرات باعث شده است که در اقتصاد جهانی حدود یک سوم تولیدات کشاورزی وابسته به حشرات گردهافشان باشد (20). فرآیند گردهافشانی روی کمیت و کیفیت محصول تاثیر بسزایی دارد و اگر گردهافشانی دچار اختلال گردد علاوه بر تولید محصول کمتر و دیررس، میوه نیز نامرغوب و بیکیفیت خواهد شد، اگر گردهافشانی به موقع و فراوان انجام شود محصولات میتوانند قبل از هوای نامساعد و حملهی حشرات و سایر خطرات احتمالی به بار بنشینند و برداشت شوند (23). بیش از 3000 گونه گیاهی در جهان به عنوان غذا مصرف شدهاند، از طرف دیگر محصولات حیوانی مانند: لبنیات، گوشت گوسفند و گاو هم قسمت مهمی از رژیم غذایی انسان را تشکیل میدهند که وجود این محصولات هم وابستگی مستقیمی به گردهافشانی گیاهانی مانند: یونجه، شبدر و دانههای روغنی مختلف توسط حشرات دارد که در نهایت دام های مورد تغذیه انسان از این گیاهان تغذیه میکنند، با توجه به موارد گفته شده میتوان گفت که رژیم غذایی بشر به حد زیادی به حشرات گردهافشان وابسته است (19). مهمترین گردهافشانهای طبیعت حشرات هستند و بیش از 70 درصد نهاندانگان توسط آنها گردهافشانی میشوند. راستهی بال غشائیان (Hymenoptera) یکی از سودمندترین گروههای حشرات محسوب میشود. این راسته در آغاز دوره تریاسیک نزدیک به 200 میلیون سال پیش پدیدار شده است و از آن زمان تا به امروز دچار تحول و تنوع شدهاند، این راسته در برگیرندهی تعدادی از گونههای پارازیتوئید و شکارگر حشرات میباشند که نقش مهم و ارزندهای در ایجاد تعادل جمعیت گونههای مختلف دارد. زنبورهای گردهافشان (Bees)، شامل زنبورهای بالاخانوادهی Apoidea از زندگی اجتماعی در سطوح مختلف برخوردار هستند (19) و عالیترین سطح زندگی در برخی از گونههای این بالاخانواده مثل زنبورعسل معمولی دیده میشود. به طور کلی Apoidea حشراتی با توانایی قدرت پرواز بالا هستند که توانایی یافتن میزبان خود را در هر اقلیمی دارند (19). مطابق با منابع بررسی شده، تاکنون 30 گونه از کنههای همراه از 7 خانواده از کنههای کوهورت Heterostigmata از 4 خانواده Apidae،Megachilidae،Halictidae وAndrenidae زنبورهای گرده افشان، از ایران جمعآوری و گزارش گردیده است (10،11 2، 14، 4،21) که بیشترین زنبورهای میزبان متعلق به خانواده Halictidae بوده است.
مواد و روشها
موزه حشرات گردهافشان ایران گروه گیاهپزشکی دانشگاه یاسوج، با بیش از 50 هزار نمونه زنبورهای گرده افشان ایران، یکی از غنیترین مکانهای نگهداری زنبورهای بالاخانوادهی Apoidea در کشور میباشد و به لحاظ تنوع گونهها نیز ارزشمند است. در این موزه از 7 خانواده واقع در بالاخانوادهی Apoidea، 6 خانواده با جنسها و گونههای مختلف وجود دارند، تمامی زنبورهای موجود در موزه حشرات گردهافشان تا سال 1400 که از نقاط مختلف ایران جمعآوری شده بودند برای یافتن کنههای همسفر مورد بررسی قرار گرفتند.
علاوه بر زنبورهای موجود در موزه حشرات گردهافشان، نمونهبرداریهای جدید از اردیبهشت 1398 تا شهریور 1399 در استانهای مختلف به طول انجامید (جدول 1)، زنبورهای گردهافشان از روی گیاهان مرتعی، محصولات کشاورزی و درختان جنگلی جمعآوری شدند. جمعآوری زنبورها و نمونهبرداری با استفاده از تور حشرهگیری انجام شد و زنبورها در ظروف مخصوص که حاوی اتیل استات و چوب پنبه بودند کشته شده و اتاله شدند. نمونههای اتاله شده برچسبهایی که حاوی اطلاعات محل جمعآوری، تاریخ نمونهبرداری، نام فرد جمعآوری کننده و کد نمونه و مشخصات جغرافیایی محلهای نمونهبرداری مانند: طول و عرض جغرافیایی و ارتفاع از سطح دریا که در حین نمونهبرداری با دستگاه GPS یادداشت شده بودند را دریافت کردند. نمونهها در موزه حشرات گردهافشان دانشگاه یاسوج در جعبههای چوبی مخصوص و استاندارد نگهداری شدند. به جهت حفاظت از آسیب رسیدن به نمونهها توسط آفات موزه و یا سایر موارد جعبههای حاوی زنبورها درون کیسههای پلاستیکی قرار گرفتند و سپس به کمدهای کلکسیون مربوطه انتقال داده شدند.
جدول 1- استانهای نمونهبرداری شده و مختصات آنها
|
GPS |
Location |
|
31°10´30°N52°27´56” E 2200m |
Iran, Fars, Abadeh Iran, Yazd, Tezerjan, Hosseinabad, Roodkhane Iran, Kohgiloye & Boyerahmad, Yasuj, Aliabad |
|
31°38´52°N 54°12´49” E 1856m |
|
|
30°38´10°N 51°35´36” E 1786m |
|
|
30°38´34°N 51°34´20” E 1760m |
Iran, Kohgiloye & Boyerahmad, Yasuj, Mokhtar Iran, Yazd, Tezerjan, Mazra alli, Agha seyed Iran, Fars, Sepidan |
|
31°38´9°N 54°10´12” E 2109m |
|
|
30°04´51°N 52°27´62” E 2200m |
|
|
29°87´80°N 52°80´67” E 1620m |
Iran, Fars, Marvdasht |
|
36°49´80°N 51°14´59” E 1250m |
Iran, Kelardasht, Mazandaran |
|
36°81´54°N 50°87´17” E 1250m |
Iran, Mazandaran, Tonekabon |
شناسایی زنبورها: تعدادی از زنبورها با استفاده از کلید شناسایی (19) با استریومیکروسکوپ Olympus مدل SMZ 745T موجود در موزه حشرات گردهافشان گروه گیاهپزشکی دانشگاه یاسوج ابتدا در حد خانواده و سپس در حد جنس و گونه شناسایی شدند. همچنین تعدادی از زنبورها نیز با استفاده از نمونههای شناسایی شده واقع در موزه مقایسه و شناسایی شدند.
جداسازی، شفاف کردن و تهیه اسلاید کنههای همراه
زنبورهای گردهافشان: در مجموع بیش از 5820 عدد زنبور گردهافشان موجود در موزه با استفاده از استریومیکروسکوپ از نظر وجود کنه مورد بررسی قرار گرفتند، زنبورهایی که دارای کنههای همراه بودند به مدت 48 ساعت در دسیکاتور قرار داده شدند. کنهها را از سطح بدن زنبورها جدا شده شفاف شده و اسلاید شدند. جهت خشک نمودن اسلایدهای مدنظر، تمامی اسلایدها به مدت 30-20 روز درون ظرف مخصوص خشک کردن اسلاید قرار داده شدند. اطلاعات مرتبط با اسلایدها به صورت برچسب روی لامها چسبانده شد و همچنین کلیه دادههای مرتبط با تعداد کنهها، محل قرارگیری آنها روی بدن زنبور و کد اسلایدها نیز در فایل اکسل ثبت گردید.
پس از شناسایی اولیه کنهها در حد جنس با استفاده از کلید شناسایی (16) تعدادی از اسلایدها برای شناسایی دقیق در حد گونه برای دکتر حاجی قنبر از دانشگاه تربیت مدرس، پروفسور الکساندر خستوف از دانشگاه تیومن روسیه و دکتر پاول کلیموف از دانشگاه پوردو در ایالات متحده آمریکا ارسال شدند.
از ویژگیهایی مانند طول و عرض گناتوزوما، محل قرارگیری استیگما، طول و موقعیت قرارگیری موهای جلویی و عقبی Pseudoanal، طول و وضعیت قرارگیری موهای انتهای بدن، شکل موهای سطح پشتی ایدیوزوما، طول و وضعیت قرارگیری موهای پاها (فرمول موها، تعداد سولنیدی)، نحوه اتصال و قرار گیری و فاصلهی بین پاها، طول پالپها، اندازهی صفحه C واقع در سطح پشتی ایدیوزوما، اندازه و تعداد موهای صفحهی پرودورسال برای شناسایی کنهها استفاده میگردد.
روش ثبت و تجزیه دادهها
تمامی دادههای مرتبط با مراحل مختلف در جداول مربوطه در محیط نرم افزار اکسل ثبت شدند و در نهایت پس از شناسایی کنهها و زنبورهای میزبان این جداول تکمیل و مورد بحث و بررسی قرار گرفتند.
نتایج
در پژوهش حاضر 1000 زنبور گردهافشان از مناطق مختلف استان فارس جمعآوری شد، همچنین بیش از 4820 عدد زنبور گردهافشان متعلق به موزه حشرات گردهافشان، دانشگاه یاسوج که از نقاط مختلف کشور جمعآوری شدند مورد بررسی قرار گرفت. از5820 عدد زنبور گردهافشان 15 گونه شناسایی شد که متعلق به چهار خانوادهی Halictidae، Apidae، Andrenidae و Megachilidae میباشند و از روی 280 نمونه زنبور تعداد 613 کنهی همراه از خانوادههای فوق جداسازی، اسلاید و در نهایت شناسایی شدند. کنههای شناسایی شده به تفکیک گونههای زنبورهای میزبان آورده شدهاند (جدولهای 1 تا 4). کنههای شناسایی شده متعلق به 14 گونه، 11 جنس و هشت خانواده میباشند که از بالاراستههای Acariformes و Parasitiformes، راستههای Sarcoptiformes، Trombidiformes و Mesostigmata از خانوادههای Scutacaridae، Neopygmephoridae، Chaetodactylidae، Acaridae ، Laelapidae، Saproglyphidae، Histiostomatidae و Winterschmidtiidae و جنسهای Gros, 1845 Scutacarus ، Berlese, 1903 Imparipes، Cross, 1965 Parapygmephorus، Crabrovidia Zachvatkin, 1941، Oudemans, 1905 Vidia، Dujardin, 1842 Anoetus،Zachvatkin, 1941 Kuzinia، Androlaelaps Berlese, 1903، Zachvatkin, 1941 Sennertionyx،Oudemans, 1905 Sennertia و Chaetodactylus Rondani, 1866 بودند شناسایی شدند (جدولهای 2 تا 5).
بحث و نتیجه گیری
در دههی اخیر پژوهشهای سیستماتیک در گام نخست روی زنبورهای گردهافشان، سپس روی کنههای همراه آنها در ایران شتاب بیشتری گرفته است، اما با این حال در مقایسه با تحقیقات صورت گرفته در سایر نقاط دنیا اندک میباشد، تمرکز مطالعات سیستماتیکی روی این زنبورها و کنههای همراه به عنوان اولین گام اساسی در شناسایی ارتباط کنهها و اثرات ناشی از آنها با زنبورهای گردهافشان که دارای اهمیت زیست محیطی و اقتصادی زیادی میباشند، حائز اهمیت است.
جدول2 گونههای شناسایی شدهی کنههای همراه زنبورهای گردهافشان Apoidea در موزه حشرات گرده افشان ایران- دانشگاه یاسوج
|
گونه |
خانواده |
راسته |
|
Parapygmephorus crossi (Mahunka, 1974) |
Neopygmephoridae
|
Trombidiformes
|
|
Parapygmephorus delyorum (Mahunka, 1980)
|
||
|
Parapygmephorus khorasanicus (Hajiqanbar and Khaustov, 2011) |
||
|
Imparipes (Imparipes) breganti (Hall and Ebermann, 2004) |
Scutacaridae
|
|
|
Imparipes burgeri (Ebermann and Jagersbacher-Baumann, 2013)
|
||
|
Scutacarus acarorum (Goeze, 1780) |
||
|
Sennertia (Sennertia) cerambycina (Scopoli, 1763) Chaetodactylus sp. Sennertionyx manicati (Giard, 1900) |
Chaetodactylidae |
Sarcoptiformes
|
|
Kuzinia laevis (Dujardin, 1849) |
Acaridae |
|
|
Anoetus szelenyii (Mahunka, 1974) |
Histiostomatidae |
|
|
Vidia lineata (Oudemans, 1917) |
Winterschmidtiidae |
|
|
Crabrovidia oudemansi (Fain, 1971) |
Saproglyphidae
|
|
|
Androlaelaps sp. |
Laelapidae |
Mesostigmata |
جدول3 کنههای شناسایی شده به تفکیک گونههای زنبورهای میزبان از راستههای مختلف در موزه حشرات گرده افشان ایران- دانشگاه یاسوج
|
راسته |
گونهی کنهی همراه |
زنبور میزبان |
|
Trombidiformes |
Parapygmephorus crossi Parapygmephorus delyorum Imparipes breganti Imparipes burgeri |
Halictus resurgens |
|
Parapygmephorus khorasanicus |
Halictus patellatus |
|
|
Parapygmephorus crossi |
Andrena sp. |
|
|
Scutacarus acarorum |
Bombus haematurus |
|
|
Scutacarus acarorum |
Bombus terrestris |
|
|
Parapygmephorus crossi |
Halictus scabiosae |
|
|
Parapygmephorus crossi |
Nomiapis diversipes |
|
|
Parapygmephorus crossi |
Tetraloniella menthae |
|
|
Parapygmephorus crossi |
Megachile albisecta |
|
|
Parapygmephorus crossi |
Osmia bicornis |
|
|
Parapygmephorus crossi |
Halictus scabiosae |
|
|
Mesostigmata |
Androlaelaps sp. |
Halictus resurgens |
|
Sarcoptiformes |
Anoetus szelenyii |
Bombus haematurus |
|
Anoetus szelenyii |
Bombus terrestris |
|
|
Kuzinia laevis |
Osmia bicornis |
|
|
Anoetus szelenyii |
Bombus vestalis |
|
|
Anoetus szelenyii |
Bombus persicus |
|
|
Crabrovidia oudemansi |
Halictus resurgens |
|
|
Anoetus szelenyii |
Halictus resurgens |
|
|
Vidia lineata |
Megachile albisecta |
|
|
Sennertia cerambycina |
Xylocopa varentzowi |
|
|
Kuzinia laevis |
Bombus vestalis |
|
|
Kuzinia laevis |
Bombus persicus |
|
|
Kuzinia laevis |
Bombus haematurus |
|
|
Kuzinia laevis |
Bombus terrestris |
|
|
Kuzinia laevis |
Bombus niveatus |
|
|
Chaetodactylus sp. |
Bombus niveatus |
|
|
Chaetodactylus sp. |
Megachile albisecta |
|
|
Sennertionyx manicati |
Anthidium taeniatum |
در پیوند با این موضوع ما در مورد گونههایی از کنهها و میزبانهای آنها در فون ایران و موارد مشابه یا متفاوت در فون سایر کشورها، که در این پژوهش بدست آمده است، مواردی را ذکر میکنیم سپس در مورد این شباهتها و تفاوتها بحث خواهیم کرد. کنهی Cross, 1965 Parapygmephorus crossi در این پژوهش از روی زنبورهای Halictus resugens، Megachile albisecta ، Andrena sp.، Nomiapis diversipes ، Tetraloniella menthae ، Halictus scabiosae و Osmia bicornis گزارش شد. این کنه برای نخستینبار از روی زنبور Halictus holtzi (Schultz) Schulz 1906 از افغانستان جمعآوری و توصیف شد(17). کنه Parapygmephorus delyorum از روی زنبورهای Halictus aerarius (Seladonia) و Sphecodes sp. در ژاپن گزارش شد (18). در این پژوهش از روی زنبورهای Halictus resugens جداسازی و گزارش شد. از کنههای هیپوپوس خانوادهی Chaetodactylidae، 49 گونه از جنس Sennertia گونهی S. vitzthumi از روی زنبورهای جنس Xylocopa گزارش شده است (9). در این پژوهش نیز گونههایی از این جنس از روی زنبورهای جنس Xylocopa شناسایی شد. چهار گونه کنه از جنس Vidia شامل گونههای Vidia ribi، V.latimanus، V. hirsute و V. texanafrom از روی زنبورهای Megachile rubi، M. latimanus، M. fidelis و M. texana گزارش شده بود (22)، در این پژوهش نیز گونهیVidia lineata از روی زنبورهای جنس Megachile شناسایی شد. در تحقیقی یک گونه از کنههای جنس Sennertia از روی زنبور Xylocopa violacea گزارش شد (24) که در این پژوهش این گونه از روی زنبور Xylocopa varentzowi جمع آوری شد. در پژوهشی که توسط (15) در شمال آمریکا صورت گرفت، 27 گونه از کنههای هیپوپوس جنس Chaetodactylus از روی چهار گونه از زنبورهای جنس Lithorgus از خانوادهی Megachilidae گزارش شد، در پژوهش حاضر کنههای جنس Chaetodactylus از روی گونههای Bombus niveatus و Megachile albisecta جمعآوری شد. کنه Parapygmephorus khorasanicus Hajiqanbar and Khaustov, 2011 از روی موهای سطح شکمی بدن زنبور Halictus quadricinctus Fabricius, 1776 جمعآوری شد (2011a Hajiqanbar et al.)، در پژوهش حاضر این گونه از روی زنبور Halictus patellatus گزارش شد. در پژوهشی از استان اصفهان گونهی Parapygmephorus delyorum از روی زنبورهای گردهافشان خانوادهی Halictidae را گزارش شد (2011b) Hajiganbar and Rakhshani که با نتایج این پژوهش مشابه است.
در تحقیقی که توسط (3) انجام شد، کنه Imparipes (Apidacarus) paulyi Ebermann and Fain, 2002 از روی زنبور جنس Nomia (Hym.: Halictidae) جمعآوری و توصیف شد، اما در پژوهش حاضر از روی زنبور جنس Nomia کنهی Scutacarus acarorum گزاش شد (12). گونهی Sennertionyx manicotti را از روی زنبور Antyhidium manicatum جمعآوری و گزارش نمود که با نتایج این پژوهش یکسان است. (8) گونهی Imparipes burgeri را از روی 45 گونهی مختلف زنبور از نقاط مختلف اروپا جمعآوری و گزارش نمود، در این پژوهش گونهی Imparipes burgeri از روی زنبور Halictus scabiosae جدا شد. در پژوهش (14) کنههای همسفر متعلق به چهار جنس Parapygmephorus ، Vidia ، Imparipes و Anoetus نیز با زنبورهای Halictid و Megachilid همراه بودند. در این پژوهش نیز کنههایی از جنسهای Parapygmephorus ، Vidia ، Imparipes و Anoetus گزارش شد که با برخی از گونههای فوق مشابه بود. در مطالعهای که توسط نظری و همکاران انجام شد (21)، 46 گونه از زنبورهای بالاخانواده Apoidea و 17 گونه از کنههای مرتبط با آنها مورد بررسی قرار گرفت. گونههای کنهی Sennertia zhelochovtsevi Zachvatkin,، Vidia lineata ،Sennertionyx manicati وCrabrovidia oudemansi که توسط این محققین گزارش شد که سه گونهیVidia lineata ،Sennertionyx manicati وCrabrovidia oudemansi با یافتههای پژوهش حاضر یکسان بود. در پژوهش (4) روی کنههای هترواستیگمایان مرتبط با حشرات در استان کهگیلویه و بویراحمد 18 گونه از هشت جنس و پنج خانواده از کوهورت هترواستیگمایان شناسایی شد و کنهی Parapygmephorus crossi از روی زنبورHalictus (Halictus) resurgens گزارش شد، در پژوهش حاضر گونهی P. crossi علاوه بر زنبور H. resurgens از روی زنبورهای Megachile albisecta ، Andrena sp. ، Nomiapis diversipes ، Tetraloniella menthae ، Halictus scabiosae وOsmia bicornis گزارش شد(21).
در این تحقیق که صرفاً یک مطالعه تاکسونومیکی روی کنههای همراه زنبورهای گردهافشان بود، مشخص شد که چه گونههایی از کنههای همراه روی بدن چه گونههایی از زنبورهای گردهافشان و از چه خانوادههایی هستند. بیشترین تعداد گونه از زنبورهای گردهافشان که میزبان کنههای همراه هستند، خانواده Halictidae هستند(25). قطعاً این یک مطالعه پایهای و مقدماتی خواهد بود و بسیاری سوالات هنوز در این رابطه وجود دارد که نیاز به بررسیهای بیشتر و حتی سالها مطالعه دارد. آیا این ارتباطات اتفاقی است؟ آیا سیکل زندگی زنبور و کنه در این ارتباطات موثرند؟ آیا محیط زندگی زنبورها و نحوه لانه سازی آنها در جلب کنه ها موثر است؟ چگونه یک کنه میزبان خود را مییابد یا انتخاب میکند؟ چه اختصاصاتی در بدن و ریخت زنبور آن را مطلوب برای جلب کنه مینماید؟ و بسیاری سوالات دیگر که در این مقاله مجالی برای پرداختن به آن نداشتهایم و نیاز به بررسیهای بیشتری دارند.
سپاسگزاری
نویسندگان این مقاله از معاونت پژوهشی دانشگاه یاسوج به خاطر حمایتهای مالی و از مرحوم دکتر حمیدرضا حاجی قنبر به خاطر همکاری در شناسایی گونهها کمال تشکر را دارند.
مجله پژوهشهای جانوری (مجله زیست شناسی ایران)(علمی)